શું ગાંઠ વગર પણ થઈ શકે છે કેન્સર? પેરીટોનિયલ કેન્સરના આ લક્ષણોને ભૂલથી પણ અવગણશો નહીં
કેન્સરનું નામ સાંભળતાં જ મોટાભાગના લોકોના મનમાં શરીરના કોઈ ભાગમાં બનેલી ગાંઠ અથવા ટ્યુમરની તસવીર ઊભી થાય છે. પરંતુ દરેક કેન્સર શરૂઆતમાં સ્પષ્ટ ગાંઠના રૂપમાં જોવા મળે એવું જરૂરી નથી. પેરીટોનિયલ કેન્સર પણ આવી જ એક ગંભીર સ્થિતિ છે, જેમાં પેટની અંદર રહેલી પાતળી પટલ એટલે કે પેરીટોનિયમ અસરગ્રસ્ત થાય છે.
આ બીમારીના શરૂઆતના સંકેતો ઘણી વખત ગેસ, અપચો, કબજિયાત અથવા પેટ ફૂલવા જેવી સામાન્ય સમસ્યાઓ જેવા હોય છે. પરિણામે વ્યક્તિ તેને સામાન્ય પાચનની તકલીફ માનીને લાંબા સમય સુધી અવગણી શકે છે. જોકે આવા લક્ષણો સતત રહે અથવા સમય સાથે વધતા જાય તો તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
પેરીટોનિયમ શું છે?
પેરીટોનિયમ પેટની અંદરની દિવાલ અને પેટના અનેક અવયવોને ઢાંકતી પાતળી પટલ છે. આ પટલ પેટની અંદરના અંગોને આવરણ પૂરું પાડે છે અને તેમની વચ્ચેની હલનચલનમાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે કેન્સરના કોષો આ પટલ સુધી પહોંચીને તેની સપાટી પર ફેલાવા લાગે છે, ત્યારે તેને પેરીટોનિયલ કેન્સર અથવા પેરીટોનિયલ ફેલાવો કહેવામાં આવે છે. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં કેન્સર પેરીટોનિયમમાંથી જ શરૂ થઈ શકે છે, જ્યારે ઘણી વખત પેટ, આંતરડા, એપેન્ડિક્સ અથવા અન્ય અંગોમાંથી કેન્સર અહીં સુધી ફેલાય છે.
શરૂઆતમાં બીમારી ઓળખવી મુશ્કેલ કેમ બને છે?
પેરીટોનિયલ કેન્સરની શરૂઆતમાં જોવા મળતા કેટલાક લક્ષણો ખૂબ સામાન્ય હોય છે. પેટમાં ગેસ થવો, પેટ ફૂલવું, અપચો અથવા કબજિયાત જેવી સમસ્યાઓ મોટાભાગના લોકોને ક્યારેક ને ક્યારેક થતી હોય છે.
આ કારણે વ્યક્તિ શરૂઆતના સંકેતોને ગંભીરતાથી લેતી નથી. જો પેટ સંબંધિત સમસ્યા વારંવાર થતી હોય, લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેતી હોય અથવા ધીમે ધીમે વધારે ગંભીર બની રહી હોય, તો માત્ર ઘરગથ્થુ ઉપાય કરીને તેને ટાળવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
પેરીટોનિયલ કેન્સરના સંભવિત લક્ષણો
આ સ્થિતિમાં દરેક દર્દીમાં એકસરખા લક્ષણો જોવા મળે એવું જરૂરી નથી. જોકે કેટલાક સામાન્ય સંકેતોમાં નીચેની સમસ્યાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે:
- પેટમાં સતત સોજો અથવા પેટનો ઘેરાવો વધવો
- પેટમાં દુખાવો, દબાણ અથવા ભારેપણું અનુભવાવું
- થોડું ખાધા પછી જ પેટ ભરાઈ ગયેલું લાગે
- ભૂખમાં ઘટાડો થવો
- કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર વજન ઘટવું
- સતત થાક અને નબળાઈ અનુભવવી
- ઉબકા અથવા ઊલટી થવી
- કબજિયાત અથવા ઝાડા સહિત આંતરડાની આદતોમાં ફેરફાર
- પેટમાં પ્રવાહી ભરાવું, જેને એસાઇટિસ (Ascites) કહેવામાં આવે છે
આમાંથી કોઈ એક લક્ષણ હોવું એટલે કેન્સર જ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. આવી સમસ્યાઓ અન્ય અનેક કારણોસર પણ થઈ શકે છે.
બીમારી વધે ત્યારે શું થઈ શકે?
જો કેન્સર પેટની અંદર વધુ પ્રમાણમાં ફેલાય તો પેરીટોનિયમની વિવિધ સપાટીઓ અને આસપાસના અવયવો પર તેની અસર પડી શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં પેટમાં પ્રવાહી એકઠું થવાથી પેટ વધુ ફૂલેલું દેખાઈ શકે છે.
બીમારી વધુ આગળ વધે ત્યારે આંતરડા પર દબાણ વધી શકે છે. તેના કારણે બોવેલ ઓબસ્ટ્રક્શન જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જેમાં ખોરાક અને ગેસના આંતરડામાંથી પસાર થવામાં અડચણ ઊભી થાય છે.
શું પેરીટોનિયલ કેન્સર હંમેશા ખૂબ ઝડપથી ફેલાય છે?
પેરીટોનિયલ કેન્સર કેટલી ઝડપથી આગળ વધશે તે તેના પ્રકાર, મૂળ કેન્સર અને તે કેટલું ફેલાયું છે તેના પર આધાર રાખે છે. કેટલાક પ્રકાર ધીમા ગતિએ આગળ વધી શકે છે, જ્યારે કેટલાકમાં બીમારી ઝડપથી પ્રગતિ કરી શકે છે.
કેન્સર પેટની ગુહામાં ફેલાય ત્યારે તે પેટ, આંતરડા, લિવરની સપાટી સહિત આસપાસના ભાગોને અસર કરી શકે છે. તેથી નિદાન થયા બાદ બીમારીનો પ્રકાર અને તેનો ફેલાવો સમજવો સારવારની દિશા નક્કી કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ બને છે.
શું આ સ્થિતિની સારવાર શક્ય છે?
પેરીટોનિયમ સુધી કેન્સર ફેલાયું હોય તો તે ગંભીર તબીબી સ્થિતિ છે, પરંતુ દરેક દર્દીની સ્થિતિ એકસરખી હોતી નથી. સારવારનો નિર્ણય કેન્સર ક્યાંથી શરૂ થયું છે, કેટલું ફેલાયું છે, દર્દીનું સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય અને અન્ય તબીબી પરિબળો જેવા અનેક મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે છે.
કેટલાક દર્દીઓમાં સર્જરી, કીમોથેરાપી અથવા અન્ય કેન્સર સારવારના વિકલ્પોનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. કઈ સારવાર યોગ્ય રહેશે તે માત્ર નિષ્ણાત ડૉક્ટર તપાસ અને જરૂરી રિપોર્ટ બાદ નક્કી કરી શકે છે.
ક્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી?
જો પેટ સતત ફૂલતું હોય, વારંવાર પેટમાં દુખાવો રહેતો હોય, ભૂખમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હોય, કારણ વગર વજન ઘટતું હોય અથવા પેટમાં પ્રવાહી ભરાતું હોય તેવું જણાય, તો તેને માત્ર ગેસ કે અપચો માનીને લાંબા સમય સુધી અવગણવું નહીં.
ખાસ કરીને અગાઉ પેટ, આંતરડા, એપેન્ડિક્સ અથવા સ્ત્રી પ્રજનન અંગોના કેન્સરની સારવાર લઈ ચૂકેલા લોકોમાં નવા અને સતત પેટ સંબંધિત લક્ષણો દેખાય તો સમયસર ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
