વૃદ્ધ, BP, ડાયાબિટીસ, કિડની અને ધૂમ્રપાન કરનારા લોકો માટે ખાસ ચેતવણી: હૃદયરોગના હુમલાનો ઇતિહાસ હોય તો વધુ ધ્યાન
શિયાળાની ઋતુ એટલે ધાબળાની હૂંફ અને ઠંડા વાતાવરણમાં આરામનો અનુભવ, પરંતુ બદલાતા તાપમાનની સાથે શરીરની અંદર કેટલાક સ્વાસ્થ્ય જોખમો પણ વધી શકે છે. ઠંડીમાં બ્લડ પ્રેશર વધવાથી લઈને લોહી ગંઠાઈ જવાના જોખમ સુધીના પરિબળો હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર વધારાનું દબાણ લાવી શકે છે, અને ખાસ કરીને વહેલી સવારના સમયે આ જોખમ વધુ તીવ્ર બની શકે તેવી ચર્ચા સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોમાં થતી રહે છે. શિયાળાની સવારે આ પ્રકારની સ્થિતિ શા માટે ઊભી થાય છે અને કયા વર્ગના લોકોએ વધુ સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે, તે સમજવું મહત્વપૂર્ણ બને છે.
જ્યારે બહારનું તાપમાન ઘટે છે, ત્યારે શરીર પોતાની ગરમી જાળવી રાખવા માટે હાથ અને પગની રક્તવાહિનીઓને સંકુચિત કરે છે. તેના પરિણામે રક્ત પ્રવાહનો માર્ગ સાંકડો થાય છે અને બ્લડ પ્રેશર વધી શકે છે. આ સ્થિતિમાં હૃદયને શરીરમાં લોહી પંપ કરવા માટે વધુ મહેનત કરવી પડે છે, જે પહેલાંથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે હૃદય રોગ ધરાવતા લોકો માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
શિયાળામાં હૃદય પર તણાવ કેમ વધે છે?
ઠંડુ હવામાન શરીરની નર્વસ સિસ્ટમને સક્રિય કરે છે, જેના કારણે હૃદયના ધબકારા વધી શકે છે અને હૃદય પર કામનો ભાર વધે છે. આ ઉપરાંત, ઠંડીમાં લોહીના પ્લેટલેટ્સ સરળતાથી એકસાથે ચોંટી શકે છે, જેનાથી લોહી ગંઠાઈ જવાનું (Clotting) જોખમ વધે છે.
જો વ્યક્તિની હૃદયની ધમનીઓમાં પહેલાંથી જ અવરોધ હોય, તો આવી સ્થિતિમાં જોખમ વધુ ગંભીર બની શકે છે અને હૃદયરોગના હુમલાની શક્યતા પણ વધી જાય છે.
શિયાળામાં કોણે વધુ કાળજી રાખવી જરૂરી?
ઠંડા હવામાન અને સવારના તણાવ સામે કેટલાક ચોક્કસ વર્ગના લોકોએ વિશેષ કાળજી લેવી જરૂરી માનવામાં આવે છે:
-
વૃદ્ધ, BP, ડાયાબિટીસ અને કિડનીના દર્દીઓ: ઉંમર વધવાની સાથે હૃદય પરના તાણને સંભાળવાની ક્ષમતા ઘટી શકે છે, તેથી વૃદ્ધોએ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓમાં ઠંડી દરમિયાન BP વધુ વધવાનું જોખમ રહે છે, જ્યારે ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં પહેલાંથી જ હૃદય રોગનું જોખમ વધુ હોઈ શકે છે. કિડનીની સમસ્યા ધરાવતા લોકોએ પણ ઠંડીમાં ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
-
હૃદયરોગનો ઇતિહાસ, સ્ટેન્ટ-બાયપાસ અને ધૂમ્રપાન કરનારાઓ: જેમને અગાઉ હૃદયરોગનો હુમલો આવ્યો હોય તેમના માટે શિયાળાનો વધારાનો તણાવ જોખમી બની શકે છે. જેમણે સ્ટેન્ટ અથવા બાયપાસ સર્જરી કરાવી હોય તેમણે ડૉક્ટરની સલાહનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે, તેમજ હૃદયની નિષ્ફળતા (Heart Failure) ના દર્દીઓ પર પણ ઠંડી વધારાનો તાણ લાવી શકે છે. ધૂમ્રપાન કરનારાઓમાં સ્મોકિંગને કારણે રક્તવાહિનીઓને નુકસાન થતું હોવાથી હૃદય રોગનું જોખમ વધુ રહે છે.
શિયાળાની સવારે રાખવાની સાવચેતી અને ચેતવણીના લક્ષણો
શિયાળાની સવારે જાગ્યા પછી તરત જ ઉતાવળમાં ચાલવાનું કે ભારે શારીરિક કામ કરવાનું શરૂ કરવું જોઈએ નહીં; શરીરને ધીમે-ધીમે સામાન્ય તાપમાન અને સ્થિતિમાં આવવા દેવું હિતાવહ રહે છે. ઠંડીથી બચવા માટે પૂરતા ગરમ કપડાં પહેરવા, નિયમિત બ્લડ પ્રેશર અને સુગરની તપાસ કરાવવી તેમજ ડૉક્ટર દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી દવા સમયસર લેવી જરૂરી છે.
જો છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, વધુ પડતો પરસેવો વળવો અથવા ચક્કર આવવા જેવા લક્ષણો જણાય, તો વિલંબ કર્યા વિના તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી જોઈએ. ખાસ કરીને જેમને પહેલાંથી હૃદયની સમસ્યાઓ છે તેમના માટે શિયાળામાં નિયમિત તબીબી માર્ગદર્શન અને સાવચેતી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. (નોંધ: આ માહિતી સામાન્ય આરોગ્ય જાગૃતિ માટે છે; કોઈપણ લક્ષણ કે સારવાર માટે યોગ્ય ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી રહે છે.)

