ટાટા સન્સ પર RBI ની કડક નજર: અપર લેયર NBFC વર્ગીકરણ બાદ શું લિસ્ટિંગનું દબાણ વધશે?
દેશના સૌથી મોટા અને પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારી જૂથ પૈકીના એક એવા ટાટા ગ્રુપની મુખ્ય હોલ્ડિંગ કંપની ટાટા સન્સ (Tata Sons) ને લઈને નાણાકીય ક્ષેત્રે મોટી હલચલ જોવા મળી રહી છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા ટાટા સન્સને “અપર લેયર નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપની” (NBFC-UL) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. સેન્ટ્રલ બેંકના આ પગલા બાદ ટાટા સન્સ પર નિયમનકારી તપાસ અને દેખરેખ વધુ કડક બનશે. રિઝર્વ બેંકના સુધારેલા નિયમો અનુસાર, આ શ્રેણીમાં આવતી સંસ્થાઓએ નિર્ધારિત સમયમર્યાદા એટલે કે ત્રણ વર્ષની અંદર સ્ટોક એક્સચેન્જ પર પોતાનું લિસ્ટિંગ કરાવવું અનિવાર્ય બને છે, જેના કારણે હવે ટાટા સન્સ પર જાહેર આઈપીઓ (IPO) લાવવાનું દબાણ વધી ગયું છે.
શું છે અપર લેયર NBFC નો નિયમ?
આરબીઆઈ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવેલા સ્કેલ-બેઝ્ડ રેગ્યુલેશન માળખા હેઠળ, જે એનબીએફસી પાસે રૂ. ૧ ટ્રિલિયન (રૂ. ૧ લાખ કરોડ) થી વધુની સંપત્તિ હોય તેને પ્રણાલીગત રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણીને ‘અપર લેયર’ માં મૂકવામાં આવે છે. માર્ચ ૨૦૨૬ ના અંત સુધીના આંકડા મુજબ, ટાટા સન્સની સ્વતંત્ર સંપત્તિ આશરે રૂ. ૧.૭૫ લાખ કરોડથી વધુ નોંધાઈ હતી. આવી કંપનીઓનું કદ મોટું હોવાથી અને દેશની એકંદર નાણાકીય વ્યવસ્થા સાથે તેમની ગાઢ જોડાણ ક્ષમતા હોવાના કારણે રિઝર્વ બેંક તેમના પર વિશેષ કાનૂની અને દેખરેખ નિયંત્રણો લાદે છે.
લાયસન્સ રદ કરવાની અરજી અને કાનૂની ગૂંચવણ
ટાટા સન્સ મૂળભૂત રીતે એક કોર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની (CIC) તરીકે નોંધાયેલી છે, જેનો મુખ્ય વ્યવસાય પોતાની જૂથ કંપનીઓમાં શેર કે ડિબેન્ચર સ્વરૂપે રોકાણ કરવાનો છે. લિસ્ટિંગના કડક નિયમોમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે ટાટા સન્સે અગાઉ જ પોતાનું સીઆઈસી (CIC) રજિસ્ટ્રેશન રદ કરવા એટલે કે સરન્ડર કરવા માટે આરબીઆઈ સમક્ષ અરજી કરી છે. રિઝર્વ બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ટાટા સન્સને અપર લેયરમાં રાખવાનો નિર્ણય પેન્ડિંગ રહેલી આ શરણાગતિ અરજીને અસર કરશે નહીં અને અરજી હાલ વિચારણા હેઠળ છે. જો આરબીઆઈ આ લાયસન્સ રદ કરવાની અરજી ફગાવી દેશે, તો ટાટા સન્સ માટે પબ્લિક લિસ્ટિંગ સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ રહેશે નહીં.
નોએલ ટાટાનો વિરોધ અને ટાટા ટ્રસ્ટની ચિંતાઓ
બીજી તરફ, ટાટા સન્સના પબ્લિક લિસ્ટિંગ સામે ખુદ ટાટા ગ્રુપની અંદરથી જ મોટો વિરોધ ઉઠ્યો છે. ટાટા ટ્રસ્ટના ચેરમેન નોએલ ટાટાએ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના ગવર્નરને પત્ર લખીને ટાટા સન્સને સ્ટોક એક્સચેન્જ પર લિસ્ટેડ કરવાના કોઈપણ સંભવિત પગલાં સામે સખત વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.
તેમણે દલીલ કરી હતી કે જો ટાટા સન્સ જાહેર કંપની બનશે, તો તેનાથી દાયકાઓ જૂના પરંપરાગત માળખામાં મોટો ફેરફાર આવશે. એટલું જ નહીં, ટાટા ટ્રસ્ટ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી વિવિધ સામાજિક અને પરોપકારી (Philanthropic) પ્રવૃત્તિઓ તથા ચેરિટી માટે ફાળવવામાં આવતા ભંડોળમાં મોટી વહીવટી અડચણો ઊભી થઈ શકે છે.
સરકારી કંપનીઓ અને ખાનગી જૂથો વચ્ચેનો તફાવત
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, આરબીઆઈએ પોતાના નિયમોમાં સુધારો કરીને સરકારી માલિકી ધરાવતી NBFCs ને પણ અપર લેયરમાં સમાવવાની છૂટ આપી છે, પરંતુ તેમને શેરબજારમાં ફરજિયાત લિસ્ટિંગમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. જ્યારે ટાટા સન્સ જેવી બિન-સરકારી સંસ્થાઓ માટે આ નિયમ લાગુ થતો નથી. ૨૦૨૨ માં પહેલીવાર અપર લેયરમાં નોમિનેટ થયા બાદ ૨૦૨૫-૨૬ ની મુદત સુધીમાં લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા અંગે નિર્ણય લેવાનો હતો. હવે આ સમગ્ર વિવાદ ભારતની સૌથી મોટી હોલ્ડિંગ કંપનીના ભવિષ્ય અને તેની શેરબજારમાં એન્ટ્રી અંગે ઉત્સુકતા વધારી રહ્યો છે.
