કિંમતી ધાતુઓની આયાત પર કડક નિયમો: જાણો શા માટે સરકાર આયાત શુલ્ક અને ટેક્સ વ્યવસ્થા બદલવા માગે છે
આગામી દિવસોમાં સોના અને ચાંદીના વેપાર તથા ખરીદી સાથે જોડાયેલા ગ્રાહકો માટે એક મોટો બદલાવ જોવા મળી શકે છે. મળતી માહિતી મુજબ, આગામી જીએસટી કાઉન્સિલની બેઠકમાં સોના, ચાંદી અને પ્લેટિનમ જેવી કિંમતી ધાતુઓના આયાત પર સરકારી અને નોમિનેટેડ બેંકોને મળતી આઈજીએસટી (IGST) ની છૂટને સમાપ્ત કરવાના પ્રસ્તાવ પર ગંભીર ચર્ચા થઈ શકે છે. હાલમાં આ કિંમતી ધાતુઓની આયાત પર 3 ટકા આઈજીએસટી લાગે છે, પરંતુ કેટલીક બેંકો અને નામાંકિત એજન્સીઓને આ ટેક્સમાંથી વિશેષ છૂટ મળેલી છે. જો આ પ્રસ્તાવને મંજૂર કરવામાં આવે, તો આ સંસ્થાઓએ પણ આયાત સમયે 3 ટકા આઈજીએસટી ચૂકવવો પડશે. તો ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ ફેરફારથી સામાન્ય ગ્રાહકો અને બજાર પર શું અસર પડશે.
હાલની ટેક્સ વ્યવસ્થા અને નિયમો શું છે?
વર્તમાન નિયમો અનુસાર, દેશમાં સોનું, ચાંદી અને પ્લેટિનમ આયાત કરવા પર 3 ટકા આઈજીએસટી લાગુ પડે છે. પરંતુ વર્ષ 2017માં જ્યારે જીએસટી વ્યવસ્થા લાગુ કરવામાં આવી હતી, ત્યારે સરકારે કેટલાક નિયંત્રિત માળખા હેઠળ નિર્ધારિત બેંકો અને નામાંકિત એજન્સીઓને આ ટેક્સમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપી હતી. આ પાછળનો હેતુ બજારમાં કિંમતી ધાતુઓના આયાતને સરળ બનાવવાનો હતો. હવે લાંબા સમય બાદ સરકાર આ જૂની વ્યવસ્થામાં બદલાવ લાવવા માટે વિચારણા કરી રહી છે. આ પ્રસ્તાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે બેંકો, નામાંકિત એજન્સીઓ અને દેશના અધિકૃત બુલિયન એક્સચેન્જો માટે ટેક્સની વ્યવસ્થા એકસરખી બનાવી શકાય, જેથી વ્યાપારિક સ્તરે અસમાનતા દૂર થઈ શકે.
સરકાર શા માટે આ છૂટને ખતમ કરવા માગે છે?
સરકાર દ્વારા આ પગલું ભરવા પાછળનું સૌથી મોટું અને મહત્વનું કારણ દેશનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) અને તેની સુરક્ષા છે. ભારતમાં સોના અને ચાંદીની માંગ હંમેશા ખૂબ જ ઉચ્ચ સ્તરે રહે છે, અને આ માંગને પહોંચી વળવા માટે આપણે વિદેશોમાંથી મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં એપ્રિલથી ઓગસ્ટ દરમિયાન ભારતનું સોનાનું આયાત 3.38 ટકા વધીને 17.47 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયું છે. જ્યારે આ જ સમયગાળા દરમિયાન ચાંદીનું આયાત 8.81 ટકા ઘટીને 1.74 અબજ ડોલર રહ્યું છે. હાલના સમયમાં જ્યારે ભારતીય રૂપિયા પર વૈશ્વિક દબાણ યથાવત છે, ત્યારે સરકાર કિંમતી ધાતુઓની આયાત પર ચાંપતી નજર રાખી રહી છે. વધુ પડતી આયાતનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે દેશમાંથી મોટા પ્રમાણમાં વિદેશી હૂંડિયામણ બહાર જઈ રહ્યું છે, જેને નિયંત્રિત કરવું અર્થવ્યવસ્થા માટે જરૂરી બની ગયું છે.
શું આ ફેરફારથી સોનું અને ચાંદી સીધા મોંઘા થઈ જશે?
ઘણા લોકોના મનમાં આ પ્રશ્ન સ્વાભાવિક છે કે શું આ પ્રસ્તાવ મંજૂર થવાથી બજારમાં સોના-ચાંદીના ભાવ સીધા 3 ટકા વધી જશે? તો તેનો જવાબ છે કે ના, આવું તુરંત કે સીધેસીધું થવાની શક્યતા નથી.
સોના અને ચાંદીની કિંમતો માત્ર એક ટેક્સ પર નિર્ભર નથી હોતી. સોનાનો ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની કિંમતો, ડોલર સામે રૂપિયાની વિનિમય દર (Exchange Rate), આયાત શુલ્ક, સ્થાનિક માંગ તેમજ બજારની તદ્દન વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ પર આધાર રાખે છે. હા, જો આયાતકારો (બેંકો અને એજન્સીઓ) પર ટેક્સનો બોજ વધશે તો તેમની ઓપરેટિંગ કોસ્ટ વધી શકે છે, જે આગળ ચાલીને સપ્લાય ચેઈન અને કિંમતોને થોડીઘણી અસર કરી શકે છે, પરંતુ તે કેટલા પ્રમાણમાં અને ક્યારે અસર કરશે તે બજારની સ્થિતિ પર નિર્ભર રહેશે.
અગાઉ પણ સરકાર વધારી ચૂકી છે આયાત શુલ્ક (Import Duty)
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે સરકાર કિંમતી ધાતુઓની આયાતને નિયંત્રિત કરવા માટે કડક પગલાં લેવા જઈ રહી છે. અગાઉ પણ સરકારે સોના અને ચાંદીની આયાતને કાબૂમાં રાખવા માટે મોટા નિર્ણયો લીધા છે.
આગલા મહિનાઓમાં એટલે કે મે મહિનામાં જ સરકારે સોના અને ચાંદી પરનો આયાત શુલ્ક 6 ટકાથી વધારીને સીધો 15 ટકા કરી દીધો હતો. આ ઉપરાંત, પ્લેટિનમ પર પણ આયાત શુલ્ક 6.4 ટકાથી વધારીને 15.4 ટકા કરવામાં આવ્યો હતો. આ તમામ બાબતો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે સરકાર દેશમાં બિનજરૂરી અથવા વધારાનું કિંમતી ધાતુઓની આયાતને ઘટાડવા માટે ગંભીર છે અને ઘરેલુ બજારને સંતુલિત રાખવા માટે સતત નવા નીતિગત પગલાં ભરી રહી છે. ટૂંકમાં, રોકાણકારો અને ગ્રાહકોએ આ તમામ આર્થિક બદલાવો પર નજર રાખવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
