કફ સિરપ હવે દવા નથી, વ્યસન છે! ડૉક્ટર ગીરીએ કોડીનના ગંભીર ગેરફાયદા વિશે કર્યા મોટા ખુલાસા
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં વારાણસીમાં કોડીન આધારિત કફ સિરપની તસ્કરીનું એક મોટું નેટવર્ક સામે આવ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, ડૉ. સુભાષ ગીરી પાસેથી જાણીએ કે કોડીન શું છે, કફ સિરપમાં તેને શા માટે ઉમેરવામાં આવે છે અને તેના કયા કયા ગેરફાયદા થઈ શકે છે.
કોડીન આધારિત કફ સિરપની ગેરકાયદેસર તસ્કરીનું નેટવર્ક
વારાણસીમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં કોડીન આધારિત કફ સિરપની તસ્કરીનું મોટું નેટવર્ક ઝડપાયું છે. અનેક નકલી ફાર્મા કંપનીઓ અને મેડિકલ સ્ટોર્સના નામે હજારો બોટલો જુદા જુદા રાજ્યો અને પાડોશી દેશો સુધી મોકલવામાં આવી રહી હતી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે ઘણી ફર્મો માત્ર કાગળ પર હતી અને હકીકતમાં અસ્તિત્વમાં જ નહોતી. આ કંપનીઓ પર લાયસન્સ વિના ગેરકાયદેસર રીતે સિરપ વેચવા, સ્ટોક છુપાવવા અને ખોટા દસ્તાવેજો આપવાના આરોપો લાગ્યા છે. પ્રશાસને અત્યાર સુધીમાં લાખો બોટલો જપ્ત કરી છે અને ડઝનેક FIR નોંધવામાં આવી છે.
આ સમગ્ર મામલો નશાના રૂપમાં કફ સિરપના ખોટા ઉપયોગ અને તેની ગેરકાયદેસર સપ્લાય પર ગંભીર સવાલ ઊભો કરે છે. આ જ કારણોસર, હવે સમજવું જરૂરી બની ગયું છે કે કફ સિરપમાં કોડીન શા માટે ઉમેરવામાં આવે છે અને તેના ગેરફાયદા શું છે.
કોડીન શું છે?
કોડીન એક ઓપિઓઇડ દવા છે, જે દર્દ અને સતત ખાંસીની સમસ્યામાં આપવામાં આવે છે. આ શરીરના તે ભાગ પર અસર કરે છે જે દર્દ અને ખાંસીના સિગ્નલને નિયંત્રિત કરે છે. મેડિકલ ભાષામાં તેને કફ સપ્રેસન્ટ કહેવામાં આવે છે, એટલે કે તે ખાંસીને દબાવવાનું કામ કરે છે. ડૉક્ટર તેને ખાસ કિસ્સાઓમાં મર્યાદિત માત્રામાં જ આપે છે કારણ કે આ આદત પાડનારી દવા છે. લાંબા સમય સુધી લેવાથી શરીર તેની આદત બનાવી લે છે અને ધીમે ધીમે વધુ ડોઝની જરૂરિયાત અનુભવાય છે. આ જ કારણે તેને નાર્કોટિક ડ્રગ્સ હેઠળ નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે. ડૉક્ટરની સલાહ વિના તેનું સેવન કરવું જોખમી બની શકે છે અને ઘણા દેશોમાં તેને કડક નિયંત્રણમાં રાખવામાં આવે છે.
કફ સિરપમાં કોડીન શા માટે ઉમેરવામાં આવે છે?
દિલ્હીની આરએમએલ હોસ્પિટલના મેડિસિન વિભાગના ડૉ. સુભાષ ગીરી જણાવે છે કે કફ સિરપમાં કોડીન ઉમેરવામાં આવે છે કારણ કે તે ખાંસીને તાત્કાલિક શાંત કરનારી દવા છે.
- તે મગજના તે ભાગ પર અસર કરે છે જે ખાંસીનો સંકેત મોકલે છે.
- તેથી, સૂકી, તેજ અને સતત આવતી ખાંસીમાં ઝડપી રાહત મળે છે.
કોડીન કફ સિરપના ગંભીર ગેરફાયદા
જોકે, ડૉ. ગીરીના મતે, કોડીનના ગેરફાયદા તેના ફાયદાઓ કરતાં ઘણા મોટા છે:
- વ્યસન અને નિર્ભરતા (Addiction and Dependence): કોડીન એક ઓપિઓઇડ છે, એટલે કે તે શરીરને આરામ અને હળવી ઊંઘ જેવી અસર આપે છે, જેના કારણે તેને વારંવાર લેવાની ઈચ્છા વધતી જાય છે. સતત સેવનથી લત લાગી શકે છે અને શરીર તેની આદત પાડી લે છે, જેના પછી ઓછી માત્રા અસર કરતી નથી.
- ઓવરડોઝનું જોખમ: ઓવરડોઝ થવા પર શ્વાસ ધીમો પડી શકે છે, ગૂંચવણ, બેભાન થવું, લો બ્લડ પ્રેશર અને ક્યારેક જીવનું જોખમ પણ થઈ શકે છે.
- ગંભીર આડઅસરો: સગર્ભા મહિલાઓ, બાળકો અને પહેલેથી બીમાર લોકોમાં તેની આડઅસરો વધુ વધી જાય છે.
ડૉ. સુભાષ ગીરીએ જણાવ્યું કે કોડીન એક અસરકારક દવા છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ ખૂબ જ સાવધાનીથી થવો જોઈએ. આ દવા માત્ર ગંભીર ખાંસી કે દર્દમાં ઓછા સમય માટે જ આપવી જોઈએ. લાંબા સમય સુધી સેવન કરવાથી લત, માનસિક નિર્ભરતા અને શારીરિક નુકસાન થવાની સંભાવના વધી જાય છે.
બજારમાં કોડીન સિરપની વધતી તસ્કરીનું કારણ તેનો નશા તરીકે ઉપયોગ થવું છે, જેનાથી યુવાનો ઝડપથી પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે. આવી દવાઓના વેચાણ પર કડક દેખરેખ જરૂરી છે અને નકલી કંપનીઓ દ્વારા થતી સપ્લાયને રોકવા માટે કડક પગલાં લેવા જોઈએ, જેથી તેનો ખોટો ઉપયોગ ઓછો થઈ શકે.
