AIIMS સ્ટડીનો ખુલાસો: દેશના 96% દર્દીઓને નથી મળતી પેલિએટિવ કેર, શું છે કારણ?
હાલમાં જ AIIMS (એઇમ્સ) ની એક સ્ટડી સામે આવી છે, જેમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભારતમાં ગંભીર અથવા લાંબી બીમારીવાળા લગભગ 96% દર્દીઓને પેલિએટિવ કેર (Palliative Care) નથી મળી શકતી.
અહીં પેલિએટિવ કેર શું છે અને તેની અછતથી શું મુશ્કેલીઓ થાય છે, તે વિશે વિગતવાર જાણીએ.
પેલિએટિવ કેર શું છે?
પેલિએટિવ કેર એક પ્રકારની રાહતકારી સંભાળ છે જે ગંભીર કે લાંબી બીમારીમાં દર્દીઓને આરામ આપે છે.
- ઉદ્દેશ્ય: બીમારીને ઠીક કરવી નહીં, પરંતુ દર્દ, તકલીફ અને માનસિક તણાવને ઓછો કરવો.
- ધ્યાન: દર્દીના જીવનની ગુણવત્તા (Quality of Life) વધારવા પર કેન્દ્રિત હોય છે.
- સમાવેશ: તેમાં દર્દ ઓછું કરવું, શ્વાસ લેવામાં સરળતા, પોષણ, માનસિક અને ભાવનાત્મક ટેકો (સપોર્ટ) સામેલ હોય છે.
- કોણ આપે છે: ડોક્ટર, નર્સ અને પ્રશિક્ષિત હેલ્થ વર્કર્સ દ્વારા મળીને આપવામાં આવે છે.
- સમય: તે માત્ર અંતિમ દિવસો માટે જ નહીં, પરંતુ બીમારીની શરૂઆતથી જ કોઈપણ સમયે આપી શકાય છે.
- સ્થળ: પેલિએટિવ કેર હોસ્પિટલ અને ઘર બંને જગ્યાએ આપી શકાય છે.
96% દર્દીઓને કેમ નથી મળી શકતી પેલિએટિવ કેર?
AIIMS ની સ્ટડી અનુસાર, ભારતમાં પેલિએટિવ કેરની સુવિધા ન મળવાના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
- સ્થાનિક અસમાનતા: પેલિએટિવ કેરની સુવિધાઓ માત્ર મોટા શહેરો અને મુખ્ય હોસ્પિટલો સુધી જ સીમિત છે. નાના શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ટ્રેન્ડ સ્ટાફ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ભારે અછત છે.
- જાણકારી અને જાગૃતિનો અભાવ: દર્દીઓ અને તેમના પરિવારો તેને માત્ર છેલ્લા દિવસોની સેવા માને છે, જ્યારે શરૂઆતમાં જ તેનો લાભ મળી શકે છે. જાગૃતિના અભાવે દર્દીઓ સમયસર મદદ નથી લઈ શકતા.
- તાલીમનો અભાવ: ડોક્ટરો અને નર્સોને આ ક્ષેત્રમાં પૂરતી તાલીમ (ટ્રેનિંગ) નથી મળતી.
- દવાઓની ઉપલબ્ધતા: દર્દ ઓછું કરતી આવશ્યક દવાઓની ઉપલબ્ધતામાં અવરોધો છે.
- પ્રાથમિકતાનો અભાવ: જાહેર આરોગ્ય પ્રણાલી (Public Health System) માં પેલિએટિવ કેરને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવતી નથી.
શું છે સમાધાન?
પેલિએટિવ કેરની અછતને દૂર કરવા માટે આ પગલાં લેવા જરૂરી છે:
- તાલીમ: હેલ્થ વર્કર્સને પેલિએટિવ કેરમાં વિશેષ તાલીમ આપવી.
- સંરચના (ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર): નાના શહેર અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પેલિએટિવ કેર યુનિટ્સ સ્થાપિત કરવા.
- દવા નીતિ: દર્દ ઓછું કરતી દવાઓની ઉપલબ્ધતા અને પ્રિસ્ક્રિપ્શન પોલિસીને સરળ બનાવવી.
- જાગૃતિ અભિયાન: દર્દી અને પરિવારને પેલિએટિવ કેરના મહત્વ વિશે જાગૃત કરવા.
- રાષ્ટ્રીય સ્તરે સમાવેશ: પેલિએટિવ કેરને રાષ્ટ્રીય હેલ્થ સિસ્ટમમાં સારી રીતે સામેલ કરવી.
એક્સપર્ટ શું કહે છે?
લેડી હાર્ડિંગ હોસ્પિટલના ડો. એલ. એચ. ઘોટેકર જણાવે છે કે પેલિએટિવ કેર માત્ર અંતિમ દિવસોની સેવા નથી. તેને બીમારીની શરૂઆતથી જ આપવી જોઈએ.
તેમનો મત છે કે, તાલીમ, જાગૃતિ અને સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા વધારવાથી દર્દીઓને જીવનની સારી ગુણવત્તા અને આરામ મળી શકે છે. ભલે દર્દીની બીમારી ઠીક ન થાય, પરંતુ તેઓ તેમના અંતિમ દિવસોમાં વ્યવસ્થિત આરોગ્ય સેવાઓ સાથે રહી શકે છે.
