સવારે ૧૧ થી સાંજે ૪: કેમ આ સમયગાળો તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે ‘રેડ એલર્ટ’ સમાન છે? જાણો વિગતવાર
ઉનાળાના મહિનાઓમાં દિવસભર તાપમાનમાં મોટા ફેરફારો જોવા મળે છે. સવારના સમયે વાતાવરણ પ્રમાણમાં ખુશનુમા હોય છે, પરંતુ જેમ જેમ સૂર્ય માથા પર આવે છે, તેમ તેની તીવ્રતા અને તેમાંથી નીકળતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ (UV) કિરણોનું પ્રમાણ વધતું જાય છે. આપણે ઘણીવાર વિચારીએ છીએ કે “માત્ર ૧૦ મિનિટની તો વાત છે, શું ફેર પડશે?” પરંતુ આ ૧૦ મિનિટનો સંપર્ક પણ શરીરની આંતરિક સિસ્ટમને ખોરવી નાખવા માટે પૂરતો છે.
સૂર્યના આકરા કિરણો કેમ ખતરનાક છે?
સવારે ૧૧ થી સાંજે ૪ વાગ્યા સુધી સૂર્ય પૃથ્વીની સૌથી નજીક અને સીધો હોય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન સૂર્યપ્રકાશમાં ઉર્જાનું સ્તર સૌથી વધુ હોય છે. જ્યારે તમે આ સમયે બહાર નીકળો છો, ત્યારે તમારા શરીરની કુદરતી ઠંડક પ્રક્રિયા (Cooling Mechanism) પર ભારે દબાણ આવે છે.
- ઝડપી ડિહાઇડ્રેશન: આકરા તાપમાં બહાર નીકળતા જ શરીર તાપમાન જાળવી રાખવા માટે પરસેવો પાડવાનું શરૂ કરે છે. જો તમે પાણી ઓછું પીધું હોય, તો શરીરનું પ્રવાહી ઝડપથી સુકાવા લાગે છે. તમને તરસ લાગે ત્યાં સુધીમાં તો શરીર પહેલેથી જ ડિહાઇડ્રેશનનો શિકાર બની ચૂક્યું હોય છે.
- હીટસ્ટ્રોક અને લૂ લાગવી: જ્યારે શરીરનું તાપમાન એટલું વધી જાય કે તે ઠંડુ ન થઈ શકે, ત્યારે હીટસ્ટ્રોકની સ્થિતિ સર્જાય છે. આ જીવલેણ બની શકે છે.
શરીરના આંતરિક અંગો પર અસર
તીવ્ર ગરમી માત્ર ત્વચાને જ નથી બાળતી, પણ તે તમારા હૃદય અને રક્ત પરિભ્રમણ પર પણ સીધી અસર કરે છે.
- હૃદય પર દબાણ: ગરમીમાં શરીરને ઠંડુ રાખવા માટે હૃદયે વધુ ઝડપથી લોહી પંપ કરવું પડે છે. રક્ત પ્રવાહ ત્વચા તરફ વળે છે જેથી ગરમી બહાર નીકળી શકે, આ પ્રક્રિયામાં હૃદયના ધબકારા વધે છે અને બ્લડ પ્રેશરમાં ઉતાર-ચઢાવ આવે છે.
- થાક અને નબળાઈ: પરસેવા દ્વારા શરીરમાંથી પોટેશિયમ અને સોડિયમ જેવા જરૂરી ક્ષારો બહાર નીકળી જાય છે. પરિણામે માથાનો દુખાવો, ચક્કર આવવા, ઉબકા આવવા અને અતિશય થાક જેવી સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
કોણે વધુ સાવચેત રહેવાની જરૂર છે?
ગરમી તો દરેકને નુકસાન કરે છે, પણ અમુક વર્ગ માટે તે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે:
- બાળકો અને વૃદ્ધો: બાળકોની ત્વચા અત્યંત નાજુક હોય છે અને તેમનું શરીર તાપમાનના ફેરફારને જલ્દી અનુકૂલિત કરી શકતું નથી. બીજી તરફ, વૃદ્ધોમાં વયને કારણે અને અન્ય બીમારીઓને લીધે ગરમી સહન કરવાની શક્તિ ઓછી હોય છે.
- રોજિંદા મુસાફરો: જે લોકો બાળકોને સ્કૂલે લેવા-મૂકવા જાય છે અથવા બપોરના સમયે ઓફિસના કામે બહાર નીકળે છે, તેમણે ખાસ તકેદારી રાખવી જોઈએ.
તડકાની થપાટથી બચવાના અસરકારક ઉપાયો
- હાઇડ્રેશન છે સૌથી મોટું હથિયાર: તરસ લાગે કે ન લાગે, દર ૨૦ મિનિટે થોડું પાણી પીતા રહો. લીંબુ પાણી, નારિયેળ પાણી કે છાશ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો છે.
- પોશાકની પસંદગી: હંમેશા આછા રંગના અને સુતરાઉ (Cotton) કપડાં પહેરો. સુતરાઉ કાપડ પરસેવો શોષી લે છે અને હવાને અવરજવર માટે જગ્યા આપે છે.
- રક્ષણાત્મક સાધનો: બહાર નીકળતા પહેલા માથાને રૂમાલ કે ટોપીથી ઢાંકો. આંખોના રક્ષણ માટે સારા સનગ્લાસ પહેરો. સીધા તડકામાં રહેવાને બદલે હંમેશા છાંયડાવાળા રસ્તાનો ઉપયોગ કરો.
- ખોરાક: બહાર નીકળતા પહેલા ક્યારેય ભૂખ્યા ન રહો. હળવો અને તાજો ખોરાક ખાઓ. કાકડી, તરબૂચ અને ટેટી જેવા પાણીયુક્ત ફળોનું સેવન વધારી દો.
