ટેલિકોમ કંપનીઓની મોટી ના: હવે તમને સસ્તા ‘ફક્ત કોલિંગ’ પ્લાન નહીં મળે!
ભારતીય ટેલિકોમ ક્ષેત્રે હાલમાં એક નવો વિવાદ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ભારત (TRAI) દ્વારા દેશની ત્રણ મોટી ટેલિકોમ કંપનીઓ — રિલાયન્સ જિયો, ભારતી એરટેલ અને વોડાફોન આઈડિયા (Vi) — ને એક મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ મોકલવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસ્તાવ મુજબ, કંપનીઓને એવા સસ્તા પ્લાન લાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું જેમાં ફક્ત કોલિંગ અને SMSની સુવિધા હોય અને ઇન્ટરનેટ ડેટાની જરૂર ન પડે. જોકે, આ ત્રણેય કંપનીઓએ આ પ્રસ્તાવને સ્પષ્ટપણે નકારી દીધો છે.
શા માટે TRAI ઈચ્છે છે આવા પ્લાન?
TRAI નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય નાગરિકો, ખાસ કરીને ઓછી આવક ધરાવતા વર્ગ, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો અને વૃદ્ધોને રાહત આપવાનો છે. ઘણા એવા વપરાશકર્તાઓ છે જેમને મોબાઈલ પર ઈન્ટરનેટ કે ડેટાની કોઈ જરૂરિયાત હોતી નથી, પરંતુ કંપનીઓના વર્તમાન પ્લાન એવા છે કે જેમાં ફરજિયાત ડેટા પેક સાથે જ જોડાયેલા હોય છે.
ગ્રાહક અધિકાર સંગઠનોનું માનવું છે કે, જે લોકોને માત્ર ફોન પર વાત કરવી છે અથવા મેસેજ કરવા છે, તેમને બિનજરૂરી ડેટા માટે પૈસા ખર્ચવા પડે છે. એક અંદાજ મુજબ, ભારતમાં હજુ પણ ૩૦ થી ૩૫ કરોડ ફીચર ફોન વપરાશકર્તાઓ છે, જેમાંથી ૧૦ થી ૧૫ કરોડ લોકો ડેટા સેવાઓનો ઉપયોગ કરતા જ નથી. તેમ છતાં, તેમને ડેટા પ્લાન લેવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે, જે ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર મોટો બોજ છે.
ગ્રાહકોની લાચારી અને આર્થિક નુકસાન
ગુજરાતના હિંમતનગર સ્થિત કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન એસોસિએશન જેવા સંગઠનોએ આ મુદ્દે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમના મતે, બજારમાં યોગ્ય વિકલ્પોના અભાવે સામાન્ય માણસ મજબૂર છે. આર્થિક ગણતરી મુજબ, જે ગ્રાહકોને ડેટાની જરૂર નથી, તેઓ પણ દર વર્ષે કુલ મળીને અંદાજે ૧૫,૦૦૦ થી ૨૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા માત્ર ડેટાના નામે ખર્ચ કરી રહ્યા છે. આ રકમ ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ માટે ઘણી મોટી છે.
કન્ઝ્યુમર એડવોકેસી ગ્રુપનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે કંપનીઓ નફાખોરી કરી રહી છે અને ગ્રાહકોની જરૂરિયાતોને નજરઅંદાજ કરી રહી છે. આ અંગે ૧૫ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ TRAI દ્વારા એક ઓપન-હાઉસ ડિસ્કશન પણ યોજવામાં આવ્યું હતું, જેમાં આ નિયમમાં ફેરફાર લાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
કંપનીઓનો ઇનકાર: ટેકનિકલ અને સુરક્ષાના તર્ક
બીજી તરફ, રિલાયન્સ જિયો, એરટેલ અને વોડાફોન આઈડિયાએ TRAI ના આ પ્રસ્તાવને નકારી કાઢવા પાછળ મજબૂત કારણો આપ્યા છે. જિયોના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ ટેકનિકલ પાસાઓ પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું હતું કે, આજના 4G અને 5G નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે ‘ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ’ (IP) પર આધારિત છે.
તેમણે સમજાવ્યું કે આધુનિક નેટવર્કમાં ‘વોઇસ કોલ’ પણ વાસ્તવમાં એક ડેટા એપ્લિકેશન જેવું જ કામ કરે છે જે ડેટા નેટવર્ક પર જ ચાલે છે. તેથી, ટેકનિકલ દ્રષ્ટિએ વોઇસ અને ડેટાને સંપૂર્ણપણે અલગ કરવા લગભગ અશક્ય છે. ઉપરાંત, ટેલિકોમ કંપનીઓનો દાવો છે કે જો ફક્ત કોલિંગ અને SMS આધારિત પ્લાન લોન્ચ કરવામાં આવે, તો તેનાથી સાયબર ક્રાઈમની ઘટનાઓ વધી શકે છે. કંપનીઓના મતે, ડેટા વગરના નેટવર્ક પર સુરક્ષાના ધોરણો જાળવવા વધુ મુશ્કેલ બની જશે.
