બ્રેસ્ટ કેન્સરમાં ગાંઠ સિવાય પણ દેખાય છે આ ગુપ્ત લક્ષણો, આજે જ જાણી લો શરીરના આ ગંભીર સંકેતો!
પૉપ સિંગિંગ અને મ્યુઝિક આઇકન કાઈલી મિનોગ (Kylie Minogue) એ તાજેતરમાં જ કેન્સર સામેની પોતાની લાંબી અને પર્સનલ લડાઈની વાર્તા ફેન્સ સાથે શેર કરી છે. તેમણે એક ચોંકાવનારો ખુલાસો કરતાં જણાવ્યું કે, વર્ષ ૨૦૨૧ માં આ ગંભીર બીમારી ફરી એકવાર તેમના શરીરમાં પાછી આવી હતી, જે તેમની પ્રથમ નિદાન (Diagnosis) ના લગભગ વીસ વર્ષ પછીનો સમય હતો. તમને જણાવી દઈએ કે કાઈલી જ્યારે ૩૬ વર્ષના હતા ત્યારે તેમને પહેલીવાર બ્રેસ્ટ કેન્સર હોવાનું બહાર આવ્યું હતું. મેલબોર્નમાં લાંબી અને સઘન સારવાર લીધા બાદ, વર્ષ ૨૦૦૬ માં ડોક્ટરોએ તેમને કેન્સર-મુક્ત (Cancer-Free) જાહેર કર્યા હતા. પરંતુ વર્ષો પછી આ બીમારીનું પુનરાવર્તન થવું એ દર્શાવે છે કે આ રોગ કેટલો ગંભીર અને અણધાર્યો હોઈ શકે છે.
સ્તન કેન્સર (Breast Cancer) એક એવી તબીબી સ્થિતિ છે જેમાં સ્તનની અંદર રહેલા અસામાન્ય કોષો (Abnormal Cells) કોઈ અગમ્ય કારણોસર અનિયંત્રિત રીતે વધવા લાગે છે. સામાન્ય રીતે આ કોષો વિભાજીત થઈને એક ગાંઠ અથવા પેશીઓનો જથ્થો બનાવે છે, જેને આપણે ટ્યુમર (Tumour) કહીએ છીએ. અન્ય કેન્સરની જેમ જ, આ કોષો પણ આસપાસના તંદુરસ્ત પેશીઓ પર આક્રમણ કરી શકે છે અને લોહી અથવા લિમ્ફ સિસ્ટમ દ્વારા શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાઈને નવી ગાંઠો પણ બનાવી શકે છે.
સ્તન કેન્સરના મુખ્ય જોખમી પરિબળો (Risk Factors)
વૈશ્વિક સ્તરે મહિલાઓને સૌથી વધુ અસર કરતું કેન્સર જો કોઈ હોય તો તે બ્રેસ્ટ કેન્સર છે. આ રોગ થવા પાછળ કોઈ એક ચોક્કસ કારણ જવાબદાર નથી હોતું, પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર નીચેના પરિબળો તેનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધારી દે છે:
-
ઉંમર: જેમ જેમ મહિલાઓની ઉંમર વધે છે (ખાસ કરીને ૪૦ કે ૫૦ વર્ષ પછી), તેમ આ કેન્સર થવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે.
-
પારિવારિક ઇતિહાસ (Family History): જો પરિવારમાં માતા, બહેન કે દાદી-નાનીને આ બીમારી રહી ચૂકી હોય, તો આનુવંશિક કારણોસર જોખમ વધી જાય છે.
-
મેદસ્વીપણું (Obesity): શરીરનું વધુ પડતું વજન અને ચરબી હોર્મોન્સના સંતુલનને બગાડે છે, જે કેન્સરના કોષોને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.
-
હોર્મોનલ ફેરફારો: એસ્ટ્રોજન હોર્મોનનું લાંબા સમય સુધી ઊંચું સ્તર અથવા હોર્મોન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી (HRT) લેવાથી પણ જોખમ વધે છે.
-
અનિયમિત જીવનશૈલી: આલ્કોહોલ (દારૂ) નું વધુ પડતું સેવન અને બેઠાડું જીવન પણ આ રોગને આમંત્રણ આપે છે.
આ લક્ષણોને ક્યારેય સામાન્ય ન ગણો
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના વર્ષ ૨૦૨૨ ના અહેવાલો અનુસાર, દુનિયાભરમાં અંદાજે ૨૩ લાખ (૨.૩ મિલિયન) મહિલાઓમાં સ્તન કેન્સરનું નિદાન થયું હતું. આ આંકડો ડરામણો ચોક્કસ છે, પરંતુ જો સમયસર તેના લક્ષણો ઓળખી લેવામાં આવે તો આ બીમારીથી બચી શકાય છે.
તમારે તમારા શરીરમાં થતા નીચેના ફેરફારો પર સતત નજર રાખવી જોઈએ:
૧. સ્તન અથવા બગલ (Armpit) ના ભાગમાં કોઈપણ પ્રકારની નાની કે મોટી ગાંઠ (Lump) દેખાવી, જે મોટે ભાગે દર્દ વગરની (Painless) હોય છે.
૨. સ્તનના કદ, આકાર અથવા દેખાવમાં અચાનક કોઈ અસામાન્ય ફેરફાર થવો.
૩. સ્તનની ત્વચા પર ડિમ્પલ પડવા અથવા ત્વચા સંકોચાઈ જવી (ચામડી જાડી કે નારંગીની છાલ જેવી દેખાવી).
૪. નીપલ (Nipple) ના ભાગમાંથી લોહીવાળું અથવા કોઈપણ પ્રકારનું અસામાન્ય પ્રવાહી (Discharge) નીકળવું. ૫. નીપલની આસપાસની ત્વચાનો રંગ બદલાવો અથવા ત્યાં લાલાશ અને સોજો આવવો.
વહેલું નિદાન (Early Detection) એ જ સાચો બચાવ
બ્રેસ્ટ કેન્સર સામેની લડાઈમાં સૌથી મોટું શસ્ત્ર વહેલું નિદાન છે. તબીબી આંકડાઓ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે જો આ કેન્સરની ખબર તેના પ્રથમ તબક્કા (First Stage) માં જ પડી જાય, તો દર્દીનો સર્વાઇવલ રેટ (જીવિત રહેવાનો દર) ૯૦ થી ૯૫ ટકા જેટલો ઊંચો હોય છે. એટલે કે, વહેલી સારવારથી દર્દી સંપૂર્ણપણે સાજો થઈ શકે છે.
આ માટે દરેક મહિલાએ બે બાબતોનું નિયમિત પાલન કરવું જોઈએ:
-
મેમોગ્રામ (Mammograms): આ સ્તનનો એક ખાસ પ્રકારનો એક્સ-રે છે, જે સ્તનની અંદર બહુ નાની ગાંઠ હોય જેને હાથથી સ્પર્શ કરીને અનુભવી ન શકાતી હોય, તેને પણ પકડી પાડે છે. ૪૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓએ વર્ષમાં કે બે વર્ષમાં એકવાર આ ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ.
-
નિયમિત સેલ્ફ-એક્ઝામિનેશન (માસિક સ્વ-તપાસ): દર મહિને મહિલાઓએ અરીસા સામે ઊભા રહીને પોતાના સ્તનની જાતે તપાસ કરવી જોઈએ. આ એક સાદી અને સરળ પદ્ધતિ છે જેનાથી શરીરમાં થતા કોઈપણ નાના ફેરફારને શરૂઆતમાં જ પકડી શકાય છે.
