શું દૂધ પીવાથી તકલીફ થતી હોય તેમણે દહીં પણ ન ખાવું જોઈએ? જાણો શું કહે છે આયુર્વેદ અને વિજ્ઞાન

દૂધની એલર્જી અને દહીંનું સેવન: શું તે તમારા માટે સુરક્ષિત છે? નિષ્ણાતોએ આપી ચેતવણી

આજના સમયમાં દૂધની એલર્જીની સમસ્યા ઘણી વધી રહી છે, જેના કારણે લોકોના મનમાં અવારનવાર એ સવાલ ઉઠે છે કે શું તેઓ દહીંનું સેવન કરી શકે છે. દૂધની એલર્જી (Cow’s Milk Protein Allergy – CMA) અને લેક્ટોઝ ઇનટોલરન્સ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. નિષ્ણાતોના મતે, દૂધની એલર્જી એ એક ઇમ્યુનોલોજિકલ પ્રતિક્રિયા છે જે દૂધમાં રહેલા કેસીન (Casein) અને વ્હે (Whey) જેવા પ્રોટીનને કારણે થાય છે, જ્યારે લેક્ટોઝ ઇનટોલરન્સ એ પાચનતંત્ર સાથે જોડાયેલી સમસ્યા છે.

શું દૂધની એલર્જી ધરાવતા લોકો દહીં ખાઈ શકે?

સામાન્ય રીતે, જે લોકોને દૂધના પ્રોટીનથી એલર્જી હોય છે, તેમને દહીંનું સેવન ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ફર્મેન્ટેશન (આથો લાવવાની) પ્રક્રિયા છતાં, એલર્જી પેદા કરનારા પ્રોટીન દહીંમાં હાજર રહે છે. આરએમએલ હોસ્પિટલના ડો. સુભાષ ગિરિ જણાવે છે કે ગંભીર એલર્જી ધરાવતા લોકોને દહીં ખાવાથી પેટમાં દુખાવો, ખંજવાળ, સોજો અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જોકે, ફર્મેન્ટેશનને કારણે દૂધના કેટલાક તત્વો તૂટી જાય છે, તેથી કેટલાક લોકો જેમને દૂધથી તકલીફ હોય છે તેઓ દહીં સહન કરી શકે છે, પરંતુ તે દરેક વ્યક્તિ માટે સુરક્ષિત નથી.

સંશોધન અને મેડિકલ ગાઈડલાઈન્સ શું કહે છે?

• પડકારજનક પરીક્ષણ: એક સંશોધન મુજબ, ગાયના દૂધની એલર્જી ધરાવતા 50% બાળકો તબીબી દેખરેખ હેઠળ દહીં સહન કરી શક્યા હતા, પરંતુ બાકીના 50% માં ગંભીર પ્રતિક્રિયા જોવા મળી હતી.
• ઘરે પરીક્ષણ ન કરો: નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે દહીં પ્રત્યેની સંવેદનશીલતાનું પરીક્ષણ ક્યારેય ઘરે ન કરવું જોઈએ કારણ કે તેનાથી એનાફિલેક્સિસ (Anaphylaxis) જેવી જીવલેણ સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
• દિશાનિર્દેશો: યુરોપિયન સોસાયટી (ESPGHAN) અને અમેરિકન એકેડેમી ઓફ પીડિયાટ્રિક્સ જેવી સંસ્થાઓ દૂધની એલર્જીની સ્થિતિમાં દહીં સહિતના તમામ ડેરી ઉત્પાદનોથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવાની સલાહ આપે છે.

લેક્ટોઝ ઇનટોલરન્સ વિરુદ્ધ દૂધની એલર્જી

લેક્ટોઝ ઇનટોલરન્સ ધરાવતા લોકો ઘણીવાર દહીંનો આનંદ માણી શકે છે કારણ કે દહીંમાં રહેલા બેક્ટેરિયા લેક્ટોઝ (દૂધની શર્કરા) ને તોડવામાં મદદ કરે છે. ગ્રીક યોગર્ટ (Greek Yogurt) માં સામાન્ય દહીંની સરખામણીમાં ઘણું ઓછું લેક્ટોઝ હોય છે, જે તેને લેક્ટોઝ ઇનટોલરન્સ વાળા લોકો માટે એક સારો વિકલ્પ બનાવે છે. પરંતુ યાદ રાખો, લેક્ટોઝ-ફ્રી ઉત્પાદનોમાં પણ દૂધનું પ્રોટીન હોય છે, તેથી તે દૂધની એલર્જી ધરાવતા લોકો માટે સુરક્ષિત નથી.

સુરક્ષિત વિકલ્પો અને સાવચેતીઓ

જો તમારે ડેરી ઉત્પાદનોથી બચવું હોય, તો બજારમાં ઘણા પ્લાન્ટ-બેઝ્ડ (વનસ્પતિ આધારિત) વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે:

• દૂધના વિકલ્પો: સોયા મિલ્ક, બદામનું દૂધ (Almond Milk), નારિયેળનું દૂધ અને ચોખાનું દૂધ સુરક્ષિત વિકલ્પો હોઈ શકે છે.
• દહીંના વિકલ્પો: સોયા અથવા નારિયેળના દૂધમાંથી બનેલા દહીંનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
• લેબલ વાંચવું: હંમેશા ખાદ્ય પદાર્થોના લેબલને ધ્યાનથી વાંચો અને ‘Caseinate’, ‘Whey’, અથવા ‘Lactalbumin’ જેવા શબ્દો પર ધ્યાન આપો, જે દૂધના પ્રોટીનની હાજરી દર્શાવે છે.

નિષ્ણાતોની સલાહ છે કે કોઈપણ પ્રકારની એલર્જી હોવા પર જાતે ડાયટમાં ફેરફાર કરવાને બદલે ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ અને જરૂરી એલર્જી ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ.

(નોંધ: આ લેખ માત્ર શૈક્ષણિક હેતુ માટે છે અને તબીબી સલાહનો વિકલ્પ નથી.)