શું આપણે નવી મહામારી તરફ વધી રહ્યા છીએ? WHO એ દુનિયાને ચેતવી – આગામી 10 વર્ષમાં આ 4 જોખમો મચાવશે તબાહી

આગામી 10 વર્ષમાં વિશ્વ પર મંડાશે સૌથી મોટું સ્વાસ્થ્ય સંકટ: WHO ના રિપોર્ટે આપી ભયાનક સંકેતો, આ છે ૪ મોટા જોખમો

સમગ્ર વિશ્વ છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓથી અવનવી અને અજાણી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સામે સતત સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. કોરોના વાયરસ (COVID-19), ઇબોલા, ઝીકા વાયરસ, આસમાને પહોંચતી ગરમીનો પ્રકોપ અને સતત કથળતું જતું માનસિક સ્વાસ્થ્ય—આ એવા કેટલાક મુખ્ય પડકારો રહ્યા છે જેનાથી કોઈ એકાદ-બે દેશો નહીં, પરંતુ પૃથ્વી પરનો લગભગ દરેક નાગરિક પ્રભાવિત થયો છે. આવી પરિસ્થિતિ વચ્ચે ‘વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન’ (WHO) એટલે કે વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન સમયાંતરે એવા સંશોધનાત્મક અહેવાલો જાહેર કરતું રહે છે, જે ભવિષ્યમાં માનવજાત પર આવનારા સંકટોની આગોતરી ચેતવણી આપે છે.

તાજેતરમાં જ બહાર આવેલા WHO ના વિવિધ વૈજ્ઞાનિક અહેવાલો પર નજર કરીએ તો, આગામી ૧૦ વર્ષોમાં દુનિયાની સામે ૪ એવા ભયાનક સ્વાસ્થ્ય સંકટો (Health Crises) આવીને ઊભા રહેવાના છે, જો તેનાથી બચવા માટે અત્યારથી જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નક્કર તૈયારીઓ શરૂ કરવામાં નહીં આવે, તો માનવ વસ્તીનો મોટો હિસ્સો આફતમાં મુકાઈ શકે છે.

૧. એન્ટીમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ (AMR): કોરોના કરતાં પણ ઘાતક સાબિત થનારી ‘સાયલન્ટ પેન્ડેમિક’

WHO ના રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આગામી દાયકામાં માનવજાત માટે જે સૌથી મોટું અને અદ્રશ્ય સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે તેનું નામ છે ‘એન્ટીમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ’ (Antimicrobial Resistance – AMR). આ એક એવી તબીબી સ્થિતિ છે જેમાં મનુષ્યના શરીરમાં રહેલા બેક્ટેરિયા, વાયરસ અને ફંગસ જેવા સુક્ષ્મ જીવાણુઓ સમય જતાં એટલા મજબૂત બની જાય છે કે તેમના પર સામાન્ય કે હાઈ-ડોઝ એન્ટીબાયોટીક (Antibiotic) દવાઓ પણ બિલકુલ અસર કરતી નથી. એટલે કે દવા પ્રતિરોધી ચેપ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યો છે.

દુનિયાભરમાં આજે તાવ, ઉધરસ કે સામાન્ય ઈન્ફેક્શનમાં જે એન્ટીબાયોટીક દવાઓ રામબાણ ઈલાજ ગણાતી હતી, તે હવે વાયરસ સામે નિષ્ફળ સાબિત થઈ રહી છે. જો આ જીવલેણ ટ્રેન્ડ પર તાત્કાલિક કાબૂ મેળવવામાં નહીં આવે, તો ભવિષ્યમાં નાની-નાની બીમારીઓ પણ અસાધ્ય બની જશે અને કરોડો લોકો મોતના મુખમાં ધકેલાઈ જશે. તબીબી નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે કે આ સંકટ કોવિડ-૧૯ કરતાં પણ વધુ ભયાનક સાબિત થઈ શકે છે, જેના કારણે તેને વૈજ્ઞાનિકો ‘સાયલન્ટ પેન્ડેમિક’ (શાંત મહામારી) કહી રહ્યા છે.

૨. જળવાયુ પરિવર્તન (Climate Change): પ્રકૃતિનો પ્રકોપ અને રોગોનો ફેલાવો

બીજું સૌથી મોટું સંકટ છે ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ક્લાઈમેટ ચેન્જ, જે સમગ્ર પૃથ્વીને ધીમે-ધીમે વિનાશ તરફ ધકેલી રહ્યું છે. બદલાતા હવામાન અને પ્રદૂષણને કારણે માનવ સ્વાસ્થ્ય પર તેની સીધી અને અત્યંત નકારાત્મક અસરો જોવા મળી રહી છે. ઉનાળા દરમિયાન સતત વધતું તાપમાન, ભયાનક હીટવેવ (લૂ) ના કારણે થતા મોતો, હવાનું સતત બગડતું સ્તર, અને ઝેરી પ્રદૂષણના લીધે હૃદય તેમજ ફેફસાંની ગંભીર બીમારીઓ એક મોટા વૈશ્વિક સંકટ તરીકે ઉભરી આવી છે.

વાતાવરણમાં આવતા અનિયમિત બદલાવોને કારણે ડેન્ગ્યુ, મલેરિયા અને ચિકનગુનિયા જેવા મચ્છરજન્ય રોગો પણ હવે એવા વિસ્તારોમાં ફેલાઈ રહ્યા છે જ્યાં અગાઉ ક્યારેય નહોતા. ક્લાઈમેટ ચેન્જ માત્ર પર્યાવરણનો મુદ્દો નથી રહ્યો, પણ તે પૃથ્વી પરના અસ્તિત્વ માટે સૌથી મોટો હેલ્થ થ્રેટ (સ્વાસ્થ્ય જોખમ) બની ગયો છે.

૩. માનસિક બીમારીઓ (Mental Health): ૧ અબજથી વધુ લોકો ચપેટમાં, વધતો સાયકોલોજીકલ ગેપ

સામાન્ય રીતે લોકો શારીરિક બીમારીઓ પર તરત જ ધ્યાન આપે છે, પરંતુ માનસિક સ્વાસ્થ્ય (Mental Health) ને સામાજિક સંકોચ અથવા અજ્ઞાનતાના કારણે અવારનવાર નજરઅંદાજ કરી દે છે. આ જ ઉપેક્ષાનું પરિણામ છે કે આજે વિશ્વમાં ૧ અબજ (૧૦૦ કરોડ) થી પણ વધુ લોકો કોઈને કોઈ પ્રકારના માનસિક ડિસઓર્ડર અથવા તણાવના શિકાર બની ચૂક્યા છે.

WHO ના રિપોર્ટમાં આંકડાકીય ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ડિપ્રેશન (હતાશા), એન્ઝાયટી (ચિંતા) અને ખાસ કરીને આજના સ્ક્રીન એડિક્ટેડ યુવાનોમાં વધતા જતા આત્મહત્યા (Suicide) ના કેસો એ વાતની સાબિતી છે કે વૈશ્વિક સ્તરે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળની સેવાઓમાં બહુ મોટી ખામી (Mental Health Care Gap Crisis) સર્જાઈ છે. જો સમયસર આ દિશામાં કાઉન્સેલિંગ અને તબીબી સહાય વધારવામાં નહીં આવે, તો આગામી પેઢી આંતરિક રીતે સંપૂર્ણપણે નબળી પડી જશે.

૪. લાઈફસ્ટાઈલ ડિસીઝ (Lifestyle Diseases): બગડતી જીવનશૈલીથી વધતા બિન-ચેપી રોગો

આજના આધુનિક યુગમાં આપણી બદલાયેલી અને આળસુ જીવનશૈલી એક નવીન આફતને આમંત્રણ આપી રહી છે. ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેહ), હૃદયરોગના હુમલા (Heart Attacks), અતિશય મેદસ્વીપણું (Obesity) અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ ઘરે-ઘરે જોવા મળી રહી છે. આ તમામ રોગો પાછળનું મુખ્ય કારણ આપણું અસ્વસ્થ ખાનપાન, શારીરિક શ્રમ કે કસરતનો બિલકુલ અભાવ અને બજારમાં મળતા પ્રોસેસ્ડ તેમજ જંક ફૂડ્સનું અતિશય સેવન છે.

વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન આ પ્રકારની બીમારીઓને ‘નોન-કમ્યુનિકેબલ ડિસીઝ’ (NCDs) એટલે કે બિન-ચેપી રોગોની શ્રેણીમાં મૂકે છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ રોગો વર્તમાન સમયમાં વૈશ્વિક સ્તરે થતા કુલ મોતના આંકડામાં સૌથી મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.

બચાવ માટે આજથી જ શરૂ કરો આ ૧૦ મહત્વના કામો

ભવિષ્યના આ ભયાનક ખતરાઓથી જો આપણે આપણા પરિવાર અને આપણી જાતને સુરક્ષિત રાખવી હોય, તો આજથી જ આપણી રોજિંદી ટેવોમાં નીચે મુજબના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ક્રાંતિકારી સુધારાઓ કરવા અત્યંત અનિવાર્ય છે:

ડોક્ટરની સલાહ વિના દવા ન લો: સામાન્ય તાવ કે માથાના દુખાવામાં મેડિકલ સ્ટોર પરથી જાતે એન્ટીબાયોટીક દવાઓ ખરીદીને ખાવાની ટેવ (Self-Medication) તાત્કાલિક બંધ કરો.

દવાનો કોર્સ અધૂરો ન છોડો: જ્યારે પણ ડોક્ટર કોઈ દવાનો કોર્સ આપે, ત્યારે ભલે આરામ થઈ જાય તો પણ તેને અધવચ્ચેથી બંધ ન કરતા આખો કોર્સ પૂરો કરો, જેથી બેક્ટેરિયા રેઝિસ્ટન્ટ ન બને.

વાયરલ ઇન્ફેક્શનમાં સાવધાની: સામાન્ય શરદી, ઉધરસ કે વાયરલ તાવમાં બિનજરૂરી એન્ટીબાયોટીક્સ લેવાનું ટાળો, કારણ કે તે વાયરસ પર અસર કરતી નથી.

હોસ્પિટલોમાં હાઈજીન: કોઈપણ દવાખાના કે હોસ્પિટલની મુલાકાત વખતે સ્વચ્છતા અને સેનિટાઈઝેશનનું ખાસ ધ્યાન રાખો જેથી હોસ્પિટલ-એક્વાયર્ડ ઈન્ફેક્શનથી બચી શકાય.

હાઇડ્રેશન અને ગરમીથી બચાવ: ઉનાળાની ઋતુમાં શરીરમાં પાણીની કમી ન થાય તેનું ધ્યાન રાખો, પુષ્કળ પ્રવાહી લો.

સુતરાઉ કપડાંનો ઉપયોગ: ગરમીમાં હંમેશાં હળવા અને ઢીલા સુતરાઉ કપડાં પહેરો અને બપોરના સમયે સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં જવાને બદલે છાંયડામાં રહેવાનો પ્રયાસ કરો.

માસ્કનો નિયમિત ઉપયોગ: પ્રદૂષણથી ફેફસાંને બચાવવા માટે જ્યારે પણ બહાર નીકળો ત્યારે ગુણવત્તાયુક્ત માસ્કનો ઉપયોગ કરવાની આદત પાડો.

પર્યાવરણની સુરક્ષા: પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે વધુમાં વધુ વૃક્ષો વાવો, ઈંધણ અને ઉર્જાનો બચાવ કરો અને જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ વધારો.

પૂરતી ઊંઘ: માનસિક સ્વાસ્થ્યને તંદુરસ્ત રાખવા માટે દૈનિક ઓછામાં ઓછી ૭ થી ૯ કલાકની શાંત અને ગાઢ ઊંઘ લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે.

શારીરિક સક્રિયતા: તમારી દિનચર્યામાં યોગ, વ્યાયામ, વોકિંગ કે રનિંગ જેવી શારીરિક પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ કરો, જેથી લાઈફસ્ટાઈલ સંબંધિત રોગો તમારાથી હંમેશાં દૂર રહે.

ભવિષ્યનું સ્વાસ્થ્ય આપણા આજના નિર્ણયો પર નિર્ભર છે, તેથી જાગૃત બનો અને તંદુરસ્ત ભારત તેમજ તંદુરસ્ત વિશ્વના નિર્માણમાં સહભાગી બનો.