નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં ભારતનો GDP ગ્રોથ ૭.૭% નોંધાયો, પરંતુ આગામી વર્ષ માટે નિષ્ણાતોએ કેમ આપી ચેતવણી?
વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક મોરચે ચાલી રહેલી ભારે ઉથલપાથલ અને ભૌગોલિક તણાવ વચ્ચે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે રાહત અને ચિંતા બંનેના મિશ્ર સંકેતો સામે આવ્યા છે. તાજેતરના નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં ભારતે આશા કરતાં ઘણું વધારે મજબૂત પ્રદર્શન કરીને દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. જો કે, આ ભવ્ય સફળતાની ઉજવણી વચ્ચે અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બજારના નિષ્ણાતો આગામી સમય માટે સાવધ રહેવાની ચેતવણી પણ આપી રહ્યા છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ અને આંતરિક પડકારો આગામી નાણાકીય વર્ષમાં ભારતની આર્થિક રફતારને થોડી ધીમી પાડી શકે છે.
રાષ્ટ્રીય આંકડાકીય કાર્યાલય (NSO) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ભારતનો જીડીપી (GDP) વૃદ્ધિ દર નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં ૭.૭ ટકા રહ્યો છે, જે અગાઉના અંદાજિત ૭.૬ ટકા કરતા પણ થોડો વધારે છે. આ આંકડો સાબિત કરે છે કે બાહ્ય આંચકાઓ છતાં ભારતનું આર્થિક માળખું અત્યંત મજબૂત સ્થિતિમાં છે. ખાસ કરીને જાન્યુઆરી-માર્ચ ૨૦૨૬ના ચોથા ક્વાર્ટરમાં દેશનો વિકાસ દર ૭.૮ ટકા નોંધાયો હતો, જે અગાઉના ક્વાર્ટરના ૮ ટકા કરતા સામાન્ય ઓછો હોવા છતાં વૈશ્વિક સ્ટાન્ડર્ડ પ્રમાણે ઘણો મજબૂત માનવામાં આવે છે.
સ્થાનિક માંગ અને સંતુલિત વૃદ્ધિ મુખ્ય આધારસ્તંભ
અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, ભારતની આ શાનદાર આર્થિક પ્રગતિ પાછળ દેશની મજબૂત સ્થાનિક માંગ સૌથી મોટું બળ રહી છે. ગ્રાહકો દ્વારા થતો વપરાશ અને ખાનગી ક્ષેત્રનું રોકાણ સતત વધવાને કારણે પશ્ચિમ એશિયાના તણાવ અને વૈશ્વિક બજારની અસ્થિરતાની ભારત પર બહુ આકરી અસર થઈ નથી.
ડેલોઇટ ઇન્ડિયાના અર્થશાસ્ત્રી રૂમકી મઝુમદારના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્ષનો વિકાસ કોઈ એક ચોક્કસ ક્ષેત્ર પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો. સેવાઓ, મેન્યુફેક્ચરિંગ (ઉત્પાદન) અને બાંધકામ (કન્સ્ટ્રક્શન) ક્ષેત્રે ખૂબ જ સંતુલિત અને વ્યાપક સુધારો જોવા મળ્યો છે. આ વર્ષે ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) વૃદ્ધિ દર ૭.૯ ટકા રહ્યો છે, જે જીડીપી કરતા પણ વધુ છે. આ બાબત સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે દેશમાં ઉત્પાદન અને બજારમાં વસ્તુઓની માંગ બંને ખૂબ જ મજબૂત સ્તરે છે.
૨૦૨૬-૨૭માં કેમ ધીમી પડી શકે છે રફતાર?
વર્તમાન આંકડા ભલે પ્રોત્સાહક હોય, પરંતુ CRISIL, HDFC બેંક અને અન્ય રેટિંગ એજન્સીઓના નિષ્ણાતો ભવિષ્યને લઈને સાવચેત રહેવાની સલાહ આપી રહ્યા છે. આર્થિક વિશ્લેષકોની આગાહી મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭માં ભારતનો જીડીપી ગ્રોથ ઘટીને ૬.૫ ટકાથી ૬.૬ ટકાની વચ્ચે આવી શકે છે. વિકાસ દર ધીમો પડવા પાછળ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને અન્ય કોમોડિટીઝના સતત વધી રહેલા ભાવો તેમજ પશ્ચિમ એશિયાની યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ મુખ્ય ભાગ ભજવી રહી છે. આ સિવાય, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પુરવઠા શૃંખલા (સપ્લાય ચેઈન) માં પડતા વિક્ષેપો, વૈશ્વિક મંદીનું વાતાવરણ અને દેશમાં સામાન્ય કરતા નબળા ચોમાસાની આશંકા ભારતના કૃષિ અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર દબાણ લાવી શકે છે.
વધતો ખર્ચ, ફુગાવો અને સરકારી રોકાણની ભૂમિકા
HDFC બેંકના અહેવાલ મુજબ, ગત વર્ષના સારા પ્રદર્શનની સીધી પોઝિટિવ અસર આગામી વર્ષો પર ખેંચી શકાશે નહીં, કારણ કે વૈશ્વિક સંઘર્ષોની નકારાત્મક અસર હવે ધીમે ધીમે ભારતના આર્થિક ડેટામાં દેખાવા લાગશે. દેશમાં વધતો જતો ઉત્પાદન ખર્ચ અને ફુગાવો (મોંઘવારી) એક મોટું જોખમ ઉભું કરી રહ્યા છે. નબળી નિકાસ અને વૈશ્વિક બજારમાં ઓછી માંગને કારણે ભારતીય આઈટી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ નિકાસને ફટકો પડી શકે છે.
જો કે, આ પડકારો સામે લડવા માટે આપણી પાસે કેટલાક સકારાત્મક પાસાઓ પણ છે. ભારત સરકાર દ્વારા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં કરવામાં આવી રહેલું મોટું મૂડી રોકાણ (કેપેક્સ) અને સ્થાનિક સ્તરે ઇંધણના ભાવો સ્થિર રાખવાના પ્રયાસોએ દેશના અર્થતંત્રને મોટો ટેકો આપ્યો છે. શહેરી વિસ્તારોની સાથે સાથે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ ખરીદશક્તિ સ્થિર રહી છે. ચોથા ક્વાર્ટરમાં સરકારી રોકાણમાં જોવા મળેલી સામાન્ય મંદીને ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણે ખૂબ જ સારી રીતે સરભર કરી લીધી હતી.
નિષ્કર્ષ એ જ નીકળે છે કે વૈશ્વિક જોખમો અને આંતરિક મોંઘવારી સામે ભારતે પોતાની આર્થિક નીતિઓને અત્યંત સચોટ રાખવી પડશે. મજબૂત સ્થાનિક ગ્રાહક આધાર અને યોગ્ય સરકારી નીતિઓ જ ભારતને આગામી સમયના બાહ્ય આર્થિક આંચકાઓ સામે સુરક્ષિત રાખવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
