ફોન પર આવે છે 140 કે 1600 વાળા કોલ્સ? સરકારે જાહેર કરી નવી ગાઈડલાઈન, જાણી લો નહિતર પસ્તાશો!
આજના ડિજિટલ યુગમાં અજાણ્યા નંબરો પરથી આવતા કોલ્સ અને સ્પામ મેસેજીસથી દરેક વ્યક્તિ પરેશાન છે. આ સમસ્યાથી બચવા માટે મોટાભાગના લોકો ટ્રુકોલર (Truecaller) જેવી કોલર આઈડી એપ્સનો ઉપયોગ કરે છે, જે આપણને જણાવે છે કે સામેવાળી વ્યક્તિ કોણ છે અથવા તે કોલ સ્પામ છે કે નહીં. પરંતુ હવે આ વ્યવસ્થામાં એક મોટો બદલાવ આવવા જઈ રહ્યો છે. ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) એ શુક્રવારે એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન બહાર પાડીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ પણ થર્ડ-પાર્ટી એપ 140 અને 1600 સીરીઝથી શરૂ થતા ફોન કોલ્સને બ્લોક કે ફિલ્ટર કરી શકશે નહીં.
સરકાર અને નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા નાગરિકો સુધી મહત્વની માહિતી પહોંચાડવા માટે આ નંબર સીરીઝ ફાળવવામાં આવી છે. આ નિર્ણય પાછળનો હેતુ સરકારી અને સત્તાવાર સંચારોની વિશ્વસનીયતા જાળવી રાખવાનો છે, જેથી સામાન્ય નાગરિકો સુધી જરૂરી માહિતી કોઈ પણ અડચણ વિના પહોંચી શકે.
1600 નંબર સીરીઝનું શું છે મહત્વ?
ટ્રાઈ (TRAI) એ પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે, “ટેલિકોમ કોમર્શિયલ કમ્યુનિકેશન્સ કસ્ટમર પ્રેફરન્સ રેગ્યુલેશન (TCCCPR) હેઠળ, 1600 સીરીઝના નંબરો પરથી આવતા કોલ્સને કોઈ પણ પ્રકારનું ટેગિંગ, બ્લોકિંગ કે ફિલ્ટરિંગ કરવાની મંજૂરી નથી.”
વાસ્તવમાં, 1600 નંબરની સીરીઝ ખાસ કરીને નિયમનકારી સંસ્થાઓ (જેમ કે બેંકો, વીમા કંપનીઓ) અને સરકારી વિભાગો માટે અનામત રાખવામાં આવી છે. જ્યારે સરકાર કે કોઈ માન્ય સંસ્થા નાગરિકો સાથે કોઈ મહત્વપૂર્ણ માહિતી અથવા સેવા સંબંધિત વ્યવહારો (Transactions) માટે સંપર્ક કરવા માંગે છે, ત્યારે આ સીરીઝનો ઉપયોગ થાય છે. ટ્રાઈના જણાવ્યા અનુસાર, આ સીરીઝ શરૂ કરવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે જ્યારે પણ કોઈ નાગરિકના ફોન પર 1600 થી શરૂ થતો નંબર આવે, ત્યારે તેઓ તેના પર ભરોસો કરી શકે કે આ કોઈ નકલી કે ફ્રોડ કોલ નથી, પરંતુ સરકાર અથવા બેંક તરફથી આવેલો સત્તાવાર કોલ છે. જો એપ્સ આ નંબરોને બ્લોક કે સ્પામ તરીકે ટેગ કરશે, તો લોકો સુધી મહત્વની માહિતી પહોંચી શકશે નહીં.
140 સીરીઝના પ્રમોશનલ કોલ્સ માટેના નિયમો
સરકારી અને સત્તાવાર કોલ્સ સિવાય, ટેલીમાર્કેટિંગ એટલે કે જાહેરાતો અને પ્રમોશનલ કોલ્સ માટે 140 નંબરની સીરીઝ નક્કી કરવામાં આવી છે. રેગ્યુલેટરે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પ્રમોશનલ કોલ્સ આપનારી આ સીરીઝને પણ કોઈ એપ સીધી રીતે ફિલ્ટર કે ટેગ કરી શકશે નહીં. આ પ્રકારના કોલ્સને રોકવા માટે માત્ર એક જ સત્તાવાર રસ્તો છે અને તે છે ટ્રાઈની પોતાની ‘ડો નોટ ડિસ્ટર્બ’ (DND) રજીસ્ટ્રી.
ગ્રાહકો પાસે પૂરો અધિકાર છે કે તેઓ કયા સેક્ટરના પ્રમોશનલ કોલ્સ મેળવવા માંગે છે અને કયા સેક્ટરના નહીં. જો કોઈ ગ્રાહકે DND રજીસ્ટ્રીમાં ચોક્કસ સેક્ટર (જેમ કે રીઅલ એસ્ટેટ કે લોન) ને બ્લોક કર્યા હશે, તો તેમને 140 સીરીઝમાંથી તે સેક્ટરના કોલ્સ આપોઆપ બંધ થઈ જશે. ટ્રાઈનું કહેવું છે કે જો કોઈ થર્ડ-પાર્ટી એપ આ નંબરોને પોતાની રીતે ટેગ કરે છે, તો તેનાથી એવા ગ્રાહકો ગેરમાર્ગે દોરાઈ શકે છે જેમણે DND પર તે સેક્ટરના કોલ્સ સ્વીકારવાની મંજૂરી આપી રાખી છે. ગ્રાહકો ટ્રાઈની DND એપ અથવા અન્ય સત્તાવાર માધ્યમો દ્વારા પોતાની પસંદગી નોંધાવી શકે છે.
આ બદલાવની સામાન્ય નાગરિકો પર શું અસર થશે?
ટ્રાઈના આ નવા સ્પષ્ટીકરણ બાદ હવે સામાન્ય યુઝર્સ ટ્રુકોલર જેવી એપ્સ પર 140 કે 1600 સીરીઝના નંબરોને ‘સ્પામ’, ‘ફ્રોડ’ કે અન્ય કોઈ કેટેગરીમાં ટેગ કરી શકશે નહીં. જો તમે આ પ્રમોશનલ કોલ્સથી કંટાળી ગયા હોવ, તો તમારે કમ્પલસરી સરકારી DND સેવાનો જ આશરો લેવો પડશે.
બીજી તરફ, આ નિયમનો ફાયદો એ થશે કે બેંકના ઓટોમેટેડ કોલ્સ, મહત્વપૂર્ણ સરકારી યોજનાઓની માહિતી કે ઈમરજન્સી એલર્ટ્સ જે 1600 સીરીઝમાંથી આવે છે, તે હવે મિસ નહીં થાય. ઘણીવાર એવું બનતું હતું કે કોઈ બેંક અથવા સરકારી વિભાગનો કોલ યુઝર્સે અજાણતા સ્પામ સમજીને બ્લોક કરી દીધો હોય, જેના કારણે જરૂરી અપડેટ્સ સમયસર મળતા નહોતા. હવે આ સમસ્યાનો અંત આવશે.
ટ્રુકોલર (Truecaller) ના સીઈઓનું મોટું નિવેદન
આ સમગ્ર મામલે દેશની સૌથી મોટી કોલર આઈડી એપ ‘ટ્રુકોલર’ ના સીઈઓ રિશિત ઝુનઝુનવાલાએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ન્યૂઝ એજન્સી પીટીઆઈ (PTI) ના અહેવાલ મુજબ, તેમણે જણાવ્યું કે તાજેતરના સમયમાં 140 અને 1600 નંબર સીરીઝ દ્વારા થતા સ્પામ કોલ્સમાં ખૂબ જ મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે આ બંને સીરીઝમાંથી આવતા દરરોજના અંદાજે 5.1 કરોડ (51 મિલિયન) કોલ્સ લોકો ઉપાડતા જ નથી અને તે વણઉત્તર્યા રહી જાય છે.
ઝુનઝુનવાલાએ એક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં આંકડા શેર કરતા જણાવ્યું કે, “ખાસ કરીને સેવા અને ટ્રાન્ઝેક્શન માટે આરક્ષિત 1600 સીરીઝના કિસ્સામાં, ઓક્ટોબર 2025 થી અત્યાર સુધીમાં દૈનિક બ્લોકિંગ એક્શનમાં ત્રણ ગણો (208 ટકા) વધારો જોવા મળ્યો છે. પાછલા 8 મહિનામાં જ યુઝર્સ દ્વારા આ સીરીઝ વિરુદ્ધ કુલ 7.4 કરોડ (74 મિલિયન) મેન્યુઅલ બ્લોકિંગ એક્શન લેવામાં આવ્યા છે.” હાલના સમયમાં ટ્રુકોલરના યુઝર્સ રોજ સરેરાશ 140 સીરીઝના 4 લાખ કોલ્સ અને 1600 સીરીઝના 1.25 લાખ કોલ્સ મેન્યુઅલી બ્લોક કરી રહ્યા છે.
