સ્માર્ટફોન ખરીદનારાઓને મોટો ઝટકો! શું ખરેખર બંધ થવા જઈ રહી છે No-Cost EMI?

શું હવે હપ્તેથી ફોન લેવો થઈ જશે મોંઘો? જાણો No-Cost EMI પર શું છે નવું અપડેટ

આજના સમયમાં નવો સ્માર્ટફોન ખરીદવો હોય, લેપટોપ કે પછી અન્ય કોઈ મોંઘી ઇલેક્ટ્રોનિક વસ્તુ, આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો ‘નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈ’ (No-Cost EMI) નો વિકલ્પ પસંદ કરે છે. આ સુવિધા આપણને કોઈપણ વધારાના વ્યાજ વગર સરળ હપ્તાઓમાં મનપસંદ સામાન ખરીદવાની સ્વતંત્રતા આપે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી બજારમાં એક એવી ખબર ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે, જેણે ટેક પ્રેમીઓ અને સામાન્ય ગ્રાહકોની ચિંતા વધારી દીધી છે. ચર્ચા છે કે ટૂંક સમયમાં સ્માર્ટફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ પર મળતી નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈની સુવિધા બંધ થઈ શકે છે.

જો તમે પણ ભવિષ્યમાં કોઈ નવો ફોન ખરીદવાનો પ્લાન બનાવી રહ્યા છો, તો આ સમાચાર તમારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આવો વિસ્તારથી જાણીએ કે આખો મામલો શું છે, તેની પાછળનું કારણ શું છે અને જો આવું થાય છે, તો તેનાથી તમારા ખિસ્સા પર શું અસર પડશે.

આખો મામલો શું છે અને આ ચર્ચા કેમ ઉઠી?

તાજેતરમાં નાણાકીય નિયમનકારો અને બેન્કિંગ સેક્ટર સાથે જોડાયેલા કેટલાક દિશા-નિર્દેશો પછી એવા અટકળો લગાવવામાં આવી રહી છે કે નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈનું વર્તમાન મોડેલ બદલાઈ શકે છે અથવા સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ શકે છે. વાસ્તવમાં, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) અને અન્ય નાણાકીય એજન્સીઓ એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે ગ્રાહકો પાસેથી કોઈપણ પ્રકારનો છુપાયેલા શુલ્ક (Hidden Charges) વસૂલવામાં ન આવે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઘણીવાર કંપનીઓ ‘નો-કોસ્ટ’ના નામે ગ્રાહકોને આકર્ષિત કરે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તે પ્રોડક્ટની કિંમતમાં વ્યાજ કે પ્રોસેસિંગ ફી પહેલેથી જ જોડી દેવામાં આવે છે અથવા પછી બેંક ડિસ્કાઉન્ટના રૂપમાં તે રકમ સમાયોજિત કરે છે. પારદર્શિતાના આ અભાવ અને નવા નિયમોની કડકાઈના કારણે ઈએમઆઈની આ લોકપ્રિય પદ્ધતિ પર સંકટના વાદળો ઘેરાયા છે.

નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈ બંધ થવાથી ગ્રાહકોને ફાયદો થશે કે નુકસાન?

જો આ સુવિધા બંધ થાય છે અથવા તેના નિયમોમાં કડાકા ભરેલા ફેરફારો થાય છે, તો તેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા અને ખરીદી કરવાની રીતો પર પડશે. આવો તેને બંને પાસાઓથી સમજીએ:

૧. ગ્રાહકોને થશે નુકસાન

• બજેટ પર પડશે ભારે: જે લોકો એકસામટી (Lumpsum) રકમ ચૂકવીને ફોન નથી ખરીદી શકતા, તેમના માટે નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈ વરદાન સમાન હતી. જો આ બંધ થાય, તો લોકોએ કાં તો મોંઘા ફોન ખરીદવા માટે લાંબી રાહ જોવી પડશે અથવા તો ભારે-ભરખમ વ્યાજ (Interest) ચૂકવવું પડશે.

• તહેવારોની ખરીદી પર બ્રેક: ભારતમાં દિવાળી, દશેરા કે નવા વર્ષ જેવા અવસરો પર લોકો નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈ પર જોરશોરથી ખરીદી કરે છે. આ સુવિધા બંધ થવાથી તહેવારોની સિઝનમાં સ્માર્ટફોન અને ઇલેક્ટ્રોનિક સામાનના વેચાણમાં ભારે ઘટાડો થઈ શકે છે.

• ક્રેડિટ કાર્ડનું વધતું ભારણ: ઘણા લોકો કોઈપણ વધારાના ખર્ચ વિના ક્રેડિટ કાર્ડ દ્વારા ઈએમઆઈ પસંદ કરતા હતા. હવે જો બેંકો આના પર વ્યાજ વસૂલશે, તો લોકોનું ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ ઘણું વધી જશે.

૨. ગ્રાહકોને થનારા સંભવિત ફાયદા

• પારદર્શિતા વધશે (Transparency): સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે બજારમાં પારદર્શિતા આવશે. અવારનવાર ગ્રાહકો પાસેથી ‘નો-કોસ્ટ’ના નામે પ્રોસેસિંગ ફી કે જીએસટીના રૂપમાં નાણાં લેવામાં આવતા હતા. નવા ફેરફારો પછી ગ્રાહકોને સ્પષ્ટ ખબર રહેશે કે તેઓ વાસ્તવમાં કેટલું ચૂકવણી કરી રહ્યા છે.

• ખોટી ઓફરોથી રાહત: ઘણીવાર કંપનીઓ વધારી-ચઢાવીને ડિસ્કાઉન્ટ બતાવે છે અને પછી ઈએમઆઈ દ્વારા ગ્રાહકો પાસેથી વધુ વસૂલે છે. આના પર લગામ લાગવાથી ગ્રાહકો ગેરમાર્ગે દોરાવાથી બચી જશે.

• નાણાકીય શિસ્ત: જ્યારે લોકોને એ ખબર હશે કે ઈએમઆઈ પર હવે વધારાનું વ્યાજ આપવું પડી શકે છે, ત્યારે તેઓ જરૂર વગરની વસ્તુઓ ઉધાર કે હપ્તા પર ખરીદવાથી બચશે, જેનાથી તેમનું વ્યક્તિગત બજેટ સંતુલિત રહેશે.

ટેક માર્કેટ અને કંપનીઓ પર તેની અસર

સ્માર્ટફોન બનાવતી કંપનીઓ જેવી કે સેમસંગ, એપલ, શાઓમી, વનપ્લસ અને વિવો જેવી બ્રાન્ડ્સ તેમના કુલ વેચાણનો મોટો હિસ્સો નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈ ઓફર્સ દ્વારા જ વેચે છે. જો બેન્કિંગ સેક્ટર આના પર સંપૂર્ણ રોક લગાવે છે, તો કંપનીઓએ તેમની માર્કેટિંગ અને સેલ્સ સ્ટ્રેટેજીમાં ફેરફાર કરવો પડશે. જો કે, હજુ સુધી કોઈપણ સત્તાવાર નાણાકીય સંસ્થા કે સરકાર તરફથી તેને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો અંતિમ આદેશ આવ્યો નથી, પરંતુ અટકળોનું બજાર ગરમ જરૂર છે.

હવે ગ્રાહકોએ શું કરવું જોઈએ?

જો તમે આગામી દિવસોમાં કોઈ નવો સ્માર્ટફોન કે ગેજેટ ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો:

1. ખરીદી કરતા પહેલા શરતો ચકાસી લો: બેંક અથવા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મથી સામાન લેતી વખતે એ જરૂર ચેક કરી લો કે ખરેખર કોઈ વ્યાજ લાગી રહ્યું છે કે નહીં.

2. કેશ અથવા ડેબિટ કાર્ડ ડિસ્કાઉન્ટ જુઓ: ઘણીવાર નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈના બદલે સીધા બેંક કાર્ડથી ચૂકવણી કરવા પર વધુ સારું ડિસ્કાઉન્ટ મળી જાય છે.

3. તમારી નાણાકીય સ્થિતિ સમજો: વગર વિચારે ઈએમઆઈના જાળમાં ફસાવાના બદલે તમારી બચત (Savings) અને બજેટના હિસાબે જ ગેજેટ્સ પર નાણાં ખર્ચો.

ભલે હજુ નો-કોસ્ટ ઈએમઆઈ બંધ થવાને લઈને સત્તાવાર મહોર લાગી નથી, પરંતુ નાણાકીય નિયમો કડક થવાથી એ સ્પષ્ટ છે કે ભવિષ્યમાં ખરીદી કરવાની રીતો બદલાવવાની છે. સમજદારી એમાં જ છે કે તમે કોઈપણ મોટા ખર્ચ પહેલા પૂરી માહિતી ચોક્કસ મેળવી લો.