૧૮૫૧માં છૂપી રીતે થતી હતી ફેસલિફ્ટ સર્જરી! જાણો કઈ રીતે બ્યુટી પાર્લરમાંથી શરૂ થઈ કોસ્મેટિક સર્જરી
આજના યુગમાં સુંદરતા વધારવા કે યુવાન દેખાવા માટે પ્લાસ્ટિક સર્જરી કરાવવી એ ખૂબ સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. આપણને અવારનવાર એવું લાગે છે કે પ્લાસ્ટિક અને કોસ્મેટિક સર્જરી એ ૨૧મી સદીની કે આધુનિક વિજ્ઞાનની જ એક અદ્યતન શોધ છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે તેનો ઈતિહાસ ૩,૦૦૦ વર્ષ કરતાં પણ વધુ જૂનો છે!
જો કે, ભૂતકાળમાં તબીબી સમુદાય (Medical Community) દ્વારા માત્ર સુંદરતા અને દેખાવ વધારવા માટે કરવામાં આવતી આવી સર્જરીઓને ખૂબ નાપસંદ કરવામાં આવતી હતી. તે સમયે તબીબી જરૂરિયાત વગરના આવા સાહસોને ડાક્ટરો સંશયની નજરે જોતા અને તેનો બહિષ્કાર કરતા. આ જ કારણ હતું કે શરૂઆતી સમયની કોસ્મેટિક સર્જરીઓ છૂપી રીતે (Underground) કરવામાં આવતી હતી અને તે સમયના સત્તાવાર મેડિકલ જર્નલ્સમાં તેને ભાગ્યે જ કોઈ સ્થાન મળતું હતું.
બ્યુટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ્સ અને શરૂઆતી નવીનતાઓ (૧૮૫૦ થી ૧૮૯૦)
૧૯મી સદીના મધ્યમાં પરંપરાગત અને માન્યતા પ્રાપ્ત હોસ્પિટલોને બદલે આવી કોસ્મેટિક પ્રક્રિયાઓ મુખ્યત્વે વ્યાપારી બ્યુટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ્સ (Commercial Beauty Institutes) માં કરવામાં આવતી હતી. આ સંસ્થાઓ સામાન્ય તબીબી વર્તુળોની બહાર રહીને પોતાનું કામ કરતી હતી. તાજેતરના સંશોધનોમાં એવા પુરાવા મળ્યા છે કે માત્ર સુંદરતા વધારવા માટે કરવામાં આવતી સર્જરીઓ ૧૮૫૧ જેટલા પ્રાચીન સમયથી પણ અસ્તિત્વમાં હતી.
આ ક્ષેત્રના પ્રારંભિક ડાક્ટરો અને વૈજ્ઞાનિકોએ ત્વચા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી કેટલીક મર્યાદિત સર્જરીઓ ઓફર કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. આ પ્રક્રિયાઓ મુખ્યત્વે ઉંમર વધવાની સાથે ચહેરા પર દેખાતી કરચલીઓ અને વધતી ઉંમરની અસરોને છુપાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી. દાખલા તરીકે, ચહેરાની કરચલીઓ દૂર કરવા માટેના શરૂઆતી ‘ફેસલિફ્ટ’ (Facelifts) અને ગરદનને યોગ્ય આકાર આપવા માટેની ‘નેક કોન્ટૂરિંગ’ (Neck Contouring) સર્જરીઓ આ જ સમયગાળા દરમિયાન વિકસાવવામાં આવી હતી.
જો કે તે સમયે આ પ્રક્રિયાઓને કોઈ સત્તાવાર તબીબી માન્યતા મળી ન હતી, છતાં આ પ્રારંભિક બ્યુટી ક્લિનિક્સે જ આધુનિક એસ્થેટિક મેડિસિનનો પાયો નાખ્યો હતો.
જાહેર જાહેરાતોનો ઉદય અને ૧૮૯૦ નો યુગ
૧૮૯૦ નો દાયકો આવતા સુધીમાં, છૂપી રીતે ચાલતા આ બ્યુટી ઈન્સ્ટિટ્યૂટ્સે પોતાની વિશિષ્ટ સર્જિકલ સેવાઓનું સામાન્ય જનતા સમક્ષ જાહેરાતો દ્વારા માર્કેટિંગ કરવાનું શરૂ કરી દીધું. ‘જોન એચ. વુડબરી ડર્માટોલોજિકલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ’ (John H Woodbury Dermatological Institute) જેવી જાણીતી વ્યવસાયિક સંસ્થાઓએ તે સમયના અખબારોમાં છડેચોક જાહેરાતો છાપવાનું શરૂ કર્યું. આ જાહેરાતોમાં દર્દીઓના ‘બીફોર એન્ડ આફ્ટર’ (સર્જરી પહેલા અને પછીના) ફોટોગ્રાફ્સ દર્શાવવામાં આવતા હતા.
ઓગણીસમી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં છપાયેલી આ જાહેરાતોમાં માત્ર ફોટા જ નહીં, પરંતુ ડાક્ટરો કેવી રીતે કરચલીઓ દૂર કરે છે અને લટકેલી ત્વચાને કઈ રીતે ટાઇટ (Lifting) કરે છે તેની સરળ રેખાકૃતિઓ (Diagrams) પણ દર્શાવવામાં આવતી હતી. આ અગ્રેસિવ અને આક્રમક માર્કેટિંગને કારણે સામાન્ય લોકોમાં સર્જરી દ્વારા પોતાના શારીરિક દેખાવને બદલવાની વિચારસરણી ધીમે ધીમે સામાન્ય બનવા લાગી.
જો કે મુખ્ય પ્રવાહના તબીબો અને સર્જનો આ વેપારી પ્રચારનો સખત વિરોધ કરતા રહ્યા, પરંતુ જનતામાં વધતી જતી માંગને કારણે આખરે સમગ્ર મેડિકલ કોમ્યુનિટીએ આ સર્જિકલ પદ્ધતિઓ પર ધ્યાન આપવાની ફરજ પડી.
કોસ્મેટિક સર્જરીને તબીબી માન્યતા કેવી રીતે મળી?
ગુપ્ત રીતે ચાલતા બ્યુટી પાર્લરો અને ઈન્સ્ટિટ્યૂટ્સમાંથી નિકળીને એક સન્માનજનક મેડિકલ સાયન્સ બનવા સુધીની આ યાત્રા ખૂબ જ ધીમી પરંતુ મજબૂત હતી. પ્રારંભિક કોસ્મેટિક સર્જનો માટે આ તબક્કો પડકારોથી ભરેલો હતો. સમય જતાં, તાલીમબદ્ધ તબીબી વ્યાવસાયિકોને સમજાયું કે દર્દીઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને યોગ્ય સર્જિકલ ધોરણો સ્થાપિત કરવા માટે તેમણે પોતે આ પ્રક્રિયાઓની જવાબદારી સંભાળવી પડશે.
૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં, આધુનિક વિચારસરણી ધરાવતા તબીબોએ આખરે સત્તાવાર મેડિકલ કોન્ફરન્સોમાં સફળ કોસ્મેટિક સર્જરીઓના કેસ સ્ટડીઝ રજૂ કરવાનું અને તેનું દસ્તાવેજીકરણ (Documenting) કરવાનું શરૂ કર્યું. આ એક એવો ઐતિહાસિક મોડ હતો જેણે કોસ્મેટિક પ્લાસ્ટિક સર્જરીને એક બિન-અધિકૃત અને અપ્રમાણભૂત ધંધામાંથી બદલીને એક અત્યંત નિયંત્રિત, સુરક્ષિત અને આદરણીય તબીબી ક્ષેત્ર (Medical Specialty) માં રૂપાંતરિત કરી દીધી.
