શું તમે ડૉક્ટરની ફી બચાવવા માટે હૃદય અને કિડનીને જોખમમાં મૂકી રહ્યા છો? સેલ્ફ-મેડિકેશનના ભયાનક પરચા
સામાન્ય માથાનો દુખાવો, હળવો શરદી-કાફ કે સામાન્ય તાવ આવે ત્યારે ડૉક્ટરની ક્લિનિકે જવું, લાંબી લાઈનમાં ઊભા રહેવું અને રૂકાવટ વગર ફી ચૂકવવી ઘણા લોકોને કંટાળાજનક કે ખર્ચાળ લાગે છે. આવી સ્થિતિમાં મોટાભાગના લોકો સીધા નજીકના મેડિકલ સ્ટોરે પહોંચી જાય છે અને ૧-૨ પેઇનકિલર્સ કે એન્ટિબાયોટિક્સ ગોળીઓ ખરીદીને ગળી જાય છે. “બસ, રાહત મળી ગઈ અને કામ પતી ગયું!” એવું આપણે માની લઈએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ થોડી ક્ષણોની રાહત મેળવવાના ચક્કરમાં આપણે આપણા હૃદય, કિડની અને સમગ્ર શરીરને કેટલા મોટા જોખમમાં ધકેલી રહ્યા છીએ?
કિડની અને હૃદય પર સીધો ફટકો
તબીબી નિષ્ણાતો અને સિનિયર ડૉક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગરની પેઇનકિલર્સ અને એન્ટીબાયોટિક્સનો ઉપયોગ સૌથી વધુ કિડનીને નુકસાન પહોંચાડે છે. સતત અને મનસ્વી રીતે પેઇનકિલર્સ લેવાથી કિડનીની રક્તવાહિનીઓ પર આડઅસર થાય છે, જેનાથી કિડની ફિલ્ટરેશન પ્રોસેસ ધીમી પડી જાય છે અને આગળ જતાં કિડની ફેલ્યોર અથવા ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (CKD) નો ભોગ બનવું પડે છે. આ જ રીતે, આ દવાઓ રક્તચાપ અને હૃદયના ધબકારા પર અસંતુલન પેદા કરીને હૃદય સંબંધિત જટિલતાઓને પણ નોતરે છે.
એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ (AMR) નું મોટું સંકટ
વિના વિચારે કે તબીબી માર્ગદર્શન વગર એન્ટિબાયોટિક્સ લેવાથી શરીરમાં ‘એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ’ (Antimicrobial Resistance – AMR) નો ભયાનક રોગ પેદા થાય છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે તમારા શરીરના બેક્ટેરિયા એ દવાની સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ કેળવી લે છે. પરિણામે, જ્યારે ભવિષ્યમાં તમને કોઈ ગંભીર ચેપ કે બીમારી થશે અને ખરેખર તે એન્ટિબાયોટિકની જરૂર પડશે, ત્યારે તે દવા તમારા શરીરમાં કોઈ જ કામ કરશે નહીં. આ સ્થિતિ અત્યંત જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
વાઈરલ ઇન્ફેક્શનમાં એન્ટિબાયોટિક્સ સંપૂર્ણપણે બિનઅસરકારક
સામાન્ય શરદી, ઉધરસ, ગળાની ખરાશ કે ફ્લૂ જેવા વાયરલ ચેપ (Viral Infections) માં એન્ટિબાયોટિક્સનો કોઈ જ ભાગ કે ભૂમિકા હોતી નથી. તેમ છતાં લોકો અજ્ઞાનતામાં આવી દવાઓ ગળી જાય છે. આ ઉપરાંત, ઘરમાં પડેલી જૂની કે એક્સપાયરી ડેટ નજીક હોય તેવી દવાઓ જાતે લેવી અથવા પોતાના લક્ષણો જોઈને સગા-સંબંધીઓ અને મિત્રોને તે જ દવાઓ આપવાની ખરાબ ટેવ વધુ ખતરનાક અને જાનલેવા નીવડી શકે છે.
CDSCO ના કડક નિયમો અને તબીબી માર્ગદર્શિકા
આ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (CDSCO) એ સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે રજિસ્ટર્ડ ડૉક્ટરની લેખિત સલાહ કે પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના શિડ્યુલ-એચ (Schedule H) ધરાવતી દવાઓ વેચવી કાયદાકીય ગુનો છે.
તેની સાથે જ ડૉક્ટરોને પણ સ્પષ્ટ સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે કે દર્દીની ઉંમર, વજન અને શારીરિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જ દવાઓ લખવી. શક્ય હોય ત્યાં સુધી અત્યંત ઓછી માત્રામાં (Lowest Dose) અને ટૂંકા સમયગાળા માટે જ પેઇનકિલર્સ આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
જો તમને પહેલાથી જ કિડની, લીવર કે હૃદય સંબંધિત કોઈ સમસ્યા હોય, તો ભૂલથી પણ જાતે કોઈ જ દવા ન લો. ડૉક્ટરની નાની ફી બચાવવાની લાલચમાં પોતાના અમૂલ્ય જીવન અને અંગોને દાવ પર ન લગાવો.
