2026થી ઈલેક્ટ્રિક ગાડીઓમાં સંભળાશે ‘એન્જિન જેવો અવાજ’: સરકારે માર્ગ સુરક્ષા માટે લાગુ કર્યો નવો AVAS નિયમ
ભારત સરકારે ઈલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) ની શાંતિ (ખામોશી) થી જોડાયેલી સુરક્ષા ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય (MoRTH) એ એક ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન જારી કર્યું છે, જે અંતર્ગત ઈલેક્ટ્રિક વાહનોમાં Acoustic Vehicle Alerting System (AVAS) લગાવવું ફરજિયાત રહેશે. આ નિયમ મુખ્યત્વે પદયાત્રીઓ, ખાસ કરીને દ્રષ્ટિહીન લોકો અને વડીલોની સુરક્ષા માટે લાવવામાં આવ્યો છે.
નવો નિયમ અને સમયમર્યાદા
સરકારે આ નિયમને બે તબક્કામાં લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે:
- 1 ઓક્ટોબર 2026: આ તારીખ પછી બનનારા તમામ નવા ઈલેક્ટ્રિક વાહન મોડલ્સમાં AVAS સિસ્ટમ હોવી ફરજિયાત છે.
- 1 ઓક્ટોબર 2027: બજારમાં પહેલાથી જ ઉપલબ્ધ જૂના EV મોડલ્સને પણ આ તારીખ સુધીમાં આ નિયમનું પાલન કરવું પડશે.
AVAS શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
AVAS એક એવી ટેકનોલોજી છે જે ઈલેક્ટ્રિક વાહનોના શાંત સંચાલન દરમિયાન કૃત્રિમ અવાજ પેદા કરે છે. તેના મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
- ઓછી ઝડપે સક્રિય: આ સિસ્ટમ ત્યારે જ અવાજ કરશે જ્યારે ગાડીની ઝડપ 0 થી 20 કિમી/કલાક ની વચ્ચે હશે.
- સ્વચાલિત નિયંત્રણ: જેવી ગાડીની ઝડપ 20 કિમી/કલાકથી ઉપર જશે, આ સિસ્ટમ આપોઆપ બંધ થઈ જશે કારણ કે ત્યારે ટાયર અને હવાનો અવાજ પૂરતો હોય છે.
- ડ્રાઈવર દખલ નહીં કરી શકે: સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડ્રાઈવર આ સિસ્ટમને પોતાની રીતે બંધ (Pause) કરી શકશે નહીં.
- અવાજનું સ્વરૂપ: આ અવાજ ખૂબ જ તીવ્ર નહીં હોય, પરંતુ હળવો અને નિયંત્રિત હશે જે એન્જિનના અવાજ અથવા કોઈ ‘ફ્યુચરિસ્ટિક હમ’ (futuristic hum) જેવો સંભળાશે.
નિયમની જરૂર કેમ પડી?
ઈલેક્ટ્રિક ગાડીઓ પોતાની શાંતિ માટે જાણીતી છે, પરંતુ શહેરોની ભીડભાડમાં આ શાંતિ જોખમનું કારણ બની શકે છે.
- પદયાત્રીઓની સુરક્ષા: ઓછી સ્પીડ પર સાયલન્ટ હોવાને કારણે પદયાત્રીઓ અને સાયકલ સવારોને પાછળથી આવતી ગાડીની ખબર પડતી નથી.
- દ્રષ્ટિહીન લોકોની મદદ: દ્રષ્ટિબાધિત લોકો રસ્તા પર ગાડીઓના અવાજ સાંભળીને તેમના આવવાનો અંદાજો લગાવે છે, AVAS તેમના માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શક તરીકે કામ કરશે.
- અકસ્માતમાં ઘટાડો: યુરોપ, અમેરિકા અને જાપાન જેવા દેશોમાં આ નિયમ લાગુ થયા પછી EV ને લગતા માર્ગ અકસ્માતોમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
કયા વાહનો તેના કાર્યક્ષેત્રમાં આવશે?
શરૂઆતમાં આ નિયમ માત્ર ઈલેક્ટ્રિક કાર (Category M) અને માલસામાન વહન કરતા ટ્રકો (Category N) માટે પ્રસ્તાવિત હતો. જોકે, નવીનતમ અપડેટ મુજબ હવે તેમાં ઈ-રિક્ષા (L5) અને ઈ-કાર્ટ (L7) ને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. હાલમાં ટુ-વ્હીલર ઈલેક્ટ્રિક વાહનો માટે આ નિયમ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં તેમને પણ સામેલ કરવામાં આવી શકે છે.
ઉદ્યોગ અને પ્રદૂષણ પર અસર
- ધ્વનિ પ્રદૂષણનું ધ્યાન: કેન્દ્રીય મંત્રી નિતિન ગડકરીએ સાયરન અને હોર્નના અવાજને ઘટાડવા માટે તેમને ભારતીય વાદ્યો (વાંસળી, શંખ, તબલા) ના અવાજો સાથે બદલવાનો વિચાર પણ રજૂ કર્યો છે, જેથી ધ્વનિ પ્રદૂષણ ઓછું થઈ શકે.
- બજારમાં તક: આ નવા નિયમથી ઓટો પાર્ટ્સ બનાવતી કંપનીઓ માટે નવી તકો ઊભી થશે જેઓ પહેલાથી જ આ ટેકનોલોજી પર કામ કરી રહી છે.
ઈલેક્ટ્રિક વાહનોમાં અવાજ ફરજિયાત બનાવવો તેમને રસ્તા પર વધુ જવાબદાર અને સુરક્ષિત વિકલ્પ બનાવશે.
