પિત્તની થેલીનો પથરી બની શકે છે ‘મોત’નું કારણ! જાણો ક્યારે છે આ રોગ અસાધ્ય

પિત્તની પથરી બની શકે છે ‘મોત’નું કારણ! પથરીને અવગણશો નહીં, જાણો ક્યારે ગૉલ બ્લૅડર કૅન્સર બની જાય છે અસાધ્ય.

ભારતમાં ગૉલ બ્લૅડર (પિત્તની થેલી) ના કૅન્સરના કેસોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. આ રોગ થવાના ઘણા કારણો છે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઘણા કિસ્સાઓમાં પિત્તની થેલીમાં થયેલી પથરી પણ જીવલેણ કૅન્સરનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. ભારતમાં કરોડો લોકો આ સમસ્યાથી પીડાઈ રહ્યા છે અને જાણતા-અજાણતા પિત્તની પથરીને હળવાશથી લે છે.

CCO જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા ‘Epidemiology of gallbladder cancer in India’ નામના એક સંશોધનમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે વિશ્વભરમાં ગૉલ બ્લૅડર કૅન્સરના કુલ કેસોમાં ૧૦ ટકા કેસ ભારતના છે. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી આ સંખ્યા સતત વધી રહી છે.

ગૉલ બ્લૅડર કૅન્સરના મુખ્ય કારણો

ખરાબ આહાર, પ્રદૂષિત પાણી અને કેટલીક આનુવંશિક સમસ્યાઓ આ રોગ થવાના મુખ્ય કારણો છે. જોકે, ડોકટરોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ક્રોનિક (લાંબા સમયથી રહેલી) પિત્તની પથરી પણ કૅન્સરનું કારણ બની શકે છે.

પિત્તની પથરી (Gallstones) મુખ્યત્વે પિત્તરસમાં રહેલા કોલેસ્ટ્રોલ અને બિલીરૂબિનના અસંતુલનથી બને છે. જ્યારે આ પથરી પિત્તની થેલીમાં લાંબા સમય સુધી રહે છે, ત્યારે તે પિત્તની થેલીની દીવાલ પર સતત બળતરા (chronic inflammation) પેદા કરે છે. આ લાંબા સમયની બળતરા ધીમે ધીમે કોષોમાં અસામાન્ય ફેરફારો લાવી શકે છે અને તેને કૅન્સરના કોષોમાં પરિવર્તિત કરી શકે છે.

કોને છે સૌથી વધુ જોખમ?

ડોક્ટરોના મતે, અમુક ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા લોકોમાં ગૉલ બ્લૅડર કૅન્સરનું જોખમ વધુ હોય છે:

• લાંબા સમયની મોટી પથરી: જે દર્દીઓને ૪૦ વર્ષથી વધુ ઉંમર હોય અને તેમની પિત્તની થેલીમાં ૧ સેન્ટિમીટરથી મોટી પથરી લાંબા સમયથી હોય, તેમને કૅન્સરનું જોખમ ઘણું વધારે હોય છે.
• પોર્સેલેઇન ગૉલ બ્લૅડર : આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં પિત્તની થેલીની દીવાલ પર કેલ્શિયમ જમા થવાથી તે સખત અને બરડ બની જાય છે. આ સ્થિતિને કૅન્સર પૂર્વેની (Pre-cancerous) સ્થિતિ માનવામાં આવે છે.
• સ્ત્રીઓ: પુરુષો કરતાં સ્ત્રીઓમાં પિત્તની પથરી અને કૅન્સર બંને થવાનું જોખમ વધુ જોવા મળે છે.
• બહાર નીકળેલા પિત્ત નળીઓ : આ એક જન્મજાત ખામી છે, જે કૅન્સરનું જોખમ વધારે છે.

પિત્તની પથરીના સામાન્ય લક્ષણો

પિત્તની પથરીના લક્ષણોની અવગણના કરવી જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. તેના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:

• તીવ્ર પીડા: પેટના ઉપરના જમણા ભાગમાં અચાનક અને તીવ્ર દુખાવો થવો, જે પાછળના ભાગમાં પણ ફેલાય છે.
• પાચનની સમસ્યાઓ: ભારે ભોજન પછી પેટ ફૂલી જવું, ગેસ થવો કે અપચો થવો.
• ઉબકા અને ઉલટી: વારંવાર ઉબકા આવવા કે ઉલટી થવી.
• કરોળિયાની ફરિયાદ: પિત્ત નળીમાં અવરોધના કારણે કમળો  થવો.

ક્યારે બની જાય છે ‘લા-ઇલાજ’?

ડોકટરો ચેતવણી આપે છે કે ગૉલ બ્લૅડર કૅન્સર ત્યારે લા-ઇલાજ બની જાય છે, જ્યારે તે તેના એડવાન્સ્ડ સ્ટેજ (Stage IV) માં પહોંચી જાય છે અને શરીરના અન્ય અંગો, જેમ કે લીવર કે અન્ય લસિકા ગાંઠોમાં ફેલાઈ જાય છે. આ કૅન્સરના લક્ષણો પિત્તની પથરીના લક્ષણો જેવા જ હોઈ શકે છે, જેના કારણે પ્રારંભિક તબક્કામાં નિદાન કરવું મુશ્કેલ બને છે.

જો કોઈ વ્યક્તિને લાંબા સમયથી પિત્તની પથરી હોય અને તે દવાઓથી દૂર ન થાય, તો કૅન્સરના જોખમને ટાળવા માટે પિત્તની થેલીને સર્જરી દ્વારા દૂર કરાવવાની (Cholecystectomy) સલાહ આપવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોના મતે, વહેલું નિદાન અને તાત્કાલિક સારવાર જ આ જીવલેણ રોગથી બચાવી શકે છે.