થાક, ગભરામણ અને વજન વધવું? માનસિક તણાવ માનીને બેસી ન રહેતા, હોઈ શકે છે આ ગંભીર બીમારી
આજના સમયમાં બદલાતી જીવનશૈલી અને ખોટા ખાનપાનના કારણે સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત અનેક સમસ્યાઓ ઝડપથી વધી રહી છે. આમાંની જ એક મુખ્ય સમસ્યા છે થાઈરોઈડ (Thyroid). થાઈરોઈડ ગ્રંથિમાં આવતી ગરબડના કારણે દર્દીઓમાં અતિશય થાક લાગવો, વજનમાં અચાનક ફેરફાર થવો, હૃદયના ધબકારા અનિયમિત કે ઝડપી થવા, ગભરામણ અને એન્ઝાયટી (ચિંતા કે બેચેની) જેવા લક્ષણો સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.
પરંતુ સૌથી મોટી ચિંતાની વાત એ છે કે, આ લક્ષણો ઘણા અંશે માનસિક બીમારી એટલે કે ‘એન્ઝાયટી ડિસઓર્ડર’ (Anxiety Disorder) ને મળતા આવે છે. આ જ કારણે ઘણીવાર દર્દીઓ ભારે મૂંઝવણમાં મુકાઈ જાય છે. તેઓ પોતાના શારીરિક લક્ષણોને માત્ર માનસિક તણાવ કે ચિંતા માનીને અવગણતા રહે છે અથવા તો ખોટી દિશામાં ઈલાજ શરૂ કરી દે છે. આ બેદરકારી લાંબા ગાળે વ્યક્તિને કોઈ ગંભીર બીમારીના સિકંજામાં ધકેલી શકે છે અને કેટલાક દુર્લભ કેસોમાં આ સમસ્યા આગળ જતાં થાઈરોઈડ કેન્સરનું સ્વરૂપ પણ ધારણ કરી શકે છે. તેથી થાઈરોઈડના દર્દીઓ માટે સચોટ માહિતી અને સાચી સલાહ ખૂબ જ જરૂરી બની જાય છે.
એન્ઝાયટી અને હોર્મોનલ અસંતુલન વચ્ચેનો સંબંધ: એઈમ્સના નિષ્ણાતનો મત
નવી દિલ્હી સ્થિત એઈમ્સ (AIIMS) ના જાણીતા પ્રોફેસર ડૉ. આર. ગોસ્વામીના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણીવાર આપણને જે એન્ઝાયટી, ગભરામણ કે સતત તણાવનો અનુભવ થાય છે, તેનું મૂળ કારણ મગજની સાથે-સાથે શરીરની અંદર રહેલા હોર્મોન્સનું અસંતુલન પણ હોઈ શકે છે. થાઈરોઈડ ગ્રંથિ જ્યારે જરૂર કરતાં વધુ (હાઈપરથાઈરોઈડિઝમ) કે ઓછું (હાઈપોથાઈરોઈડિઝમ) હોર્મોન ઉત્પન્ન કરે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર આપણા મૂડ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડે છે.
તેથી, કોઈપણ તપાસ વગર તેને માત્ર એક માનસિક સમસ્યા માનીને ઈલાજ શરૂ કરી દેવો એ યોગ્ય નથી. આમ કરવાથી મૂળ બીમારીના નિદાનમાં ઘણો વિલંબ થઈ જાય છે, જે ભવિષ્યમાં નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. આ બાબતમાં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે દર્દીએ ક્યારેય પણ જાતે ડૉક્ટર બનવાનો પ્રયત્ન ન કરવો જોઈએ. ડૉક્ટરની સલાહ વગર ઈન્ટરનેટ પરથી વાંચીને કે મેડિકલ સ્ટોર પરથી સીધી દવાઓ લેવી અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
ડૉ. ગોસ્વામી સલાહ આપે છે કે આવા લક્ષણો દેખાતા જ તરત જ કોઈ થાઈરોઈડ નિષ્ણાત (Endocrinologist) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ. એક લાયકાત ધરાવતા ડૉક્ટર દર્દીની શારીરિક સ્થિતિ અને લક્ષણોની ગંભીરતા જોઈને જ નક્કી કરશે કે કઈ તપાસ કરાવવાની જરૂર છે. સામાન્ય રીતે આ સ્થિતિમાં થાઈરોઈડ ફંક્શન ટેસ્ટ (TFT – બ્લડ ટેસ્ટ), ગળાનો અલ્ટ્રાસાઉન્ડ (Ultrasound) અને જો ગળામાં કોઈ શંકાસ્પદ ગાંઠ દેખાય તો જરૂર પડ્યે બાયોપ્સી (Biopsy) વગેરે જેવી તપાસ કરાવવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ તમામ ટેસ્ટ દ્વારા જ બીમારીનું સાચું કારણ અને તેની ચોક્કસ સ્ટેજ જાણી શકાય છે. જો ગળામાં લાંબા સમયથી સોજો હોય, અવાજમાં અચાનક બદલાવ આવ્યો હોય, ખોરાક કે પાણી ગળવામાં તકલીફ પડતી હોય કે પછી અતિશય થાક લાગતો હોય, તો જરાય સમય બગાડ્યા વિના ડૉક્ટર પાસે જવું અનિવાર્ય છે.
શું થાઈરોઈડની દરેક ગાંઠ કેન્સર હોય છે? નિષ્ણાતો શું કહે છે?
જ્યારે પણ થાઈરોઈડ અથવા ગળામાં ગાંઠની વાત આવે છે ત્યારે લોકોના મનમાં સૌથી પહેલો વિચાર કેન્સરનો આવે છે અને તેઓ ગભરાઈ જાય છે. આ વિષય પર પ્રકાશ પાડતા એપોલો એથેના વિમેન્સ કેન્સર સેન્ટરના લીડ અને હેડ એન્ડ નેક ઓન્કોલોજીના જાણીતા નિષ્ણાત ડૉ. અનિલ ડી’ક્રુઝ જણાવે છે કે, થાઈરોઈડ ગ્રંથિમાં થતો દરેક બદલાવ કે ગળામાં દેખાતી દરેક ગાંઠ કેન્સર હોતી નથી. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ ગાંઠો સામાન્ય (Benign) હોય છે જે હોર્મોન્સની ગરબડના કારણે થાય છે અને સામાન્ય દવાથી ઠીક થઈ શકે છે.
જો કે, આ સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં થાઈરોઈડ ગ્રંથિમાં થતી આ અસામાન્ય વૃદ્ધિ કે ગાંઠ થાઈરોઈડ કેન્સર (Thyroid Cancer) નો સંકેત પણ હોઈ શકે છે. તેથી ડૉક્ટરની સ્પષ્ટ સલાહ છે કે, જો ગળામાં કોઈ ગાંઠ દેખાય કે ઉપર જણાવેલા લક્ષણો લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે, તો તેને ક્યારેય સામાન્ય સમજીને નજરઅંદાજ ન કરવા જોઈએ. સમયસર તેની યોગ્ય મેડિકલ તપાસ કરાવવી જ હિતાવહ છે.
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, જો થાઈરોઈડ કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીનું શરૂઆતના તબક્કામાં જ નિદાન થઈ જાય, તો તેને ખૂબ જ સરળતાથી અને સફળતાપૂર્વક મટાડી શકાય છે અને મોટા જોખમોને ટાળી શકાય છે. આપણે થાઈરોઈડના શારીરિક લક્ષણો અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય (એન્ઝાયટી-તણાવ) ને બે અલગ-અલગ બીમારીઓ તરીકે જોવાના બદલે તેને એક હોલિસ્ટિક (સમગ્ર) દ્રષ્ટિકોણથી જોવા જોઈએ. કારણ કે સમયસર અને સચોટ નિદાન જ સુરક્ષિત અને સફળ સારવારની એકમાત્ર ચાવી છે.
થાઈરોઈડના મુખ્ય લક્ષણો જે તમારે ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરવા જોઈએ
શરીરમાં થાઈરોઈડ હોર્મોનનું સંતુલન બગડે ત્યારે આપણું શરીર ઘણા પ્રકારના સંકેતો આપવાનું શરૂ કરે છે. જો તમને નીચે મુજબના લક્ષણો તમારા શરીરમાં લાંબા સમય સુધી દેખાય, તો તમારે સાવધ થઈ જવાની જરૂર છે:
-
ગળામાં સોજો કે ગાંઠનો અહેસાસ: અરીસામાં જોતી વખતે કે હાથ લગાવતી વખતે ગળાના નીચેના ભાગમાં સોજો અથવા નાની-મોટી ગાંઠ જેવું અનુભવાવું.
-
વજનમાં અચાનક ફેરફાર: કોઈ પણ ખાસ ડાયેટ કે કસરત વગર અચાનક વજન ખૂબ વધી જવું અથવા તો ઝડપથી વજન ઘટી જવું.
-
સતત ગભરામણ અને બેચેની: કોઈપણ કારણ વગર મનમાં સતત અશાંતિ રહેવી, હાથ-પગ ધ્રૂજવા, હૃદયના ધબકારા તેજ થઈ જવા અને અતિશય એન્ઝાયટીનો અનુભવ થવો.
-
અવાજમાં પરિવર્તન: અવાજ બેસી જવો અથવા બોલતી વખતે અવાજમાં ઘોઘરાપણું આવવું જે સામાન્ય શરદી-ઉધરસ મટ્યા પછી પણ લાંબો સમય ચાલુ રહે.
-
ગળવામાં તકલીફ અને અતિશય થાક: ખોરાક અથવા પાણી ગળતી વખતે ગળામાં દુખાવો કે અડચણ ઊભી થવી અને પૂરતી ઊંઘ કે આરામ કરવા છતાં આખો દિવસ શરીરમાં નબળાઈ અને થાક વર્તાવો.
બચાવ અને સાવધાની: તંદુરસ્ત જીવન માટેના જરૂરી પગલાં
થાઈરોઈડ સંબંધિત ગંભીર અસરોથી બચવા માટે રોજિંદા જીવનમાં કેટલીક સાવચેતી રાખવી ખૂબ જ જરૂરી છે:
-
લક્ષણો પ્રત્યે જાગૃત રહો: તમારા શરીરમાં થતા નાનામાં નાના ફેરફારને પણ ગંભીરતાથી લો. લક્ષણો લાંબા સમય સુધી રહે તો તેને અવગણવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરો.
-
જાતે દવાઓ લેવાનું ટાળો: ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર ક્યારેય પણ કોઈ નવી દવા શરૂ ન કરો કે જૂની દવાઓ બંધ ન કરો.
-
તાત્કાલિક તપાસ: જો ગળાની આસપાસ કોઈ નાની ગાંઠ કે અસામાન્ય સોજો દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વિના તરત જ ક્લિનિકલ તપાસ કરાવો.
-
જીવનશૈલીમાં સુધારો: દૈનિક જીવનમાં માનસિક તણાવ ઓછો કરો, પૂરતી ૭-૮ કલાકની ઊંઘ લો અને તમારા આહારમાં પૌષ્ટિક તત્વોનો સમાવેશ કરો. ખોટા ખાનપાન અને જંક ફૂડથી દૂર રહો.
