દવા લેતી વખતે થતી આ ૩ મોટી ભૂલો સ્વાસ્થ્યને પહોંચાડી શકે છે ગંભીર નુકસાન; ડૉક્ટરે જણાવ્યું અસલી કારણ
>બદલાતી જીવનશૈલી અને વધતા પ્રદૂષણને કારણે આજે નાની ઉંમરે જ લોકો વિવિધ બીમારીઓનો ભોગ બની રહ્યા છે. બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ કે સામાન્ય શરદી-તાવ જેવી તકલીફોમાં દવાઓ આપણા જીવનનો એક મહત્વનો હિસ્સો બની ગઈ છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જે દવા આપણું રક્ષણ કરવા માટે છે, તે આપણી જ નાની ભૂલોના કારણે આપણી સૌથી મોટી દુશ્મન બની શકે છે?
કોઈપણ નાની કે મોટી બીમારીની અસરોને ઘટાડવામાં અને શરીરને પુનઃ સ્વસ્થ કરવામાં દવાઓ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો કે, આજના સમયમાં લોકો દવાઓ લેતી વખતે એટલી હદે બેદરકાર બની ગયા છે કે આ ફાયદાકારક સાબિત થતી પ્રોડક્ટ્સ ક્યારેક આપણી દુશ્મન બની જાય છે તે સમજાતું જ નથી. તબીબી નિષ્ણાતો અને વિભિન્ન અભ્યાસો દર્શાવે છે કે જો દવાઓ લેવામાં વારંવાર ભૂલો કરવામાં આવે, તો ધીમે-ધીમે શરીર પર તેની અસરકારકતા નહિવત થઈ જાય છે. મેડિકલ એક્સપર્ટ ડૉ. નરેન્દ્રના જણાવ્યા અનુસાર, ખોટી રીતે અથવા ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર લેવામાં આવેલી દવાઓ શરીર પર ભયંકર આડઅસર (Side Effects) કરી શકે છે. ખાસ કરીને ભારતીય પરિવારોમાં નાની-મોટી તકલીફોમાં જાતે જ મેડિકલ સ્ટોર પરથી દવા લાવીને ગળી જવાની આદત હવે નાની ઉંમરે કિડની અને લીવર ફેલિયર જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ નોંતરી રહી છે.
ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે દવા લેતી વખતે લોકો કઈ ૩ મોટી ભૂલો કરે છે જેમનાથી તેમણે તાત્કાલિક બચવું જોઈએ.
૧. ડૉક્ટરની સલાહ વગર જાતે જ એન્ટિબાયોટિક્સ અને પેઇનકિલર્સ લેવી (Self-Medication)
જ્યારે પણ લોકોને સામાન્ય તાવ, માથાનો દુખાવો કે શરદી-ખંજવાળ આવે છે, ત્યારે તેઓ પોતાની સુવિધા મુજબ મેડિકલ સ્ટોર પરથી એન્ટિબાયોટિક્સ કે ભારે પેઇનકિલર્સ (દુખાવાની દવા) ખરીદીને ખાઈ લે છે. બાળકોના કિસ્સામાં માતા-પિતા આ ભૂલ વધુ પ્રમાણમાં કરે છે. ડૉ. નરેન્દ્ર ચેતવણી આપતા જણાવે છે કે, એન્ટિબાયોટિક્સનો આવો અયોગ્ય અને વારંવારનો ઉપયોગ સમય જતાં શરીરની અંદરના બેક્ટેરિયાને વધુ શક્તિશાળી બનાવી દે છે. એક સમય એવો આવે છે જ્યારે આ દવાઓ બિનઅસરકારક બની જાય છે, જેને મેડિકલ સાયન્સમાં ‘સુપરબગ’ (Superbug) ની ખતરનાક પરિસ્થિતિ કહેવામાં આવે છે. આ સિવાય પેઇનકિલર્સનો વધુ પડતો ઉપયોગ નાની ઉંમરે જ કિડની અને લીવરને કાયમી ધોરણે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
૨. તબિયતમાં સુધારો જણાતાં જ દવાનો કોર્સ અધૂરો છોડી દેવો
ઘણા દર્દીઓની એવી આદત હોય છે કે ડૉક્ટરે ૫ દિવસની દવા આપી હોય, પરંતુ જો ૨ દિવસમાં તાવ ગાયબ થઈ જાય તો તેઓ ત્રીજા દિવસથી દવા લેવાનું બંધ કરી દે છે. આનાથી ફાયદા કરતાં ઘણું વધારે નુકસાન થાય છે. આ જ નિયમ હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ જેવી ગંભીર બીમારીઓ ધરાવતા દર્દીઓને પણ લાગુ પડે છે. ઘણા લોકો એવું વિચારીને બ્લડ પ્રેશરની ગોળીઓ જાતે જ બંધ કરી દે છે કે હવે તેમનો રિપોર્ટ નોર્મલ આવી ગયો છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આનાથી શરીરમાં રોગ વધુ આક્રમક રીતે ફરી શરૂ થઈ શકે છે. આ ગંભીર બીમારીઓ સાયલન્ટ કિલર હોય છે, તેથી નિયમિત તપાસ અને ડૉક્ટરની સલાહ વગર દવાઓમાં કોઈ ફેરફાર ન કરવો જોઈએ.
૩. ખાલી પેટે દવા લેવી, અયોગ્ય સમય અને એક્સપાયરી ડેટ ન તપાસવી
નાની દેખાતી આ ત્રીજી ભૂલ વાસ્તવમાં બહુ મોટી સમસ્યાઓનું કારણ બને છે. ઘણી દવાઓ એસિડિક પ્રકૃતિની હોય છે, જેને ખાલી પેટે લેવાથી પેટમાં અલ્સર કે બળતરા થઈ શકે છે (સિવાય કે ડૉક્ટરે ભૂખ્યા પેટે લેવાનું કહ્યું હોય). આ ઉપરાંત, દવાનો ચોક્કસ સમય ન જાળવવો અથવા ઉતાવળમાં સ્ટ્રીપ પાછળની એક્સપાયરી ડેટ (સમાપ્તિ તારીખ) તપાસ્યા વગર જ જૂની દવાઓ ગળી જવી એ લીવર માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થાય છે.
જેનેરિક અને બ્રાન્ડેડ દવાઓ વચ્ચેનો ભ્રમ દૂર કરો
અહેવાલના અંતે ડૉક્ટરોએ જેનેરિક અને બ્રાન્ડેડ દવાઓ અંગે ફેલાયેલી મૂંઝવણને પણ સ્પષ્ટ કરી છે. વાસ્તવમાં, જેનેરિક અને બ્રાન્ડેડ દવાઓમાં રહેલું મુખ્ય તત્વ (Salt/Formula) બિલકુલ સમાન હોય છે. તેમાં માત્ર મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની અને કિંમતનો મોટો તફાવત હોય છે. જેનેરિક દવાઓ સસ્તી હોવા છતાં, જો તે કોઈ પ્રતિષ્ઠિત કંપનીની હોય અને ડૉક્ટરની સલાહથી લેવામાં આવે તો તે પણ બ્રાન્ડેડ જેટલી જ અકસીર અને અસરકારક રહે છે. તેથી ગ્રાહકોએ આ બાબતે બિનજરૂરી ડર રાખવાની જરૂર નથી.
દવાઓ આપણું આયુષ્ય વધારવા અને પીડા મુક્ત કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ સેલ્ફ-મેડિકેશનના નામે રમકડાની જેમ ન થવો જોઈએ. નાની બીમારીઓમાં પણ હંમેશા ક્વોલિફાઇડ ડૉક્ટરની સલાહ લો, દવાનો કોર્સ સમયસર પૂરો કરો અને એક્સપાયરી ડેટ જોવાની આદત પાડો. તમારી સજાગતા જ તમને મોટી શારીરિક કટોકટીઓમાંથી બચાવી શકે છે.
