પૂજાના ફૂલ ધોવા જોઈએ કે નહીં? શાસ્ત્રોક્ત નિયમો જાણીને તમે પણ ચોંકી જશો
હિન્દુ ધર્મમાં પૂજા-પાઠ દરમિયાન દેવી-દેવતાઓને પુષ્પ અર્પણ કરવા એ એક અનિવાર્ય પરંપરા છે. ફૂલોની સુગંધ અને કોમળતા આપણા મનને શાંતિ આપે છે અને ઈશ્વર પ્રત્યેની આપણી શ્રદ્ધાને વ્યક્ત કરે છે. અવારનવાર આપણે સવારે ઉઠીને બગીચામાંથી તાજા ફૂલો તોડીએ છીએ અને તેને શુદ્ધ કરવાના વિચારથી પાણીથી ધોઈ નાખીએ છીએ. આપણને લાગે છે કે પાણીથી ધોવાથી જ ફૂલો પવિત્ર થશે અને તેની ધૂળ-માટી સાફ થશે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે શ્રદ્ધા સાથે તમે આ કરી રહ્યા છો, શું તે શાસ્ત્રો અનુસાર સાચું પણ છે?
પૂજાના ફૂલોને કેમ ન ધોવા જોઈએ?
મહંત કામેશ્વરાનંદ વેદાંતાચાર્યના જણાવ્યા અનુસાર, શાસ્ત્રોમાં પૂજાના ફૂલોને પાણીથી ધોવા વર્જિત માનવામાં આવ્યા છે. આની પાછળ એક ખૂબ જ ઊંડો ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક તર્ક છે. આપણી માન્યતાઓ અનુસાર, જળમાં વરુણ દેવતાનો વાસ હોય છે. જ્યારે આપણે ફૂલોને પાણીમાં ડૂબાડીએ છીએ, ત્યારે તે વરુણ દેવને અર્પણ થઈ જાય છે. શાસ્ત્રોની દૃષ્ટિએ, કોઈને અર્પણ કરેલી વસ્તુ ફરીથી બીજા દેવતાને ચઢાવવી ઉચિત માનવામાં આવતી નથી.
કુદરતે ફૂલોને જે સ્વરૂપમાં આપણને આપ્યા છે, તે તે જ સ્વરૂપમાં શુદ્ધ અને સાત્વિક હોય છે. ફૂલોની કોમળતા અને તેનું પ્રાકૃતિક સ્વરૂપ જ ઈશ્વરને પ્રિય છે. જો ફૂલો પર થોડી ધૂળ લાગેલી હોય, તો તેને પાણીની ધાર નીચે લઈ જવા કે લોટામાં ડૂબાડવાને બદલે તમારા હાથથી ધીમેથી ઝાપટીને સાફ કરી લેવા જોઈએ. ઈશ્વર આપણા હૃદયના ભાવો જુએ છે, બાહ્ય ચોખ્ખાઈ નહીં.
તુલસી અને દૂર્વા માટે પણ આ જ વિધાન
મોટાભાગના ઘરોમાં જોવા મળે છે કે લોકો એક લોટો પાણી લે છે અને તેમાં ફૂલ, દૂર્વા અને તુલસીના પાન એકસાથે ડૂબાડી દે છે. ત્યારબાદ તેઓ સીધા પ્રતિમા કે શિવલિંગ પર તેને ચઢાવી દે છે. મહંત શ્રી સ્પષ્ટ કરે છે કે આ રીત સંપૂર્ણપણે ખોટી છે.
-
દૂર્વા: ભગવાન ગણેશને દૂર્વા અત્યંત પ્રિય છે. તેને પણ ધોયા વગર જ અર્પણ કરવી જોઈએ.
-
તુલસી: ભગવાન વિષ્ણુ અને શાલિગ્રામજીને તુલસી અર્પણ કરતી વખતે તેને પાણીના સંપર્કથી દૂર રાખવી જોઈએ. તુલસીનું પાન પોતે જ પરમ પવિત્ર છે.
એક મહત્વપૂર્ણ અપવાદ: અહીં એ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે જો તમે તુલસીના પાનનો ઉપયોગ ચરણામૃત, પ્રસાદ અથવા સીધા સેવન (દવા તરીકે) માટે કરી રહ્યા હોવ, ત્યારે તમે તેને પાણીથી ધોઈ શકો છો. પરંતુ પૂજામાં સીધા અર્પણ કરવા માટે ધોવા વર્જિત છે.
ફૂલ તોડવાનો સાચો સમય અને રીત
ફૂલ તોડવા એ પણ એક કળા છે અને તેની પાછળ ધાર્મિકની સાથે સાથે વૈજ્ઞાનિક કારણો પણ જોડાયેલા છે.
-
બ્રહ્મ મુહૂર્તનું મહત્વ: ફૂલ તોડવા માટે સૌથી ઉત્તમ સમય સૂર્યોદય પહેલાનો ‘બ્રહ્મ મુહૂર્ત’ માનવામાં આવે છે. આ સમયે પ્રકૃતિમાં સકારાત્મક ઉર્જાનો સંચાર સૌથી વધુ હોય છે અને પુષ્પોમાં પોતાની પૂરી દિવ્યતા અને તાજગી જળવાયેલી રહે છે.
-
રાત્રે ફૂલ તોડવા વર્જિત: શાસ્ત્રો અનુસાર, સૂર્યાસ્ત પછી કે રાત્રિના સમયે ક્યારેય ફૂલ તોડવા જોઈએ નહીં. વૈજ્ઞાનિક રીતે પણ માનવામાં આવે છે કે રાત્રે છોડ આરામ કરે છે અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ છોડે છે. ધાર્મિક દૃષ્ટિએ પણ આ અયોગ્ય છે કારણ કે રાત્રે તોડેલા પુષ્પોમાં તે સાત્વિકતા રહેતી નથી.
-
વૃક્ષોને નુકસાન ન પહોંચાડો: ફૂલ હંમેશા તેટલી જ સંખ્યામાં તોડો જેટલી જરૂર હોય. ડાળીઓને નિર્દયતાથી ન મરોડો, પરંતુ કોમળતાથી પુષ્પોની પસંદગી કરો.
ફૂલોનું સન્માન અને જાળવણી
અવારનવાર લોકો ફૂલ તોડીને પોતાના ખિસ્સામાં રાખી લે છે અથવા હાથમાં મુઠ્ઠી વાળીને લઈ જાય છે. ઘણા લોકો તેને રૂમાલમાં પણ લપેટી લે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, ફૂલોને આ રીતે લઈ જવા એ તેમનું અપમાન માનવામાં આવે છે.
-
ફૂલોને હંમેશા એક સાફ પ્લેટ, વાંસની નાની ટોપલી કે કોઈ પવિત્ર પાત્રમાં રાખવા જોઈએ.
-
પુષ્પોને સુંઘવા પણ જોઈએ નહીં. સુંઘેલું ફૂલ ભગવાનને ચઢાવવામાં આવતું નથી, કારણ કે તે ‘ઉચ્છિષ્ટ’ (જૂઠું) થઈ જાય છે.
-
જમીન પર પડેલા ફૂલોને ભગવાનને ચઢાવવા જોઈએ નહીં (પારિજાત/હરસિંગાર આનો અપવાદ છે, જે જમીન પર પડ્યા પછી પણ પવિત્ર માનવામાં આવે છે).
ભાવ જ મુખ્ય છે
પૂજાનો સીધો સંબંધ આપણી શ્રદ્ધા અને શાસ્ત્રો દ્વારા જણાવવામાં આવેલા નિયમોના પાલન સાથે છે. જ્યારે આપણે નિયમોનું પાલન કરતા પૂજા કરીએ છીએ, ત્યારે આપણા મનમાં એક વિશેષ સંતોષનો ભાવ જાગૃત થાય છે. ફૂલોને ધોયા વગર, કોમળતાથી ઝાપટીને અને પૂર્ણ શ્રદ્ધા સાથે ભગવાનના ચરણોમાં અર્પણ કરવા એ જ શ્રેષ્ઠ ભક્તિ છે.
જો તમે અત્યાર સુધી અજાણતા ફૂલોને ધોઈને ચઢાવતા હતા, તો હવે તમારી આ આદતને સુધારો. સાદગી અને પ્રાકૃતિકતા એ જ ભગવાનની સૌથી મોટી આરાધના છે. ફૂલોની કોમળ પાંખડીઓ પર પ્રકૃતિની જે તાજગી છે, તેને ઈશ્વર સુધી તેવી જ પહોંચવા દો.
