શું છે ક્રાયોએબ્લેશન? કેન્સરના કોષોને ‘ફ્રીઝ’ કરીને ખતમ કરવાની નવી પદ્ધતિએ જગાવી આશાની કિરણ

કેન્સર સામે ‘શીત-યુદ્ધ’: બ્રેસ્ટ કેન્સરની સારવારમાં બિન-સર્જિકલ સફળતા તરીકે ઉભરી ‘ક્રાયોએબ્લેશન’ પદ્ધતિ

ઓન્કોલોજી (કેન્સર વિજ્ઞાન) ના ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી બદલાવ આવી રહ્યો છે. ‘ક્રાયોએબ્લેશન’ – એક એવી પ્રક્રિયા જે અતિશય ઠંડીનો ઉપયોગ કરીને ગાંઠનો નાશ કરે છે – તે હવે લો-રિસ્ક બ્રેસ્ટ કેન્સર માટે પરંપરાગત સર્જરીના સલામત અને અસરકારક વિકલ્પ તરીકે લોકપ્રિય થઈ રહી છે. ભારતમાં તાજેતરની તબીબી સફળતાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાયલ્સના પ્રોત્સાહક આંકડા આ “ફ્રીઝ-થો-ફ્રીઝ” (ફ્રીઝ-પીગળવું-ફ્રીઝ) તકનીકને આધુનિક પ્રિસિઝન મેડિસિનનો આધારસ્તંભ ગણાવી રહ્યા છે.

શું છે આ ‘ક્રાયોએબ્લેશન’ પદ્ધતિ?

ક્રાયોએબ્લેશનમાં અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અથવા CT ઇમેજિંગના માર્ગદર્શન હેઠળ એક પાતળી, સોય જેવી ‘ક્રાયોપ્રોબ’ ને સીધી કેન્સરની ગાંઠમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેમાં લિક્વિડ નાઇટ્રોજન અથવા આર્ગન ગેસ છોડવામાં આવે છે, જેનાથી -170 ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલું નીચું તાપમાન ઉત્પન્ન થાય છે. આ અતિશય ઠંડી કેન્સરના કોષોને થીજવીને (Ice ball બનાવીને) તેનો નાશ કરે છે.

ICE3 ટ્રાયલ ના પરિણામો દર્શાવે છે કે 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં નાની અને ઓછી જોખમી ગાંઠો માટે આ પદ્ધતિ અત્યંત અસરકારક છે. ત્રણ વર્ષના ફોલો-અપ પછી, સંશોધકોએ માત્ર 2.06% પુનરાવૃત્તિ દર (recurrence rate) નોંધ્યો છે. વધુમાં, આમાં કોઈ સર્જિકલ કાપો મૂકવામાં આવતો નથી અને ડાઘ પડતા નથી, તેથી 95% દર્દીઓએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો છે.

ભારતીય સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રમાં સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ

ભારતમાં તાજેતરમાં આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર સફળતા જોવા મળી છે:

• ગંગારામ હોસ્પિટલ (દિલ્હી): ઉત્તર ભારતમાં, અહીંના ડોક્ટરોએ એક 55 વર્ષીય મહિલાની સફળ સારવાર કરી જેમને પિત્તાશયનું કેન્સર લીવર સુધી ફેલાયું હતું અને તેઓ પરંપરાગત સર્જરી માટે અસમર્થ હતા.
• એપોલો હોસ્પિટલ (દિલ્હી): તાજેતરમાં એક 77 વર્ષીય વૃદ્ધા, જેમને હૃદયની ગંભીર બીમારી હતી, તેમની બ્રેસ્ટ કેન્સરની સારવાર આ પદ્ધતિથી કરવામાં આવી હતી. જનરલ એનેસ્થેસિયાનું જોખમ હોવાથી, સ્થાનિક એનેસ્થેસિયા (Local Anesthesia) હેઠળ માત્ર 30 મિનિટમાં આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવી અને દર્દીને તે જ દિવસે રજા આપી દેવામાં આવી.
• PGIMER (ચંદીગઢ): અહીં કિડનીની ગાંઠો માટે ‘પરક્યુટેનિયસ ક્રાયોએબ્લેશન’ ના સફળ પ્રયોગો નોંધવામાં આવ્યા છે.

દર્દીઓ શા માટે પસંદ કરી રહ્યા છે આ ‘ફ્રીઝ’ પદ્ધતિ?

બ્રેસ્ટ કેન્સર ઉપરાંત, ક્રાયોએબ્લેશનનો ઉપયોગ કિડની, ફેફસાં, હાડકાં અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સર માટે પણ થઈ શકે છે. તેના મુખ્ય ફાયદાઓ નીચે મુજબ છે:

• ઝડપી રિકવરી: મોટાભાગના દર્દીઓ થોડા જ દિવસોમાં તેમની દિનચર્યામાં પાછા ફરી શકે છે.
• કુદરતી આકારની જાળવણી: લમ્પેક્ટોમી અથવા માસ્ટેક્ટોમી (સર્જરી) થી વિપરીત, આમાં બ્રેસ્ટના પેશીઓનું નુકસાન નહિવત થાય છે અને તેનો કુદરતી આકાર જળવાઈ રહે છે.
• ઓછો ખર્ચ: આ પ્રક્રિયા પરંપરાગત સર્જરી કરતા સામાન્ય રીતે સસ્તી હોય છે.
• ફરીથી કરી શકાય તેવી: જો કેન્સર ફરીથી દેખાય, તો આ પ્રક્રિયા ઘણીવાર ફરીથી કરી શકાય છે.

કેન્સર કેરનું ભવિષ્ય

તબીબી સમુદાય હવે ઓછી આક્રમક ગાંઠો માટે “લેસ ઇઝ મોર” (ઓછી સારવાર વધુ અસરકારક) ના અભિગમ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. ઓક્ટોબર 2025 માં, FDA એ 70 કે તેથી વધુ વયના પ્રારંભિક તબક્કાના બ્રેસ્ટ કેન્સરના દર્દીઓ માટે ચોક્કસ પ્રકારના ક્રાયોએબ્લેશનને મંજૂરી આપી છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે ક્રાયોએબ્લેશન યોગ્ય દર્દીઓ માટે સારવારમાં “નાટ્યાત્મક સુધારો” રજૂ કરે છે. વધુમાં, એવું પણ માનવામાં આવે છે કે ગાંઠને થીજવી દેવાથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઉત્તેજિત થાય છે, જે શરીરના અન્ય ભાગોમાં રહેલા કેન્સર સામે પણ લડવામાં મદદ કરી શકે છે (જેને ‘અબસ્કોપલ ઇફેક્ટ’ કહેવાય છે).

ભારતીય દર્દીઓ માટે, આ સમાચાર સાથે દિલ્હી હાઈકોર્ટના તાજેતરના ચુકાદા દ્વારા મોંઘી ઇમ્યુનોથેરાપી દવાઓના સસ્તા વર્ઝન (Biosimilars) ના ઉત્પાદનની મંજૂરી મળતા, કેન્સરની સારવાર વધુ સુલભ અને સસ્તી બનવાની આશા જાગી છે.