સામાન્ય માથાનો દુખાવો કે બ્રેઈન ટ્યુમરનું લક્ષણ?

પેઇનકિલર લીધા પછી પણ માથાનો દુખાવો મટતો નથી

શું તમે પણ ઓફિસથી આવ્યા પછી કે થોડું કામ કર્યા બાદ દરરોજ માથા પર હાથ રાખીને બેસી જાઓ છો? અથવા શું તમને ક્યારેક એવો અસહ્ય દુખાવો થાય છે જે તમે કોઈને શબ્દોમાં સમજાવી શકતા નથી? આજની ફાસ્ટ લાઈફમાં દુનિયાભરમાં લાખો લોકો દરરોજ આ પ્રકારની સમસ્યાથી પીડાતા હોય છે. સામાન્ય રીતે માથાના દુખાવા પાછળ માનસિક તણાવ, અતિશય થાક, પૂરતી ઊંઘ ન મળવી, શરીરમાં પાણીની કમી (ડિહાઇડ્રેશન) અથવા માઇગ્રેન જેવા કારણો જવાબદાર હોય છે. મોટાભાગના લોકો આવા સમયે ડોક્ટરની સલાહ લીધા વિના જ મેડિકલ સ્ટોર પરથી કોઈ પણ પેઇનકિલર કે માથાના દુખાવાની ગોળી ગળી લેતા હોય છે. પરંતુ તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, આ આદત ભવિષ્યમાં મોટી મુશ્કેલી નોતરી શકે છે.

તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, એક સામાન્ય માથાનો દુખાવો અને તાત્કાલિક ઈમરજન્સી સારવારની જરૂર હોય તેવા ગંભીર માથાના દુખાવા વચ્ચેનો તફાવત જાણવો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રખ્યાત સર્જન ડૉ. કેવલ શુક્લાના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણા કિસ્સાઓમાં ફક્ત માથાનો દુખાવો પોતે જ મોટી સમસ્યા નથી હોતો, પરંતુ તેની સાથે શરીરમાં દેખાતા અન્ય લક્ષણો અને દુખાવાની બદલાતી પેટર્ન જ વાસ્તવિક ખલનાયક હોય છે, જે મગજની કોઈ ગંભીર બીમારી તરફ ઈશારો કરે છે.

માથાનો દુખાવો અને બ્રેઈન ટ્યુમર: ગેરસમજ અને હકીકત

સામાન્ય લોકોમાં મગજની ગાંઠ (બ્રેઈન ટ્યુમર) વિશે એક બહુ મોટી ગેરસમજ પ્રવર્તે છે કે, ટ્યુમર હોય ત્યારે હંમેશા અતિશય અસહ્ય માથાનો દુખાવો જ થાય છે. હકીકત એ છે કે બ્રેઈન ટ્યુમર ધરાવતા ઘણા દર્દીઓ શરૂઆતના મહિનાઓમાં આ દુખાવાને સામાન્ય સ્ટ્રેસ કે માઇગ્રેન સમજીને અવગણતા રહે છે અથવા ઘરેલુ નુસ્ખાઓ અપનાવતા રહે છે. ડૉ. શુક્લા સ્પષ્ટ કરે છે કે, બજારમાં ઉપલબ્ધ સામાન્ય તબીબી આંકડાઓ મુજબ મોટાભાગના માથાના દુખાવા બ્રેઈન ટ્યુમરના કારણે નથી હોતા, તેથી ગભરાવાની જરૂર નથી. જો કે, ચિંતા ત્યારે જ વાજબી બને છે જ્યારે તમારા માથાના દુખાવાની શૈલી તમારા સામાન્ય અનુભવ કરતા તદ્દન અલગ હોય.

કયા લક્ષણો દેખાતા જ તાત્કાલિક એલર્ટ થઈ જવું જોઈએ?

જો તમને થતો માથાનો દુખાવો સમય જતાં ધીમે-ધીમે સતત વધી રહ્યો હોય, ખાસ કરીને સવારે સોઈને જાગ્યા પછી તરત જ માથું ભારે લાગતું હોય કે વધુ દુખતું હોય, અને તે રોજબરોજની નિયમિત પેઇનકિલર દવાઓ લેવા છતાં પણ ઓછો ન થતો હોય, તો તમારે વિલંબ કર્યા વિના ન્યુરોલોજીસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. આ ઉપરાંત, જો માથાના દુખાવાની સાથે વારંવાર ઉલટી કે ઉબકા થવા, હાથ અને પગમાં અચાનક નબળાઈ કે લકવા જેવી અસર વર્તાવી અથવા બોલતી વખતે જીભ થોથવાવી કે મુશ્કેલી પડવી જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તેને બિલકુલ હળવાશથી ન લેવા જોઈએ.

ક્યારેક એવા પણ લક્ષણો સામે આવે છે જેનો સામાન્ય માણસ સીધો મગજ સાથે સંબંધ જોડી શકતો નથી. ઉદાહરણ તરીકે, આંખોની દ્રષ્ટિ ધીમે-ધીમે ઝાંખી થવી અથવા એકની જગ્યાએ બે વસ્તુઓ દેખાવી (ડબલ વિઝન). આ સિવાય વાતો ભૂલી જવી, કામમાં એકાગ્રતાનો અભાવ થવો, અથવા સામાન્ય વાતચીત કરતી વખતે પણ યોગ્ય શબ્દો ન મળવા. લોકો ઘણીવાર આ લક્ષણોને વધતી ઉંમર અથવા સામાન્ય માનસિક થાક માની લે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આવું હંમેશા હોતું નથી. જ્યારે ટ્યુમર (ગાંઠ) મગજના ચોક્કસ સંવેદનશીલ ભાગ પર દબાણ લાવે છે, ત્યારે વ્યક્તિનું વ્યક્તિત્વ, તેનો મૂડ અથવા વર્તન પણ અચાનક બદલાઈ શકે છે.

આ પ્રકારના માનસિક અને વર્તણૂકીય ફેરફારો સામાન્ય રીતે પરિવારના સભ્યો દ્વારા સૌથી પહેલા ધ્યાનમાં આવતા હોય છે. તેની સાથે જ, ચાલતી વખતે અચાનક ઠોકર ખાવી, સંતુલન ગુમાવવું, શરીરમાં સુન્નતા આવી જવી અને અંતે હુમલા (વાઈ-ખેંચ) આવવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. જો આવું કશું પણ થાય, તો કોઈપણ પ્રકારનું જોખમ લીધા વિના તાત્કાલિક ન્યુરોલોજીસ્ટનો સંપર્ક કરી મગજનું સીટી સ્કેન (CT Scan) અથવા એમઆરઆઈ (MRI) ઇમેજિંગ કરાવવું અનિવાર્ય બને છે.

બ્રેઈન ટ્યુમર અને કેન્સરથી બચવા માટેના જરૂરી લાઈફસ્ટાઈલ ફેરફાર

મગજની ગાંઠોને થતી રોકવા માટે તબીબી જગતમાં કોઈ ચોક્કસ જાદુઈ ગોળી ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ કોઈપણ પ્રકારની કેન્સરગ્રસ્ત ગાંઠો અને અન્ય ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાઓથી બચવા માટે ડૉ. શુક્લાએ કેટલીક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જીવનશૈલી ટિપ્સ આપી છે. તેમના મતે, સૌથી પહેલા ધૂમ્રપાન (સ્મોકિંગ) અને તમાકુના સેનવની આદતને કાયમી માટે છોડી દેવી જોઈએ. આ ઉપરાંત, બિનજરૂરી હાનિકારક રેડિયેશનના સંપર્કથી દૂર રહેવું, રોજિંદા જીવનમાં નિયમિત કસરત કે યોગ કરવા અને શરીરના વજનને સંતુલિત રાખવું ખૂબ જ જરૂરી છે. આહારમાં કેમિકલયુક્ત ખોરાકના બદલે તાજા ફળો, લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી અને ફાઈબરયુક્ત સંતુલિત આહારને પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ. જો તમને અગાઉથી જ કોઈ ક્રોનિક તબીબી સ્થિતિ (જેમ કે હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે ડાયાબિટીસ) હોય, તો સમયાંતરે તબીબી સલાહ અને ચેકઅપ કરાવતા રહેવું હિતાવહ છે.