મોબાઈલ પર ઈ-ચલણનો મેસેજ આવ્યો? સાવધાન! એક ક્લિક અને બેંક ખાતું થઈ જશે સાફ

નકલી ઈ-ચલણ વેબસાઈટનો આતંક: ‘પરિવહન’ પોર્ટલ જેવી જ દેખાતી 36 સાઈટ્સથી રહો દૂર

ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ યુગમાં જ્યાં આપણી સુવિધાઓ વધી છે, ત્યાં જ સાયબર ગુનેગારોએ (Scammers) પણ છેતરપિંડીના નવા-નવા રસ્તાઓ શોધી કાઢ્યા છે. આજકાલ દેશભરમાં વાહન ચાલકોને નિશાન બનાવતું એક નવું ‘ઈ-ચલાણ કૌભાંડ’ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યું છે. આ સ્કેમ એટલું ચાલાકીપૂર્વક કરવામાં આવે છે કે ભણેલા-ગણેલા લોકો પણ સરળતાથી તેમાં ફસાઈ જાય છે. સાયબર સિક્યુરિટી ફર્મ ‘સાયબલ’ (Cyble) ના તાજેતરના અહેવાલે ચોંકાવનારો ખુલાસો કર્યો છે કે ઇન્ટરનેટ પર અંદાજે 36 એવી નકલી વેબસાઇટ્સ સક્રિય છે, જે આબેહૂબ સરકારી ઈ-ચલાણ પોર્ટલ જેવી જ દેખાય છે.

ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ સ્કેમ શું છે, સ્કેમર્સ કેવી રીતે જાળ બિછાવે છે અને તમે તમારી જાતને તેનાથી કેવી રીતે બચાવી શકો છો.

1. સ્કેમની શરૂઆત: એક ડરામણો અને ‘અસલી’ લાગતો મેસેજ

આ આખા ખેલની શરૂઆત તમારા મોબાઈલ પર આવતા એક ટેક્સ્ટ મેસેજ (SMS) થી થાય છે. સ્કેમર્સ મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે કામ કરે છે:

• ભરોસાપાત્ર નંબર: સ્કેમર્સ ઘણીવાર એવા નંબરનો ઉપયોગ કરે છે જે સર્ચ કરવા પર કોઈ બેંક (જેમ કે SBI) અથવા સરકારી વિભાગ સાથે જોડાયેલા હોય તેવું લાગે છે. આનાથી યુઝરની શંકા દૂર થઈ જાય છે.

• નાની રકમ: મેસેજમાં ચલાણની રકમ જાણીજોઈને ઓછી રાખવામાં આવે છે (જેમ કે 500 કે 1000 રૂપિયા). સ્કેમર જાણે છે કે નાની રકમ માટે લોકો વધુ પૂછપરછ નહીં કરે અને ઝંઝટ ટાળવા તરત જ પૈસા ભરી દેશે.

• ડેડલાઇનનો ડર: મેસેજમાં લખ્યું હોય છે કે “તમારું ચલાણ બાકી છે, કૃપા કરીને આગામી 24 કલાકમાં ચુકવણી કરો, અન્યથા કેસ કોર્ટમાં મોકલવામાં આવશે અથવા તમારું લાયસન્સ રદ થઈ શકે છે.” આ ‘ડેડલાઇન’ લોકોમાં ડર અને ઉતાવળ પેદા કરે છે, જેથી તેઓ વિચાર્યા વગર લિંક પર ક્લિક કરી દે છે.

2. નકલી વેબસાઇટ: આંખના પલકારે છેતરપિંડી

જ્યારે તમે મેસેજમાં આપેલી લિંક પર ક્લિક કરો છો, ત્યારે તમે એક એવી વેબસાઇટ પર પહોંચો છો જે આબેહૂબ ભારત સરકારના ‘પરિવહન’ (Parivahan) અથવા ‘ડિજિટલ ગુજરાત/દિલ્હી પોલીસ’ ના પોર્ટલ જેવી જ દેખાય છે.

• નકલ કરવામાં માહિર: આ વેબસાઇટ્સ પર સરકારી લોગો (Logo), તિરંગાના રંગ અને વડાપ્રધાન કે મંત્રીઓના ફોટા પણ લગાવેલા હોય છે.

• નકલી રેકોર્ડ: જેવું તમે વેબસાઇટ પર તમારી ગાડીનો નંબર નાખો છો, કે તરત જ સિસ્ટમ એક નકલી ચલાણની કોપી સ્ક્રીન પર બતાવે છે. આ જોઈને યુઝરને ખાતરી થઈ જાય છે કે ખરેખર તેની ગાડીનું ચલાણ કપાયું છે.

3. પેમેન્ટ પેજ અને ડેટા ચોરીની જાળ

અસલી ખેલ ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે તમે ‘પે નાઉ’ (Pay Now) બટન પર ક્લિક કરો છો.

• મર્યાદિત વિકલ્પો: અસલી સરકારી વેબસાઇટ્સ પર UPI, નેટ બેંકિંગ અને કાર્ડ જેવા ઘણા વિકલ્પો હોય છે. પરંતુ આ નકલી વેબસાઇટ્સ પર ઘણીવાર માત્ર ડેબિટ કે ક્રેડિટ કાર્ડ નો જ વિકલ્પ આપવામાં આવે છે.

• કાર્ડ ક્લોનિંગ અને CVV ચોરી: જેવી તમે તમારા કાર્ડની ડિટેલ્સ (નંબર, એક્સપાયરી ડેટ અને CVV) નાખો છો, કે તરત જ તે માહિતી સ્કેમરના સર્વર પર સેવ થઈ જાય છે. ત્યારબાદ, સ્કેમર માત્ર તમારા ખાતામાંથી ચલાણની રકમ જ નહીં, પરંતુ તમારું આખું બેંક ખાતું ખાલી કરી શકે છે.

4. અસલી અને નકલી વેબસાઇટની ઓળખ કેવી રીતે કરવી?

જાગૃતિ એ જ બચાવનું સૌથી મોટું હથિયાર છે. આ બાબતો યાદ રાખો:

1. URL (વેબસાઇટનું સરનામું) જુઓ: અસલી ઈ-ચલાણ વેબસાઇટનું સરનામું હંમેશા હોય છે. ધ્યાન આપો કે તેમાં .gov.in હોવું અનિવાર્ય છે. નકલી વેબસાઇટ્સ .com, .net કે .org નો ઉપયોગ કરે છે.

2. મેસેજનું ફોર્મેટ: અધિકૃત ચલાણ મેસેજમાં તમારા વાહનનો એન્જિન નંબર અને ચેસિસ નંબરના છેલ્લા કેટલાક અંકો આપેલા હોય છે. નકલી મેસેજમાં આ માહિતી હોતી નથી.

3. પેમેન્ટ ગેટવે: સરકારી પોર્ટલ ક્યારેય તમને માત્ર કાર્ડ દ્વારા જ પેમેન્ટ કરવા માટે મજબૂર કરશે નહીં.

5. સાયબર ફ્રોડથી બચવાના અચૂક ઉપાયો

• અજાણી લિંકથી બચો: કોઈપણ અજાણ્યા નંબરથી આવેલા મેસેજની લિંક પર ક્લિક કરશો નહીં. જો ચલાણ ચેક કરવું હોય તો જાતે બ્રાઉઝરમાં જઈને સત્તાવાર વેબસાઇટ ટાઈપ કરો.

• સત્તાવાર એપનો ઉપયોગ કરો: ચલાણ ચેક કરવા માટે ‘mParivahan’ એપનો ઉપયોગ કરો. તે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે.

• કાર્ડ ડિટેલ્સ સેવ ન કરો: કોઈપણ વેબસાઇટ પર તમારા કાર્ડની માહિતી ‘સેવ’ કરશો નહીં.

• ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA): તમારા બેંક એકાઉન્ટ અને કાર્ડ્સ પર OTP (One Time Password) ની સુવિધા હંમેશા ચાલુ રાખો.

6. જો તમે છેતરપિંડીનો શિકાર બનો તો શું કરવું?

જો ભૂલથી તમે નકલી વેબસાઇટ પર તમારી માહિતી આપી દીધી હોય, તો તરત જ આ પગલાં લો:

1. કાર્ડ બ્લોક કરો: તમારી બેંકને ફોન કરીને કે એપ દ્વારા તરત જ કાર્ડ બ્લોક કરો.

2. 1930 પર કોલ કરો: આ ભારત સરકારનો સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન નંબર છે. તરત જ તમારી ફરિયાદ નોંધાવો.

3. ઓનલાઇન ફરિયાદ: cybercrime.gov.in પર જઈને તમારી ફરિયાદ નોંધાવો.

નિષ્કર્ષ

સ્કેમર્સ આપણી ઉતાવળ અને ટેકનોલોજી પ્રત્યેની ઓછી જાણકારીનો ફાયદો ઉઠાવે છે. યાદ રાખો, “સાવચેતી એ જ સુરક્ષા છે.”