નાની ઉંમરે વાળ કેમ સફેદ થઈ જાય છે?

૨૦ કે ૩૦ ની ઉંમરે ધોળા થતા વાળ પાછળ હોઈ શકે છે વિટામિન્સની ઉણપ; આ રીતે કરો કંટ્રોલ

વાળનું અકાળે સફેદ થવું (Premature Greying of Hair) એ માત્ર મોટી ઉંમર કે વૃદ્ધત્વની નિશાની રહ્યું નથી. આજકાલ સ્કૂલ-કોલેજના યુવાનો અને ૨૦ થી ૩૦ વર્ષની વયના પ્રોફેશનલ્સમાં પણ માથાના વાળ ધોળા થઈ જવાની સમસ્યા ખૂબ જ સામાન્ય બની ગઈ છે. આ આધુનિક સમસ્યા યુવાનોમાં ભારે માનસિક તણાવ અને લઘુતાગ્રંથિનું કારણ બની રહી છે. સૌંદર્ય નિષ્ણાતો અને ટ્રાઇકોલોજિસ્ટ્સ (વાળના કન્સલ્ટન્ટ) ના જણાવ્યા અનુસાર, વાળ અકાળે સફેદ થવા પાછળ માત્ર વધતી ઉંમર જ નહીં, પરંતુ આપણી રોજિંદી નબળી જીવનશૈલી, ખાનપાનની ખોટી આદતો અને પર્યાવરણીય પરિબળો મુખ્યત્વે જવાબદાર છે.

વિજ્ઞાન શું કહે છે: વાળ સફેદ કેમ થાય છે?

આપણા વાળનો કુદરતી કાળો કે બ્રાઉન રંગ ‘મેલાનિન’ (Melanin) નામના એક ખાસ રંગદ્રવ્ય (Pigment) ને આભારી છે. આ રંગદ્રવ્ય આપણા વાળના મૂળમાં આવેલા મેલાનોસાઇટ્સ નામના કોષો દ્વારા સતત ઉત્પન્ન થતું રહે છે. સમય જતાં અથવા અમુક આંતરિક ખામીઓને કારણે જ્યારે આ કોષો નબળા પડે છે અથવા મેલાનિન બનાવવાનું બંધ કરી દે છે, ત્યારે નવા ઉગતા વાળ કુદરતી રંગ ગુમાવીને સફેદ કે ભૂખરા દેખાવા લાગે છે. જ્યારે આ પ્રક્રિયા ઉંમર પહેલાં શરૂ થાય, ત્યારે તેને મેડિકલ ભાષામાં પ્રિમેચ્યોર ગ્રેઇંગ કહેવાય છે.

વાળ અકાળે સફેદ થવા પાછળના ૪ મુખ્ય કારણો

• જિનેટિક્સ અને આનુવંશિકતા: જો તમારા પરિવારમાં માતા-પિતા, દાદા-દાદી કે નજીકના લોહીના સંબંધીઓને નાની ઉંમરે વાળ સફેદ થવાની હિસ્ટ્રી હોય, તો નવી પેઢીમાં પણ તેની શક્યતા ઘણી વધારે રહે છે. આ એક એવું પરિબળ છે જેના પર આપણો સીધો નિયંત્રણ હોતો નથી.

• માનસિક તણાવ અને ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ: આજના તણાવયુક્ત વાતાવરણમાં ‘ક્રોનિક સ્ટ્રેસ’ (લાંબા ગાળાની ચિંતા) શરીરની આંતરિક સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડે છે. તણાવને કારણે શરીરમાં એવા હોર્મોન્સ મુક્ત થાય છે જે મેલાનિન ઉત્પન્ન કરતા કોષોને નષ્ટ કરે છે. આ સિવાય તે શરીરમાં ઓક્સિડેટીવ સ્ટેસ અને બળતરા (Inflammation) વધારે છે, જે વાળ ધોળા થવાની ગતિને બમણી કરી દે છે.

• પૌષ્ટિક આહાર અને વિટામિન્સની ઉણપ: જંક ફૂડ અને અસંતુલિત આહારના કારણે શરીરમાં જરૂરી વિટામિન B12, વિટામિન D, આયર્ન, ઝિંક અને કોપર જેવા ખનિજોની ભારે અછત સર્જાય છે. જ્યારે વાળના મૂળને લોહી દ્વારા પૂરતું પોષણ મળતું નથી, ત્યારે વાળ અકાળે કમજોર થઈને રંગ બદલવા લાગે છે.

• કેમિકલ પ્રોડક્ટ્સ અને હીટિંગ ટૂલ્સનો અતિરેક: બજારમાં મળતા ફેન્સી હેર કલર્સ, ડાય, કેમિકલ આધારિત શેમ્પૂ અને હેર સ્ટ્રેટનિંગ કે સ્મૂથનિંગ જેવી ટ્રીટમેન્ટ્સ વાળના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. આ પ્રોડક્ટ્સમાં રહેલું ‘હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ’ વાળના કુદરતી પિગમેન્ટેશનને કાયમી ધોરણે નષ્ટ કરી નાખે છે.

કાળા અને તંદુરસ્ત વાળ રાખવા માટેના અસરકારક ઉપાયો

વાળને અકાળે સફેદ થતા રોકવા માટે સૌપ્રથમ આહારમાં સુધારો કરવો અતિ આવશ્યક છે. તમારા રોજિંદા ભોજનમાં લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, તાજા ફળો, અંકુરિત કઠોળ, બદામ, અખરોટ અને વિવિધ બીજ (Seeds) નો સમાવેશ કરો. એન્ટીઑકિસડન્ટથી ભરપૂર ખોરાક મેલાનિનના ઉત્પાદનને પુનઃજીવિત કરવામાં મદદ કરે છે. આ સાથે માનસિક શાંતિ માટે નિયમિત યોગ, પ્રાણાયામ, ધ્યાન (Meditation) અને હળવી કસરતનો સહારો લો, જેથી તણાવનું સ્તર ઘટે.

વાળ પર અતિશય ગરમ પાણી રેડવાનું ટાળો અને બ્લો ડ્રાયર કે હેર આયર્ન જેવા ગરમ મશીનોનો ઉપયોગ મર્યાદિત કરો. રાસાયણિક શેમ્પૂના બદલે હળવા ઓર્ગેનિક કે આયુર્વેદિક શેમ્પૂ પસંદ કરો.

પરંપરાગત ભારતીય ઘરેલું નુસખાઓ આ સમસ્યામાં રામબાણ સાબિત થાય છે. નાળિયેર તેલમાં મીઠા લીમડાના પાન (કઢી પત્તા) અથવા મેથીના દાણા નાખીને ઉકાળેલું તેલ અઠવાડિયામાં બે વાર માથામાં લગાવવાથી અદભુત ફાયદો થાય છે. આ ઉપરાંત, વિટામિન સી અને આયર્નથી ભરપૂર ‘આમળા’ (Indian Gooseberry) નું સેવન કરવું તેમજ આમળાના પાવડરની પેસ્ટ વાળમાં લગાવવાથી વાળ લાંબા સમય સુધી કાળા, ચમકદાર અને મજબૂત રહે છે.