રાતોરાત કરોડપતિ બન્યા કર્મચારીઓ! ફ્લિપકાર્ટે ફરી ખોલ્યો રૂ. 475 કરોડનો ખજાનો, લિસ્ટ જોઈને આંખો પહોળી થઈ જશે!

સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓમાં નોકરી કરતા લોકોની તો લોટરી લાગી! IPO પહેલા જ એકસાથે આટલા બધા પૈસા ક્યાંથી આવ્યા?

ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં આજકાલ કર્મચારીઓને કંપનીની ભાગીદારી (હિસ્સેદારી) દ્વારા કમાણી કરાવવાનો ટ્રેન્ડ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. દેશની ઘણી મોટી સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓ આઈપીઓ (IPO) લાવતા પહેલા અથવા તો નવું ફંડિંગ મેળવતા પહેલા ESOP (Employee Stock Ownership Plan) બાયબેક ઓફર કરે છે. આ યોજના હેઠળ કંપનીઓ પોતાના જ કર્મચારીઓ પાસેથી તેમના શેર પાછા ખરીદે છે અને બદલામાં તેમને મોટી રકમ રોકડી (રોકડ કમાણી) કરવાનો શાનદાર મોકો આપે છે.

આ જ કડીમાં ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રની દિગ્ગજ અને વોલમાર્ટ (Walmart) ની માલિકી ધરાવતી કંપની ફ્લિપકાર્ટ (Flipkart) એ પોતાના કર્મચારીઓ માટે વધુ એક વખત એક્સપ્રેસ વે ખોલી દીધો છે. કંપનીએ 50 મિલિયન ડોલર (આશરે 475 કરોડ રૂપિયા) ના એક નવા ESOP બાયબેક પ્રોગ્રામની જાહેરાત કરી છે.

Flipkart એ ફરી એકવાર ખોલ્યો કર્મચારીઓ માટે તિજોરીનો દરવાજો

ફ્લિપકાર્ટે પોતાના કર્મચારીઓને કંપનીના શેર વેચીને મોટી કમાણી કરવાની વધુ એક સુવર્ણ તક આપી છે. આ સ્કીમ હેઠળ, જે કર્મચારીઓ પાસે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં સંપૂર્ણ રીતે વેસ્ટેડ (Vested) થઈ ગયેલા ESOP છે, તેવા તમામ લાયક (Eligible) કર્મચારીઓ પોતાના કુલ શેરના 5 ટકા સુધીનો હિસ્સો કંપનીને પાછો વેચી શકશે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, કંપની દરેક ESOP ના બદલામાં કર્મચારીઓને 713.4 રૂપિયા ચૂકવશે. આ બાયબેક અંતર્ગત કર્મચારીઓના ખાતામાં પૈસાની ચુકવણી આગામી ઓગસ્ટ મહિનામાં કરવામાં આવશે.

અહીં નોંધનીય બાબત એ છે કે, ફ્લિપકાર્ટ માટે આ કોઈ નવો પ્રયોગ નથી. વર્ષ 2018 થી શરૂ કરીને અત્યાર સુધીમાં કંપની ઓછામાં ઓછા પાંચ મોટા ESOP બાયબેક અથવા લિક્વિડિટી પ્રોગ્રામ સફળતાપૂર્વક ચલાવી ચૂકી છે. જેમાં:

• વર્ષ 2018: વોલમાર્ટ દ્વારા એક્વિઝિશન (અધિગ્રહણ) દરમિયાન 500 મિલિયન ડોલર.

• વર્ષ 2021: 80-85 મિલિયન ડોલરનો પ્રોગ્રામ.

• વર્ષ 2023: 700 મિલિયન ડોલરનું જંગી બાયબેક.

• વર્ષ 2025: 50 મિલિયન ડોલરની ફાળવણી.

• વર્ષ 2026: વર્તમાન સમયમાં ફરી એકવાર 50 મિલિયન ડોલરનો નવો કાર્યક્રમ.

BrowserStack નો 125 મિલિયન ડોલરનો બાયબેક ધડાકો

ફ્લિપકાર્ટ સિવાય અન્ય પણ ઘણી જાણીતી સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓએ પોતાના સ્ટાફ માટે મોટો ખજાનો ખુલ્લો મૂક્યો છે. સોફ્ટવેર ટેસ્ટિંગ પ્લેટફોર્મ BrowserStack એ આ વર્ષે જાન્યુઆરી મહિનામાં 125 મિલિયન ડોલરના શેર બાયબેકની જાહેરાત કરી હતી. કંપનીના આ પગલાથી આશરે 500 જેટલા વર્તમાન કર્મચારીઓ અને તેના શરૂઆતના રોકાણકારો (Early Investors) ને સીધો મોટો આર્થિક ફાયદો થયો છે. આ સાથે જ કંપનીના અત્યાર સુધીના ત્રણેય બાયબેક પ્રોગ્રામનું કુલ કદ હવે અંદાજે 275 મિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગયું છે.

CoinDCX એ કર્મચારીઓને આપ્યા 111 કરોડ રૂપિયા

ક્રિપ્ટોકરન્સીના ક્ષેત્રમાં કામ કરતા જાણીતા એક્સચેન્જ CoinDCX એ પણ ફેબ્રુઆરી મહિનામાં 111 કરોડ રૂપિયાના મોટા ESOP બાયબેકની જાહેરાત કરીને સૌને ચોંકાવી દીધા હતા. કંપનીના ઈતિહાસમાં કર્મચારીઓ માટેનો આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો લિક્વિડિટી પ્રોગ્રામ સાબિત થયો છે. આ સ્કીમનો લાભ કંપનીના 500 થી વધુ વર્તમાન તેમજ ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓને મળ્યો છે, જેમના ખાતામાં કંપની દ્વારા નાણાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા છે.

Unacademy એ શરૂ કર્યો 50 કરોડ રૂપિયાનો કાર્યક્રમ

એડટેક (Education Technology) સેક્ટરની અગ્રણી કંપની Unacademy એ પણ ફેબ્રુઆરી મહિનામાં પોતાના એમ્પ્લોઈઝ માટે 50 કરોડ રૂપિયાની કિંમતનો ESOP બાયબેક પ્લાન લોન્ચ કર્યો છે. આ પ્રોગ્રામની ખાસ વાત એ છે કે તેનાથી કર્મચારીઓ રાતોરાત કરોડપતિ અને લાખોપતિ બની ગયા છે. વિગતો મુજબ:

• 8 કર્મચારીઓ એવા છે જેમને 1 કરોડ રૂપિયાથી વધુની રકમ મળશે.

• 17 કર્મચારીઓ ને 50 લાખ રૂપિયાથી વધુની રકમ મળવા પાત્ર છે.

• 38 કર્મચારીઓ એવા છે જેમના ખાતામાં 10 લાખ રૂપિયાથી વધુની મોટી રકમ જમા થશે.

Cashfree એ પણ કર્મચારીઓને આપ્યો કમાણીનો મોકો

બેંગલુરુ સ્થિત અગ્રણી પેમેન્ટ સોલ્યુશન્સ કંપની Cashfree એ પણ જાન્યુઆરી મહિનામાં પોતાના 400 થી વધુ વર્તમાન અને જૂના (ભૂતપૂર્વ) કર્મચારીઓ માટે ESOP બાયબેક વિન્ડો ઓપન કરી હતી. જોકે, કંપનીએ આ બાયબેક પ્રોગ્રામના કુલ કદ અથવા ફંડની ચોક્કસ રકમનો સત્તાવાર ખુલાસો કર્યો નથી, પરંતુ આનાથી કંપનીના વફાદાર સ્ટાફને મોટો આર્થિક સપોર્ટ મળ્યો છે.

Atlys અને Plum કંપનીઓ પણ પાછળ નથી

ઓનલાઇન વિઝા પ્રોસેસિંગ ક્ષેત્રના ઉભરતા સ્ટાર્ટઅપ Atlys એ પણ એપ્રિલ મહિનામાં 4 કરોડ રૂપિયાના પોતાના પ્રથમ ESOP બાયબેકની શરૂઆત કરી હતી, જે નાના સ્તરના કર્મચારીઓ માટે પણ મોટો પ્રોત્સાહન સદસ્ય બન્યો છે.

બીજી તરફ, એમ્પ્લોઈ હેલ્થ બેનિફિટ્સ પ્લેટફોર્મ તરીકે જાણીતી કંપની Plum એ જૂન મહિનામાં 15 કરોડ રૂપિયાના બાયબેકની જાહેરાત કરી હતી. આ નિર્ણયથી કંપનીના 199 વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓ લાભન્વિત થશે. આ પ્રોગ્રામ અંતર્ગત 17 જેટલા નસીબદાર કર્મચારીઓને 20 લાખ રૂપિયાથી વધુની રોકડી રકમ મળવાની આશા છે.

છેવટે આ ESOP Buyback શું હોય છે? અને તેના ફાયદા શું છે?

સાદી અને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, જ્યારે કોઈ કંપની પોતાના કર્મચારીઓને સેલરી કે બોનસ ઉપરાંત કંપનીના અમુક શેર (સ્ટોક ઓપ્શન્સ) આપે છે, ત્યારે તેને ESOP કહેવાય છે.

જ્યારે કંપની પ્રગતિ કરે છે, ત્યારે આ શેરના ભાવ પણ વધે છે. ESOP Buyback માં કંપની પોતે જ પોતાના કર્મચારીઓ પાસેથી આ વેસ્ટેડ શેર નક્કી કરેલી કિંમતે પાછા ખરીદી લે છે. આનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે કર્મચારીઓને પોતાના શેર રોકડા કરવા માટે કંપનીના આઈપીઓ (IPO) આવવાની કે માર્કેટમાં લિસ્ટ થવાની લાંબી રાહ જોવી પડતી નથી.