રોજ પૂરતી ઊંઘ ન મળવાથી મગજની કાર્યક્ષમતા અને યાદશક્તિ ઘટે છે, વાંચો વિગતવાર અહેવાલ
આજના આધુનિક અને ધમાલભર્યા યુગમાં બદલાતી જીવનશૈલી, મોડા સુધી સ્ક્રીન જોવાની ટેવ અને કલાકો સુધી કામ કરવાના બોજને કારણે લોકો પોતાની ઊંઘ સાથે બાંધછોડ કરી રહ્યા છે. જો તમે પણ દરરોજ રાત્રે ૬ કલાકથી ઓછી ઊંઘ લો છો, તો હવે ચેતી જવાની જરૂર છે. આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને તબીબોના મતે, એક કે બે દિવસ પૂરતી ઊંઘ ન મળે તો તેનાથી શરીર પર તાત્કાલિક મોટો પ્રભાવ પડતો નથી, પરંતુ જો લાંબા સમય સુધી અપર્યાપ્ત ઊંઘ લેવામાં આવે તો તેની ગંભીર અસરો માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર જોવા મળે છે.
ઘણા લોકો રાત્રે મોડા સુધી જાગવાની આદતને સામાન્ય ગણે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં ધીમે ધીમે શરીર આ ઓછી ઊંઘ સાથે અનુકૂલન સાધી લે છે. ભલે તે આપણી શારીરિક જરૂરિયાતો માટે બિલકુલ પૂરતી ન હોય, છતાં આપણું શરીર તેને દૈનિક દિનચર્યાનો ભાગ બનાવી લે છે, જે આગળ જતાં મોટા સ્વાસ્થ્ય જોખમો ઊભા કરે છે.
મગજની કાર્યક્ષમતા અને યાદશક્તિ પર સીધો પ્રહાર
નિષ્ણાતો જણાવે છે કે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સતત ૬ કલાકથી ઓછી ઊંઘ લે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર મગજની કામગીરી અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા પર પડે છે. આવી વ્યક્તિઓને દિવસ દરમિયાન કોઈ પણ કામમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં કે સતર્ક રહેવામાં ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.
અપર્યાપ્ત ઊંઘને કારણે મગજની નવી માહિતી શીખવાની, તેને સમજવાની અને લાંબા સમય સુધી યાદ રાખવાની ક્ષમતા ધીમે ધીમે ઘટવા લાગે છે. મગજના કોષોને જે આરામ અને પુનઃઉર્જાની જરૂર હોય છે તે ન મળવાને કારણે વ્યક્તિ માનસિક રીતે સતત થાક અને મૂંઝવણ અનુભવે છે, જેનાથી તેની દૈનિક કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.
હોર્મોનલ અસંતુલન, ભૂખમાં વધારો અને બ્લડ શુગરની સમસ્યા
ઊંઘ પૂરી ન થવાથી શરીરના મહત્વપૂર્ણ હોર્મોન્સનું સંતુલન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જાય છે. ઓછી ઊંઘને લીધે શરીરમાં તણાવ વધારતા હોર્મોન એટલે કે ‘કોર્ટિસોલ’ (Cortisol) નું સ્તર ઝડપથી વધવા લાગે છે. આ સિવાય ભૂખ અને સંતોષને નિયંત્રિત કરતા હોર્મોન્સ પર પણ વિપરીત અસર થાય છે.
જે લોકો પૂરતી ઊંઘ લેતા નથી, તેઓને પેટ ભરીને જમ્યા પછી પણ તૃપ્તિનો અહેસાસ ઓછો થાય છે અને વારંવાર કંઈક ખાવાની ઈચ્છા (ક્રેવિંગ) થયા કરે છે. ખાસ કરીને ઓછી ઊંઘ લેનાર લોકોને તરત જ ઊર્જા આપતા વધુ કેલરીવાળા, જંક ફૂડ કે ગળ્યા ખોરાક ખાવાનું મન થાય છે. આનાથી વજન વધવાની અને સ્થૂળતા આવવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે.
આ ઉપરાંત, અપર્યાપ્ત ઊંઘ શરીરની ગ્લુકોઝ એટલે કે બ્લડ શુગરને યોગ્ય રીતે મેનેજ કરવાની ક્ષમતા પર માઠ અસર કરે છે. રાત્રે ઊંઘ દરમિયાન જ શરીરના સ્નાયુઓ (મસલ્સ) અને અન્ય ટિશ્યૂનું સમારકામ (રિપેરિંગ) થતું હોય છે. ઊંઘનો સમય ઓછો મળવાથી રિકવરી પ્રોસેસ ધીમી પડી જાય છે, જેનાથી શરીરમાં સતત દુખાવો, સુસ્તી અને કમજોરી રહે છે.
થાક અને અનિદ્રાનું ખતરનાક ચક્રવ્યૂહ
આ રીતે ઓછી ઊંઘથી શરૂ થતો થાક, ખોરાકની ક્રેવિંગ, ચીડિયાપણું અને માનસિક તણાવ એક એવું ચક્ર ઊભું કરે છે જે ફરીથી રાત્રિની ઊંઘની ગુણવત્તાને જ ખરાબ કરી નાખે છે. આ ચક્રવ્યૂહમાંથી બહાર આવવું મુશ્કેલ બની જાય છે.
આરોગ્ય નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે દરરોજ રાત્રે ૭ થી ૮ કલાકની શાંત અને ગુણવત્તાસભર ઊંઘ લેવી એ માત્ર આરામ નથી પણ શરીર અને મગજના નિર્દોષ સંચાલન માટે અત્યંત જરૂરી પ્રાથમિક જરૂરિયાત છે. તેથી, સુવાના સમયપત્રકને નિયમિત બનાવવું અને સુતા પહેલા ડિજિટલ ઉપકરણોથી દૂર રહેવું એ તંદુરસ્ત જીવન માટે અનિવાર્ય છે.
