કેમેસ્ટ્રીના જટિલ તકનીકી શબ્દો હવે મૈથિલીમાં, જાણો કેવી રીતે બદલાશે ભણતર
શિક્ષણ જગતમાં હંમેશા એવું માનવામાં આવે છે કે જે વિષય માતૃભાષામાં ભણાવવામાં આવે, તે વિદ્યાર્થીના હૃદય અને મગજમાં સીધો ઉતરે છે. ઘણીવાર વિજ્ઞાન જેવા અઘરા વિષયો અંગ્રેજી કે અઘરી હિન્દીમાં ભણવા એ ગ્રામીણ અને પ્રાદેશિક વિસ્તારના વિદ્યાર્થીઓ માટે એક મોટો પડકાર બની જાય છે. આ દિશામાં એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરતા, હવે કેમેસ્ટ્રી (રસાયણ વિજ્ઞાન) નો અભ્યાસ મૈથિલી ભાષામાં શક્ય બન્યો છે.
ભારત સરકારના ‘વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી શબ્દાવલિ આયોગ’ (CSTT)ના આ પ્રયાસે સાબિત કરી દીધું છે કે જ્ઞાનની કોઈ સીમા હોતી નથી, બસ તેને સમજાવવાની સાચી રીત હોવી જોઈએ.
નવી શિક્ષણ નીતિ 2020 અને માતૃભાષાનો સંગમ
નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શિક્ષણને સ્થાનિક અને પ્રાદેશિક ભાષાઓ સાથે જોડવાનો છે. નીતિનું માનવું છે કે જો શાળાઓમાં શિક્ષણ માતૃભાષામાં આપવામાં આવે, તો વિદ્યાર્થીઓનો પાયો (Base) મજબૂત બને છે. મૈથિલીમાં કેમેસ્ટ્રીનો અભ્યાસ શક્ય બનાવવો એ આ જ દીર્ઘદ્રષ્ટિનું પરિણામ છે.
અવારનવાર વિદ્યાર્થીઓ વિજ્ઞાનથી એટલા માટે ડરે છે કારણ કે તેની ‘ટર્મિનોલોજી’ એટલે કે તકનીકી શબ્દો ખૂબ અઘરા હોય છે. જ્યારે આ શબ્દો મૈથિલી જેવી મીઠાશ ભરેલી અને પોતાની લાગતી ભાષામાં ઉપલબ્ધ થશે, ત્યારે બિહાર અને ઝારખંડના મિથિલાંચલ વિસ્તારના લાખો વિદ્યાર્થીઓ માટે વિજ્ઞાન હવે બોજ નહીં બને.
કેમેસ્ટ્રીના 3500 થી વધુ શબ્દોનો ‘મૈથિલી’ અવતાર
કોઈપણ વિષયને નવી ભાષામાં ઢાળવો એ માત્ર અનુવાદનું કામ નથી, પરંતુ તેને તે ભાષાની પ્રકૃતિ અનુસાર તૈયાર કરવાનો હોય છે. ભારત સરકારના આયોગે આ જટિલ કાર્ય સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું છે.
આ પ્રોજેક્ટની મુખ્ય વાતો:
-
શબ્દોનો ભંડાર: કેમેસ્ટ્રીના લગભગ 3500 થી વધુ તકનીકી અને મૂળભૂત શબ્દોનું મૈથિલીમાં રૂપાંતર કરવામાં આવ્યું છે.
-
તકનીકી ચોકસાઈ: આ એવા શબ્દો છે જે રસાયણ વિજ્ઞાનના સિદ્ધાંતો સમજવા માટે અનિવાર્ય છે.
-
સરળતા અને સમજ: અનુવાદ દરમિયાન એ વાતનું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે કે શબ્દો વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ પણ હોય અને મૈથિલી ભાષી વિદ્યાર્થીઓ માટે સમજવામાં સરળ પણ હોય.
LNMUનો સહયોગ અને નિષ્ણાતોની મહેનત
આ ભગીરથ કાર્યને ભારત સરકારના વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી શબ્દાવલિ આયોગે દરભંગાની પ્રસિદ્ધ લલિત નારાયણ મિથિલા યુનિવર્સિટી (LNMU) ના સહયોગથી પૂર્ણ કર્યું છે.
આ માટે એક વિશેષ ‘એક્સપર્ટ કમિટી’ની રચના કરવામાં આવી હતી. આ કમિટીમાં માત્ર કેમેસ્ટ્રીના પ્રોફેસરો જ નહીં, પરંતુ હિન્દી, મૈથિલી અને અંગ્રેજી ભાષાના ભાષાશાસ્ત્રીઓ (Linguists) પણ સામેલ હતા. અનેક તબક્કાની બેઠકો અને ગહન મંથન પછી આ 3500 શબ્દોને અંતિમ રૂપ આપવામાં આવ્યું. આ પ્રયાસ માત્ર મૈથિલી માટે જ નહીં, પણ અન્ય પ્રાદેશિક ભાષાઓ માટે પણ એક આદર્શ બનશે.
12મા ધોરણ સુધીના વિદ્યાર્થીઓને થશે સીધો ફાયદો
મૈથિલીમાં કેમેસ્ટ્રીના શિક્ષણનો સૌથી મોટો લાભ શાળાના બાળકોને થવાનો છે:
-
શાળાના પુસ્તકો: હવે 12મા ધોરણ સુધીના કેમેસ્ટ્રીના પુસ્તકો મૈથિલીમાં પ્રકાશિત કરવાનો રસ્તો સાફ થઈ ગયો છે.
-
સ્પષ્ટ વૈચારિક સમજ (Conceptual Clarity): જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ પોતાની ભાષામાં ‘એલિમેન્ટ’ કે ‘રિએક્શન’ વિશે ભણશે, ત્યારે તેમની સમજ ઊંડી થશે. આ તેમને આગળ જતાં JEE કે NEET જેવી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં પણ મદદ કરશે.
-
ઉચ્ચ શિક્ષણનો માર્ગ: નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ તો માત્ર શરૂઆત છે. ભવિષ્યમાં મૈથિલી ભાષામાં કેમેસ્ટ્રી સાથે PhD કરવું પણ શક્ય બનશે.
અન્ય વિષયો માટે પણ બનશે રોડમેપ
જ્યારે કેમેસ્ટ્રી જેવા જટિલ વિષયને સ્થાનિક ભાષામાં લાવી શકાય છે, ત્યારે તેનાથી ફિઝિક્સ, બાયોલોજી અને મેથ્સ જેવા અન્ય વિષયો માટે પણ આશા જન્મી છે. આ પ્રયાસ એક ‘બ્લુપ્રિન્ટ’ તરીકે કામ કરશે, જેનાથી ભવિષ્યમાં અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં પણ ઉચ્ચ સ્તરનું વૈજ્ઞાનિક સાહિત્ય ઉપલબ્ધ થઈ શકશે.
કેમેસ્ટ્રીને મૈથિલીમાં લાવવી એ માત્ર એક શૈક્ષણિક સુધારો નથી, પરંતુ તે માતૃભાષાના સન્માનની પણ વાત છે. આ પગલું એ હજારો વિદ્યાર્થીઓના સપનાને પાંખો આપશે જેઓ ભાષાના અવરોધને કારણે વિજ્ઞાન ભણતા અચકાતા હતા. હવે મિથિલાના વિદ્યાર્થીઓ ગર્વથી કહી શકશે કે તેઓ ‘વૈજ્ઞાનિક’ બનશે, તે પણ પોતાની મૈથિલી ભાષામાં.
