ITRમાં ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટથી ભૂલ થાય તો દંડ કોણે ભરવો પડે? ચેન્નઈ ITATનો મોટો અને રાહતરૂપ ચુકાદો

ટેક્સપેયર્સ માટે મોટી રાહત! રિટર્નમાં ભૂલ થવા પર પણ નહીં લાગે દંડ, જાણો નવો નિયમ!

આજના સમયમાં ઈનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઈલ કરવા માટે મોટાભાગના કરદાતાઓ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) કે ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટની મદદ લેતા હોય છે. આપણને એવું લાગે છે કે કોઈ નિષ્ણાત પાસે રિટર્ન ભરાવવાથી ભૂલ થવાની શક્યતા શૂન્ય થઈ જાય છે. પરંતુ, જો ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટની જ અજાણતાં કોઈ ભૂલ થઈ જાય અને ઈનકમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ દંડ ફટકારે, તો શું એ દંડ કરદાતાએ જ ભોગવવો પડે?

આ સવાલનો જવાબ તાજેતરમાં ચેન્નઈ ઈનકમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) દ્વારા આપવામાં આવેલા એક આદેશમાં મળ્યો છે. ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે, જો રિટર્નમાં થયેલી ગડબડ કે ભૂલ જાણીબુજીને નહીં પરંતુ અજાણતાં અથવા ભુલથી થઈ હોય, તો તેને કમાણી છુપાવવાનો ગુનો (Under-reporting / Misreporting) માનીને કરદાતા પર દંડ લાદી શકાય નહીં.

શું હતો આખો કિસ્સો?

ટેક્સ બડીના એક રિપોર્ટ અનુસાર, આ કિસ્સો ચેન્નઈના ૮૧ વર્ષીય વરિષ્ઠ નાગરિક એસ. સરોજાનો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭નું ઈનકમ ટેક્સ રિટર્ન ફાઈલ કરવા માટે તેમણે એક અનુભવી ટેક્સ પ્રોફેશનલની મદદ લીધી હતી. કરદાતાએ પોતાની આવકના તમામ સાચા દસ્તાવેજો, બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ અને ભાડાની વિગતો ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટને સોંપી દીધા હતા.

જોકે, રિટર્ન તૈયાર કરતી વખતે ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટથી બે મોટી ક્ષતિઓ રહી ગઈ: ૧. ભાડામાંથી થતી આવક (Rental Income) રકમમાં ભૂલથી ઓછી દર્શાવવામાં આવી. ૨. બેંક વ્યાજની આવક (Interest Income) દર્શાવાઈ તો ખરી, પણ તેને ખોટા હેડ (કેટેગરી) હેઠળ વર્ગીકૃત કરી દેવામાં આવી.

જ્યારે આ રિટર્ન ઈનકમ ટેક્સ વિભાગની તપાસ (Assessment) હેઠળ આવ્યું, ત્યારે અસેસિંગ ઓફિસર (AO) એ આ બંને ભૂલો પકડી પાડી.

ભૂલ સ્વીકારીને કરદાતાએ તુરંત ટેક્સ ભરી દીધો

જેવી ઈનકમ ટેક્સ વિભાગ તરફથી નોટિસ મળી, તે સાથે જ એસ. સરોજાએ કોઈ પણ જાતની બિનજરૂરી દલીલો કે વિવાદમાં પડ્યા વગર પોતાની ભૂલનો સ્વીકાર કરી લીધો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ ક્ષતિ માત્ર ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટની ભૂલના કારણે થઈ હતી.

એટલું જ નહીં, કરદાતાએ પ્રામાણિકતા દર્શાવીને બાકી નીકળતી ₹૩.૦૮ લાખની વધારાની આવક પરનો તમામ ટેક્સ તુરંત જ જમા કરાવી દીધો.

આમ છતાં, અસેસિંગ ઓફિસરે તેમની આ સજ્જનતાને ધ્યાને ન લીધી. વિભાગે તેને “આવક ઓછી દર્શાવવી” (Misreporting of Income) માનીને તેમના પર ₹૧.૯૨ લાખનો ભારે દંડ ફટકારી દીધો. કરદાતાએ આ દંડ સામે કમિશનર (અપીલ) સમક્ષ રજૂઆત કરી, પરંતુ ત્યાં પણ આ દંડને યોગ્ય ઠેરવવામાં આવ્યો.

ITATએ કેમ રદ કર્યો આખો દંડ?

આખરે, આ ન્યાયિક લડાઈ ચેન્નઈ ઈનકમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) સુધી પહોંચી. ટ્રિબ્યુનલે સમગ્ર મામલાની બારીકાઈથી સમીક્ષા કરી અને ઈનકમ ટેક્સ વિભાગના નિર્ણયને ફગાવી દેતાં કરદાતાના પક્ષમાં બહુ મહત્વનો આદેશ આપ્યો.

ITATએ પોતાના ચુકાદામાં મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ ટાંક્યા:

• ઈમાનદાર ભૂલ એ ગુનો નથી: ટેક્સ પ્રોફેશનલ દ્વારા કરાયેલી માનવસહજ અને ઈમાનદારીપૂર્વકની ભૂલને કરદાતા દ્વારા જાણીબુજીને આવક છુપાવવાના પ્રયાસ તરીકે ન જોઈ શકાય.

• ટેક્સ પર કોઈ અસર નહીં: વ્યાજની આવકને ખોટા હેડમાં દર્શાવવાથી કુલ ટેક્સની જવાબદારીમાં કોઈ ફેરફાર થતો ન હતો.

• તરત ટેક્સ ચુકવણી: કરદાતાએ નોટિસ મળતાં જ સંપૂર્ણ સહયોગ આપીને ટેક્સ ભરી દીધો હતો, જે તેમની નિષ્ઠા સાબિત કરે છે.

આ તમામ તર્કોને ધ્યાનમાં રાખીને ટ્રિબ્યુનલે કરદાતા પર લાદવામાં આવેલો રૂ. ૧.૯૨ લાખનો આખો દંડ સંપૂર્ણપણે રદ કરવાનો હુકમ કર્યો.

આ કિસ્સામાંથી સામાન્ય કરદાતાઓએ શું શીખવું જોઈએ?

ચેન્નઈ ITATનો આ નિર્ણય દેશના કરોડો કરદાતાઓ માટે એક મોટી રાહત સમાન છે. તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રિટર્નમાં થયેલી દરેક ભૂલ ‘ટેક્સની ચોરી’ કે ‘મિસરિપોર્ટિંગ’ હોતી નથી. જો તમારો ઈરાદો પ્રામાણિક હોય, તો કાયદો તમને રક્ષણ આપે છે.

જોકે, ભવિષ્યમાં આવી કાનૂની ગૂંચવણોથી બચવા માટે દરેક કરદાતાએ કેટલીક સાવચેતી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે:

1. ઈ-વેરિફિકેશન પહેલાં રિટર્ન જાતે ચકાસો: ભલે તમારું રિટર્ન કોઈ જાણીતા CA કે ટેક્સ પ્રોફેશનલે તૈયાર કર્યું હોય, પણ તેને ઈ-વેરિફાય (e-Verify) કરતાં પહેલાં એકવાર પોતે બારીકાઈથી ચકાસી લો.

2. AIS, TIS અને Form 26AS સાથે સરખામણી કરો: તમારી તમામ આવકની વિગતો આ ત્રણેય દસ્તાવેજો સાથે મેળવે છે કે નહીં તેની ખાતરી કરી લો.

3. આવકના સાચા હેડ અને ડિડક્શન: તમે મેળવેલા કપાત (Deductions) અને આવકના હેડ સાચા દર્શાવાયા છે કે નહીં તે જોઈ લેવું.

4. લખિત સ્વીકારપત્ર (Declaration Form) રાખો: જો કન્સલ્ટન્ટની ભૂલથી નોટિસ આવે, તો તે ક્ષતિ કન્સલ્ટન્ટ તરફથી થઈ છે તેવો તેનો લિખિત પત્ર તમારી પાસે રાખવો હિતાવહ છે. આ પુરાવો ભવિષ્યમાં કોર્ટ કે ટ્રિબ્યુનલમાં તમારો બચાવ કરવામાં કામ આવી શકે છે.