એરપોર્ટ અને મેટ્રોમાં ફ્રી Wi-Fi કનેક્ટ કરતા પહેલાં સાવધાન! હેકર્સની આ નવી ટ્રીક જાણીને હોશ ઊડી જશે!
આજના ડિજિટલ યુગમાં ઇન્ટરનેટ આપણી દૈનિક જરૂરિયાત બની ગયું છે. આ જ કારણ છે કે રેલવે સ્ટેશન, મેટ્રો, એરપોર્ટ, હોટેલ, કાફે અને શોપિંગ મોલ જેવી જાહેર જગ્યાઓ પર ‘ફ્રી Wi-Fi’ (Free Wi-Fi) ની સુવિધા હોવી એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. આપણું દરરોજનું કે ફેમિલીનું પ્રોસેસ્ડ સ્માર્ટફોન ડેટા પેક બચાવવા માટે આપણે ઘણીવાર વિચાર્યા વગર જ આપણો ફોન આ ઓપન નેટવર્ક સાથે જોડી દેતા હોઈએ છીએ.
જોકે, દરેક ફ્રી Wi-Fi નેટવર્ક ખતરનાક જ હોય તેવું જરૂરી નથી, પણ કોઈ અજાણ્યા નેટવર્કને ચકાસ્યા વગર કનેક્ટ કરવું તમારી ઓનલાઈન સિક્યોરિટી અને પર્સનલ ડેટા માટે મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. તેથી, પબ્લિક Wi-Fi નો ઉપયોગ કરતી વખતે કેટલીક નાની પરંતુ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
પોલીસ કે હેકર્સના ફેક નેટવર્કથી સાવધાન રહો
પબ્લિક Wi-Fi નો ઉપયોગ કરતી વખતે સૌથી પહેલું અને મોટું જોખમ ‘ફેક નેટવર્ક’ (Fake/Rogue Hotspot) નું છે. સાયબર ક્રિમીનલ્સ અવારનવાર એરપોર્ટ, મેટ્રો અથવા જાણીતા કાફે જેવા લોકપ્રિય સ્થળોના અસલી Wi-Fi નામ જેવા જ નામનું પોતાનું એક પોર્ટેબલ હોટસ્પોટ ચાલુ કરી દે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ જાણીતી હોટેલ કે કાફેના Wi-Fi નું નામ સત્તાવાર રીતે કંઈક અલગ હોય, તો હેકર્સ તેને મળતું આવતું નામ રાખી દે છે. સામાન્ય યુઝર માત્ર નામ જોઈને ગેરમાર્ગે દોરાય છે અને અજાણતા જ હેકરના નેટવર્ક સાથે કનેક્ટ થઈ જાય છે. તેથી, કોઈપણ જાહેર સ્થળે Wi-Fi વાપરતા પહેલાં ત્યાંના સ્ટાફ કે અધિકૃત વ્યક્તિ પાસેથી નેટવર્કનું સાચું સ્પેલિંગ અને કનેક્ટ કરવાની સત્તાવાર રીત પૂછી લેવી એ વધુ ડહાપણભર્યું છે.
માત્ર HTTPS જોઈને નિશ્ચિંત ન થાઓ
ઘણા લોકોને એવો ભ્રમ હોય છે કે જો ફોન પબ્લિક Wi-Fi થી જોડાયેલો હશે તો તેમની તમામ અંગત માહિતી તરત જ ચોરી થઈ જશે. પણ વાસ્તવમાં આજે મોટાભાગની વેબસાઇટ્સ HTTPS (હાઇપરટેક્સ્ટ ટ્રાન્સફર પ્રોટોકોલ સિક્યોર) એન્ક્રિપ્શનનો ઉપયોગ કરે છે. આ સિક્યોરિટી તમારા ડિવાઇસ અને વેબસાઇટ વચ્ચે આપ-લે થતી માહિતીને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરે છે.
પરંતુ અહીં એક મહત્વનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે: Wi-Fi નેટવર્કની સુરક્ષા અને વેબસાઇટની સિક્યોરિટી આ બંને અલગ-અલગ બાબતો છે. તેથી, માત્ર બ્રાઉઝરમાં ‘HTTPS’ કે લોક (તાળા) નું નિશાન જોઈને સંપૂર્ણપણે નિશ્ચિંત થઈ જવું જોઈએ નહીં. જો પબ્લિક નેટવર્ક પર કામ કરતી વખતે કોઈ શંકાસ્પદ પેજ કે પોપ-અપ અચાનક તમારી પાસે પાસવર્ડ, યુઝર આઈડી, બેંકિંગ ડિટેલ્સ કે ડેબિટ/ક્રેડિટ કાર્ડની માહિતી માંગે, તો તુરંત જ સાવધ થઈ જાવ અને તે પેજ બંધ કરી દો.
પબ્લિક Wi-Fi પર ઓનલાઈન બેંકિંગ ટાળો
ફ્રી Wi-Fi નો ઉપયોગ કરતી વખતે એ બાબતનો ખાસ આગ્રહ રાખો કે બેંકિંગ સેવાઓ, UPI પેમેન્ટ કે ક્રેડિટ કાર્ડ સંબંધિત કોઈ પણ સંવેદનશીલ કામ ન કરવું. આ ઉપરાંત, તમારા પ્રાઇમરી ઇમેઇલ એકાઉન્ટ કે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટમાં લોગિન કરવાનું પણ ટાળવું શ્રેષ્ઠ છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે તમને નેટવર્કની ઓળખ અંગે જરાય શંકા હોય.
કોઈપણ સંજોગોમાં અનધિકૃત પોપ-અપ કે અજાણી વેબસાઇટ પર પોતાની ખાનગી માહિતી કે પાસવર્ડ દાખલ કરશો નહીં. યાદ રાખો કે HTTPS નો અર્થ એવો નથી કે સ્ક્રીન પર દેખાતું દરેક પેજ ૧૦૦% ભરોસાપાત્ર જ છે.
ફોનનું ‘Auto-Connect’ ફીચર બંધ રાખો
સ્માર્ટફોનમાં એક બિલ્ટ-ઇન ફીચર હોય છે જે તેને આસપાસના ખુલ્લા અથવા અગાઉ સેવ કરેલા Wi-Fi નેટવર્ક સાથે આપમેળે જોડાઈ જવા દે છે. તમારા ફોનનું આ ‘Auto-Connect Wi-Fi’ ફીચર હંમેશા બંધ રાખવું સમજદારીભર્યું પગલું છે. આનાથી ફોન આપોઆપ કોઈ અજાણ્યા કે અસુરક્ષિત નેટવર્ક સાથે જોડાતો અટકશે.
નાણાકીય લેવડદેવડ, ઓનલાઈન શોપિંગ કે કોઈપણ મહત્વનું કામ કરતી વખતે પબ્લિક Wi-Fi ના બદલે પોતાના મોબાઈલ ડેટા (Mobile Data) અથવા પોતાના જ બીજા ડિવાઈસના પર્સનલ હોટસ્પોટનો ઉપયોગ કરવો સૌથી વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ છે.
ડિવાઇસ અને ઍપ્સને હંમેશા અપડેટ રાખો
સાયબર સુરક્ષા માત્ર સક્ષમ Wi-Fi પસંદ કરવા પૂરતી સીમિત નથી. તમારા સ્માર્ટફોનનું ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ (OS) અને તમામ સિક્યોરિટી સંબંધિત એપ્લિકેશન્સ સમયસર અપડેટ કરતા રહેવું જોઈએ. કંપનીઓ તરફથી આવતા નવા સોફ્ટવેર અપડેટ્સમાં ઘણીવાર સુરક્ષાને લગતા મહત્વપૂર્ણ સિક્યોરિટી પેચ (Security Patches) સામેલ હોય છે, જે હેકર્સ દ્વારા શોધાયેલી નવી ખામીઓને પૂરી દે છે.
આ ઉપરાંત, દરેક ઓનલાઈન એકાઉન્ટ માટે અલગ અને મજબૂત (Strong) પાસવર્ડ રાખવો જોઈએ. જ્યાં પણ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) ફરજિયાત ચાલુ રાખવું, જેથી માત્ર પાસવર્ડ લીક થવાથી એકાઉન્ટ હેક ન થઈ શકે.
કામ પૂરું થતાં જ Wi-Fi ડિસ્કનેક્ટ કરો
જો તમે કોઈપણ એરપોર્ટ, હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ કે કાફેનું પબ્લિક Wi-Fi વાપર્યું હોય, તો તમારું કામ પૂરું થતાં જ તેને તરત ડિસ્કનેક્ટ કરી દો.
એટલું જ નહીં, તે નેટવર્કને ફોનની ‘Saved Networks’ ની યાદીમાંથી ‘Forget Network’ કરી દેવું એ વધુ સારો નિર્ણય છે. આનાથી તમારો ફોન ભવિષ્યમાં જ્યારે પણ તે લોકેશનની આસપાસથી પસાર થશે ત્યારે તે નેટવર્કને આપમેળે ઓળખીને ફરીથી કનેક્ટ થવાનો પ્રયાસ કરશે નહીં.
