ઈરાનનું ઉદાહરણ યાદ રાખજો! ભારત કેમ બનાવી રહ્યું છે સમુદ્રમાં આ અત્યાધુનિક ટાપુ?
વિશ્વના ભૂ-રાજનીતિના નિષ્ણાતો વારંવાર કહેતા હોય છે કે ઈરાન પાસે જો ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’નું નિયંત્રણ ન હોત, તો કદાચ તે અમેરિકા સામે થોડા દિવસો પણ ટકી શક્યું ન હોત. ઈરાને જ્યારે આ વ્યૂહાત્મક માર્ગને અટકાવવાની વાત કરી, ત્યારે આખી દુનિયાના વેપાર પર તેની મોટી અસર પડી હતી. ભારતને પણ તેનો ખાસ્સો આર્થિક ફટકો સહન કરવો પડ્યો હતો. પરંતુ, આ ઘટનાએ ભારતને એક મહત્વપૂર્ણ પાઠ પણ શીખવ્યો છે—સમુદ્રમાં તમારી તાકાત જ તમારા દેશની સુરક્ષા અને અર્થતંત્રની સુરક્ષા નક્કી કરે છે. આ સમજણ સાથે જ ભારત હવે હિંદ મહાસાગરમાં પોતાની રણનીતિને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જઈ રહ્યું છે, અને આ તાકાતનું નામ છે—‘ગ્રેટ નિકોબાર ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ’.
શું છે આ મહત્વાકાંક્ષી ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ?
ગ્રેટ નિકોબાર આઈલેન્ડ ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ એ ભારત સરકારના સૌથી વિશાળ અને સૌથી મહત્વના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાંનો એક છે. આ ટાપુ ભૌગોલિક રીતે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ મલાક્કા’ (મલાક્કાની સામુદ્રધુની) ની અત્યંત નજીક આવેલો છે. આ એવો દરિયાઈ માર્ગ છે જ્યાંથી દુનિયાનો મોટો ભાગનો વેપાર પસાર થાય છે.
આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતને હિંદ મહાસાગરમાં માત્ર એક દેશ તરીકે નહીં, પરંતુ એક વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ અને વ્યૂહાત્મક પાવરહાઉસ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે. આ યોજના હેઠળ ‘ગલાથિયા બે’ (Galathea Bay) માં એક વિશાળ આંતરરાષ્ટ્રીય કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ બનાવવામાં આવશે. એટલું જ નહીં, અહીં એક ગ્રીનફિલ્ડ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ, આધુનિક ટાઉનશિપ, હોસ્પિટલ અને હોટલો પણ હશે. ટાપુ પર વીજળીની કોઈ અછત ન સર્જાય તે માટે ગેસ અને સૌર ઊર્જા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવશે.
ભારત માટે આર્થિક ફાયદાઓ: વિદેશી નિર્ભરતાનો અંત
આજે વાસ્તવિકતા એ છે કે, ભારતનું મોટાભાગનું કન્ટેનર કાર્ગો શ્રીલંકાના કોલંબો અથવા સિંગાપોરના બંદરગાહ દ્વારા ટ્રાન્સશિપ (એક જહાજમાંથી બીજા જહાજમાં માલની હેરફેર) થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં ભારતને માત્ર સમય જ નહીં, પણ વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange) પણ મોટા પ્રમાણમાં ખર્ચવું પડે છે.
જ્યારે ગ્રેટ નિકોબારમાં આ આધુનિક ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ તૈયાર થઈ જશે, ત્યારે ભારત પોતે એક ‘હબ’ બની જશે. આનાથી આપણી અન્ય દેશોના બંદરગાહો પરની નિર્ભરતા ઘટશે. જે વિદેશી મુદ્રા આપણે અન્ય દેશોને પોર્ટ ચાર્જ તરીકે આપીએ છીએ, તે હવે ભારતમાં જ રહેશે. આ પ્રોજેક્ટ પોર્ટ ચાર્જીસ અને લોજિસ્ટિક્સ સેવાઓ દ્વારા દેશની તિજોરીમાં મોટી આવક લાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
વ્યૂહાત્મક સુરક્ષા: ચીનને જડબાતોડ જવાબ
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, મલાક્કા સ્ટ્રેટ એ દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત અને સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગો પૈકીનો એક છે. જ્યારે આપણે ત્યાં એરપોર્ટ અને બંદરગાહ બનાવીએ છીએ, ત્યારે ભારતીય નૌસેના (Indian Navy) અને વાયુસેના (Indian Air Force) ની દેખરેખ ક્ષમતા અનેકગણી વધી જશે.
આજના સમયમાં ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીન જે રીતે પોતાના બંદરગાહો અને નેટવર્કનું જાળ બિછાવી રહ્યું છે, તેને ધ્યાનમાં રાખતા ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટને ભારત તરફથી એક મજબૂત વ્યૂહાત્મક જવાબ ગણવામાં આવી રહ્યો છે. હિંદ મહાસાગરમાં આપણી હાજરી જેટલી મજબૂત હશે, તેટલી જ ઝડપથી આપણે કોઈપણ પડકારનો સામનો કરી શકીશું.
રોજગાર અને સર્વાંગી વિકાસ
માત્ર વ્યૂહરચના જ નહીં, આ પ્રોજેક્ટ ભારતના સામાન્ય નાગરિકો માટે પણ વરદાન સાબિત થશે. બાંધકામ, પરિવહન, પર્યટન, હોટેલ મેનેજમેન્ટ અને લોજિસ્ટિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં લાખો નવી નોકરીઓ ઊભી થશે. એક અત્યાધુનિક ટાઉનશિપ બનવાથી આ આખો વિસ્તાર એક આર્થિક કેન્દ્ર બની જશે, જે આંદામાન અને નિકોબારના સ્થાનિક વિકાસમાં પણ મોટું યોગદાન આપશે.
ક્યારે તૈયાર થશે આ મેગા પ્રોજેક્ટ?
આ એક વિશાળ કામગીરી છે, જેને તબક્કાવાર રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કાનું લક્ષ્ય 2028 સુધીમાં રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાં મુખ્ય ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પોર્ટ અને આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ જેવા પાયાના માળખાકીય કામો પૂર્ણ થશે. ત્યારબાદ 2050 સુધીમાં બાકીના તબક્કાઓમાં વિસ્તૃત બંદરગાહ, ઔદ્યોગિક વિસ્તારો અને પ્રવાસન સુવિધાઓને વિકસાવવામાં આવશે.
