ભારતની અનેક વાનગીઓમાં જીરાનો વઘાર કર્યા પછી જ સ્વાદ ઉભરી આવે છે. વઘારમાં કાંદા, લસણ વગેરે ઉમેરો કે નહીં, પણ જીરું તો ચોક્કસ હોય છે જ. જીરાનો સ્વાદ અને સોડમ માત્ર ભોજનને સ્વાદિષ્ટ જ નથી બનાવતી, પરંતુ તેમાં સુગંધ પણ ઉમેરે છે. જીરાને મસાલાની શ્રેણીમાં રાખી શકાય. તેમાં શરીરને સ્વસ્થ રાખવાના એટલા બધા ગુણ છે કે તેને આયુર્વેદમાં ઔષધ પણ કહેવામાં આવે છે. ભારતનું રસોડું જીરું વિના અધૂરું છે, તેથી હજારો વર્ષોથી ભોજનમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ, તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે જીરું એ ભારતનો મસાલો નથી.
એવું માનવામાં આવે છે કે ભારતમાં જીરાની ખેતી અને ઉપયોગ પ્રથમ સદીથી શરૂ થઇ હતી. આ સમયગાળા પહેલા લખાયેલા ભારતના પ્રાચીન ધાર્મિક અને આયુર્વેદિક ગ્રંથોમાં આ વિશે કોઈ માહિતી નથી. જ્યારે ભારતના વિદ્વાનોને જાણવા મળ્યું કે જીરામાં ઘણી વિશેષતાઓ છે અને તેમાં ઔષધીય ગુણો પણ છે, ત્યારે તેનો ઉપયોગ ખોરાકથી લઈને આયુર્વેદિક દવાઓ સુધી શરૂ થયો. પ્રાચીન કાળથી, જીરું માત્ર ભારતીય રાંધણ સંસ્કૃતિનો અસરકારક ભાગ નથી બન્યું, પરંતુ તેનો ઉપયોગ શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે પણ કરવામાં આવે છે. તેની તીખી સુગંધ અને કંઈક અલગ જ સ્વાદ તેને મસાલાની શ્રેણીમાં ઊંચાઈએ લઈ ગયો છે.
એવું નથી કે જીરાએ ભારતને જ પોતાના પ્રત્યે લલચાવ્યુ છે, પરંતુ હજારો વર્ષોથી તેનો ઉપયોગ ઈજિપ્ત, આફ્રિકા, સીરિયા, તુર્કી, મેક્સિકો, ચીનમાં પણ થઈ રહ્યો છે. જીરુંના મૂળ જન્મ વિશે કોઈ નક્કર પુરાવા નથી, પરંતુ તેની ખેતી ફળદ્રુપ અર્ધચંદ્રાકાર, મધ્ય-પૂર્વ પ્રદેશની ફળદ્રુપ જમીનમાં શરૂ થઈ હતી, જેમાં ઈઝરાયલ, સીરિયા, જોર્ડન, લેબેનોન, ઈરાન, ઈરાક, તુર્કમેનિસ્તાનનો સમાવેશ થાય છે. (એશિયા અને તુર્કસ્સ્તાન ના કેટલાક વિસ્તારોમાં) જીરાના ઉપયોગ વિશેની પ્રથમ માહિતી ઇજિપ્તમાં 3000 વર્ષ પૂર્વે પ્રાપ્ત થઈ છે, જ્યાં તેનો ઉપયોગ મમીને સુરક્ષિત કરવા માટે થતો હતો. તે સીરિયામાં 2000 વર્ષ પૂર્વેના ખોદકામમાં પણ મળી આવ્યું હતું. જ્યાં તેનો મસાલા તરીકે ઉપયોગ થતો હતો. ખાસ વાત એ છે કે ખ્રિસ્તીઓના પ્રસિદ્ધ ધાર્મિક ગ્રંથ બાઈબલમાં જીરાનું વર્ણન વિશેષ સંદર્ભમાં કરવામાં આવ્યું છે.
જ્યાં જીરાની ઉત્પત્તિ થઈ હતી તે ભૂમિની લોકકથાઓમાં જીરા વિશે કેટલીક રમુજી ‘કથાઓ’ છે. આને અંધશ્રદ્ધા પણ કહી શકાય. જેમ કે, લગ્નની વિધિમાં વર-કન્યા પોતાની સાથે જીરું રાખે તો તેમનું જીવન સુખમય બની જાય છે. જે ઘરમાં જીરું હશે, ત્યાં ઉગતા મરઘા અને મરઘીઓ ભટકતા નથી અને ઘરની નજીક રહે છે. એવું પણ કહેવાય છે કે જીરું રાખવાથી પ્રેમી-પ્રેમિકા ઘરેથી ભાગી શકતા નથી. પ્રાચીન ગ્રીસમાં ભોજનના ટેબલ પર જીરું રાખવાની પરંપરા હતી. જીરુંને વફાદારીની નિશાની તરીકે પણ માનવામાં આવતું હતું.
