ફેટી લીવર છે કે નહીં? શરૂઆતમાં દેખાતી આ તકલીફો પર ખાસ ધ્યાન આપો

ખાધા પછી પેટ ફૂલવું, વારંવાર થાક લાગવો અને પાચનની તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ પર ધ્યાન આપો, સમયસર તપાસ કરાવવી જરૂરી

આજકાલ ફેટી લીવરની સમસ્યા ઘણા લોકોમાં જોવા મળી રહી છે. બદલાતી જીવનશૈલી, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ, ખાવા-પીવાની અનિયમિત ટેવ અને વધુ પડતો બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાક આ સમસ્યાનું જોખમ વધારી શકે છે. ફેટી લીવરની સ્થિતિમાં લીવરના કોષોમાં જરૂર કરતાં વધારે ચરબી જમા થવા લાગે છે. શરૂઆતમાં આ સમસ્યાના કોઈ ખાસ લક્ષણો દેખાતા નથી. આ જ કારણ છે કે ઘણા લોકોને લાંબા સમય સુધી તેની જાણ થતી નથી.

લીવર આપણા શરીરનું મહત્વનું અંગ છે. તે ખોરાકના પાચન, ઊર્જાના ઉપયોગ અને શરીરમાંથી હાનિકારક તત્ત્વો દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે. તેથી લીવરના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. પુણેની ઇનામદાર હોસ્પિટલનાં આંતરિક દવા નિષ્ણાત ડૉ. શાલિની સિંહ સાલુંકેના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલીક સામાન્ય લાગતી તકલીફો પર ધ્યાન આપવાથી લીવરની સમસ્યા અંગે વહેલી જાણ થઈ શકે છે.

જોકે, આ લક્ષણો માત્ર ફેટી લીવરને કારણે જ થાય એવું નથી. અન્ય પાચન અથવા સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કારણો પણ હોઈ શકે છે. ચાલો જાણીએ કઈ તકલીફો પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ.

1. ખાધા પછી પેટ ફૂલવું

જમ્યા પછી પેટ ભારે લાગવું અથવા ફૂલી જવું સામાન્ય રીતે ગેસ કે અપચા સાથે જોડવામાં આવે છે. પરંતુ જો આ સમસ્યા વારંવાર થતી હોય, તો તેને અવગણવી નહીં. પેટ ફૂલવાના અનેક કારણો હોઈ શકે છે. કેટલીક વખત લીવરની તકલીફ સાથે પણ પાચન સંબંધિત સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે.

જો થોડું જમ્યા પછી પણ પેટ ભારે લાગે, વારંવાર ગેસ થાય અથવા અસ્વસ્થતા રહે, તો તેના કારણની તપાસ કરાવવી યોગ્ય છે. માત્ર પેટ ફૂલવાના આધારે ફેટી લીવર હોવાનું માની લેવું નહીં.

2. જમ્યા પછી પણ થાક લાગવો

પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ જો વારંવાર થાક અનુભવાતો હોય, તો તેની પાછળનું કારણ સમજવું જરૂરી છે. ફેટી લીવરની સમસ્યા ધરાવતા કેટલાક લોકોમાં થાક અને શરીરમાં ઊર્જાનો અભાવ જોવા મળી શકે છે.

લીવર શરીરની ચયાપચયની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેની કામગીરીમાં તકલીફ ઊભી થાય તો શરીરની સામાન્ય પ્રક્રિયાઓ પર અસર પડી શકે છે. જોકે, સતત થાક લાગવા પાછળ ઊંઘની કમી, તણાવ, લોહીની ઊણપ અથવા અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.

તેથી જો લાંબા સમયથી થાક રહેતો હોય, તો જાતે કોઈ નિષ્કર્ષ કાઢવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.

3. વારંવાર એસિડિટી અને અપચો થવો

ઘણા લોકોને જમ્યા પછી છાતીમાં બળતરા, ખાટા ઓડકાર, ગેસ અથવા અપચાની તકલીફ થતી હોય છે. સામાન્ય રીતે લોકો તેને ખાવાની ખોટી ટેવ સાથે જોડે છે. પરંતુ જો આ સમસ્યા વારંવાર થતી હોય અથવા લાંબા સમય સુધી રહેતી હોય, તો તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.

ફેટી લીવર સાથે કેટલીક વ્યક્તિઓમાં પાચન સંબંધિત તકલીફો જોવા મળી શકે છે. જોકે, એસિડિટી ફેટી લીવરનું ચોક્કસ કે વિશ્વસનીય શરૂઆતનું લક્ષણ નથી. મસાલેદાર ખોરાક, અનિયમિત ભોજન, કેટલીક દવાઓ અને અન્ય પાચન સમસ્યાઓને કારણે પણ એસિડિટી થઈ શકે છે.

4. મળમાં ચીકાશ જોવા મળવી

જો મળ સામાન્ય કરતાં વધારે ચીકણો હોય, તે પાણીમાં સહેલાઈથી સાફ ન થતો હોય અથવા વારંવાર આવું જોવા મળતું હોય, તો તેની પાછળનું કારણ જાણવું જરૂરી છે. મળમાં ચીકાશ અથવા તેલ જેવું દેખાવું ક્યારેક શરીરમાં ચરબીના પાચન અને શોષણની સમસ્યા તરફ સંકેત કરી શકે છે.

આ પ્રકારની તકલીફને ફેટી લીવરનું સીધું લક્ષણ માનવું યોગ્ય નથી. પિત્તાશય, પિત્તનળી, સ્વાદુપિંડ અથવા આંતરડાં સંબંધિત સમસ્યાઓમાં પણ આવું થઈ શકે છે. તેથી આવી સ્થિતિમાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.

ફેટી લીવરની તપાસ ક્યારે કરાવવી જોઈએ?

ફેટી લીવરના શરૂઆતના તબક્કામાં ઘણી વખત કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતાં નથી. કેટલાક લોકોને આ સમસ્યાની જાણ નિયમિત આરોગ્ય તપાસ દરમિયાન થાય છે. ખાસ કરીને વજન વધારે હોય, ડાયાબિટીસ હોય, કોલેસ્ટ્રોલ વધેલું હોય અથવા બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા હોય તેવા લોકોએ ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે લીવરની તપાસ કરાવવી જોઈએ.

ડૉક્ટર જરૂરિયાત મુજબ લોહીની તપાસ, લીવર ફંક્શન ટેસ્ટ અને પેટના અલ્ટ્રાસાઉન્ડ જેવી તપાસ કરાવી શકે છે. કઈ તપાસ કરાવવી તે વ્યક્તિની સ્થિતિ અને તબીબી ઇતિહાસ પર આધાર રાખે છે.

લીવરને સ્વસ્થ રાખવા માટે શું કરવું?

લીવરની તંદુરસ્તી જાળવવા માટે જીવનશૈલીમાં કેટલાક ફેરફાર મદદરૂપ થઈ શકે છે.

• રોજિંદા ભોજનમાં શાકભાજી, ફળો, કઠોળ અને ફાઇબરયુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરો.
• વધારે ખાંડવાળાં પીણાં, તળેલા અને પેકેટમાં મળતા ખોરાકનું સેવન ઓછું કરો.
• નિયમિત ચાલવું, સાયકલ ચલાવવી અથવા અન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરો.
• પૂરતી ઊંઘ લો અને ભોજનનો સમય નિયમિત રાખો.
• વજન વધારે હોય તો ડૉક્ટર અથવા ડાયટિશિયનની સલાહથી ધીમે ધીમે સ્વસ્થ વજન તરફ આગળ વધો.
• દારૂથી દૂર રહો અને ડૉક્ટરની સલાહ વિના કોઈ દવા કે સપ્લિમેન્ટ લેવાનું ટાળો.

ખાસ નોંધ: પેટ ફૂલવું, થાક, એસિડિટી કે મળમાં ચીકાશ જેવી તકલીફોનો અર્થ હંમેશાં ફેટી લીવર થાય એવો નથી. આ લેખ સામાન્ય આરોગ્યલક્ષી માહિતી માટે છે. જો આવી સમસ્યાઓ વારંવાર થતી હોય અથવા લાંબા સમય સુધી રહેતી હોય, તો યોગ્ય તપાસ માટે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. ફેટી લીવરની વહેલી જાણ થાય તો જીવનશૈલીમાં જરૂરી ફેરફાર કરીને તેની સ્થિતિ સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે.