ડેટા સિક્યોરિટી કે વ્યાપાર? જાણો ટ્રમ્પ સરકારે કઈ શરતો પર TikTok ને આપી મંજૂરી
દુનિયાના સૌથી લોકપ્રિય શોર્ટ-વિડિયો પ્લેટફોર્મ ટિકટોક (TikTok) પર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી મંડરાઈ રહેલા પ્રતિબંધના વાદળો આખરે હટી ગયા છે. એક નાટકીય વળાંકમાં, ટિકટોકની પેરેન્ટ કંપની બાઈટડાન્સ (ByteDance) અને અમેરિકી સરકાર વચ્ચે એક એવી ડીલ ફાઈનલ થઈ છે, જેનાથી આ એપનું નિયંત્રણ હવે સંપૂર્ણપણે અમેરિકી હાથોમાં જતું રહેશે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વાપસી સાથે જ ટિકટોકના ભવિષ્યને લઈને જે અનિશ્ચિતતા હતી, તેનો હવે એક નવા કરાર સાથે અંત આવ્યો છે.
શું છે નવી ડીલ? (અમેરિકાનો 80% હિસ્સો)
લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ખેંચતાણ પછી, બાઈટડાન્સ એક નવા સાહસ (Venture) ની રચના કરવા માટે સંમત થયું છે. આ કરાર હેઠળ ટિકટોકના અમેરિકી સંચાલનમાં હવે અમેરિકી કંપનીઓનો મોટો હિસ્સો હશે.
-
હિસ્સેદારીનું ગણિત: આ નવી ડીલ મુજબ, અમેરિકી કંપનીઓ પાસે 80.1% હિસ્સો હશે, જ્યારે બાઈટડાન્સ પાસે માત્ર 19.9% હિસ્સો જ રહેશે.
-
મુખ્ય ભાગીદારો: આ ભાગીદારીમાં લેરી એલિસનની ઓરેકલ (Oracle), અબુ ધાબીની MGX અને પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી ગ્રુપ સિલ્વર લેક જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓ સામેલ છે.
-
ટ્રમ્પનો પ્રભાવ: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના પાછલા કાર્યકાળ દરમિયાન જે પ્રતિબંધની ધમકી આપી હતી, તેના પાંચ વર્ષ પછી હવે આ સમજૂતી થઈ છે, જે ટેકનિકલ જગતમાં અમેરિકાની મોટી જીત માનવામાં આવે છે.
કેવી રીતે ટળ્યું પ્રતિબંધનું સંકટ? (ઇતિહાસ અને કાયદાકીય લડાઈ)
ટિકટોકને લઈને અમેરિકામાં વિવાદ 2024માં ત્યારે ઘેરો બન્યો હતો, જ્યારે અમેરિકી કોંગ્રેસે આ એપ પર પ્રતિબંધ મૂકતો કાયદો ભારે બહુમતીથી પસાર કર્યો હતો. સુરક્ષા કારણો અને ડેટા ગોપનીયતાનો હવાલો આપીને તેને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો ગણાવ્યો હતો.
-
જાન્યુઆરી 2025નો વળાંક: જાન્યુઆરી 2025માં અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે આ પ્રતિબંધના કાયદાને યોગ્ય ઠેરવ્યો હતો. પરંતુ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રપતિ પદના શપથ લેતાની સાથે જ પોતાના પહેલા દિવસે એક ‘એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર’ પર સહી કરીને આ પ્રતિબંધને ટાળી દીધો હતો.
-
દબાણ અને સમજૂતી: ત્યારથી ટ્રમ્પ સરકારે વારંવાર પ્રતિબંધની સમયમર્યાદા લંબાવી હતી જેથી બાઈટડાન્સ અને અમેરિકી રોકાણકારો વચ્ચે વાતચીતનો રસ્તો ખુલ્લો રહે.
-
સપ્ટેમ્બરનો આદેશ: સપ્ટેમ્બરમાં ટ્રમ્પે બીજો એક આદેશ જારી કર્યો હતો, જેમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અમેરિકી રોકાણકારોએ કંપનીના સંચાલનનો મોટો હિસ્સો ટેકઓવર કરવો પડશે. આ દબાણનું પરિણામ જ આ નવી ડીલ છે.
મેનેજમેન્ટમાં ફેરફાર: કોણ સંભાળશે કમાન?
નવી કંપનીના માળખામાં માત્ર માલિકી હક જ નથી બદલાયો, પરંતુ તેના નેતૃત્વ (Leadership) માં પણ મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.
-
નવા CEO: કંપનીએ જાહેરાત કરી છે કે એડમ પ્રેસર (Adam Presser) નવી કંપનીના સીઈઓ હશે. એડમ આ પહેલા ટિકટોકના જનરલ મેનેજર અને ગ્લોબલ હેડ ઓફ ઓપરેશન્સ તરીકે પોતાની સેવાઓ આપી ચૂક્યા છે. તેમને ‘ટ્રસ્ટ એન્ડ સેફ્ટી’ ના નિષ્ણાત માનવામાં આવે છે.
-
બોર્ડની રચના: વર્તમાન ટિકટોક સીઈઓ શાઉ ચ્યૂ (Shou Chew) પણ નવી કંપનીના બોર્ડનો હિસ્સો રહેશે, જેથી કંપનીના જૂના અને નવા મેનેજમેન્ટ વચ્ચે તાલમેલ જળવાઈ રહે.
ભારત માટે આના શું માયને છે?
ભારતમાં ટિકટોક પહેલાથી જ પ્રતિબંધિત છે. અમેરિકામાં થયેલા આ ફેરફાર પછી હવે એ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે શું ટિકટોક ભારતમાં પણ વાપસી કરી શકે છે? જો ટિકટોકનું નિયંત્રણ સંપૂર્ણપણે અમેરિકી કંપનીઓ અને ઓરેકલ જેવી ક્લાઉડ કંપનીઓ પાસે રહે છે, તો ડેટા સુરક્ષાને લઈને ભારત સરકારની ચિંતાઓ ઓછી થઈ શકે છે. જોકે, હજુ સુધી ભારત સરકાર તરફથી આ અંગે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યું નથી.
નિષ્કર્ષ
ટિકટોકની આ ડીલ માત્ર એક વ્યાપારિક સમજૂતી નથી, પરંતુ તે ગ્લોબલ ટેક-પોલિટિક્સનું એક મોટું ઉદાહરણ છે. ચીનના પ્રભુત્વને ઘટાડવા અને અમેરિકી ડેટાને સુરક્ષિત રાખવાના નામે ટ્રમ્પ સરકારે ટિકટોકને સંપૂર્ણપણે ‘અમેરિકનાઇઝ્ડ’ કરી દીધું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે શું આ ફેરફાર પછી ટિકટોકના કન્ટેન્ટ અને અલ્ગોરિધમમાં પણ કોઈ મોટો બદલાવ જોવા મળે છે કે કેમ.
