140 અને 1600 સિરીઝના કોલ બ્લોક કરવાનું મોંઘું પડી શકે છે! TRAIએ આપી ચેતવણી

અજાણ્યા નંબરને સ્પામ ગણવાની ભૂલ ન કરો, તમારા બેંકિંગ કામ અટકી શકે છે

આજના યુગમાં જ્યારે દર બીજા દિવસે અજાણ્યા નંબર પરથી સ્પામ કોલ્સની ભરમાર રહેતી હોય, ત્યારે આપણેમાંથી મોટાભાગના લોકો ‘ટ્રૂકોલર’ (Truecaller) કે આવા અન્ય કોલ મેનેજમેન્ટ એપ્સ પર ભરોસો કરીએ છીએ. જેવો ફોનની સ્ક્રીન પર કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી કોલ આવે અને એપ તેને ‘સ્પામ’ કે ‘ફ્રોડ’નું ટેગ આપી દે, એટલે આપણો હાથ સીધો ‘બ્લોક’ બટન પર જતો રહે છે. પરંતુ, ટેલિકોમ રેગ્યુલેટર TRAI એ હવે આ આદતને લઈને એક કડક ચેતવણી આપી છે. જો તમે 140 અને 1600 સિરીઝના નંબરને આંખ બંધ કરીને બ્લોક કરી રહ્યા છો, તો સાવધાન થઈ જજો, કારણ કે હોઈ શકે છે કે તમે કોઈ અત્યંત જરૂરી બેંક એલર્ટ કે સરકારી સૂચના ચૂકી રહ્યા હોવ.

શું છે 1600 અને 140 સિરીઝનું ગણિત?

TRAI એ તાજેતરમાં આ સિરીઝને લઈને ફેલાયેલી ગેરસમજો દૂર કરવા માટે સ્પષ્ટતા જાહેર કરી છે. તેને સમજવું ખૂબ જરૂરી છે:

• 1600 સિરીઝ (તમારી સુરક્ષા અને ટ્રાન્ઝેક્શન): આ સિરીઝ સંપૂર્ણપણે અધિકૃત અને મહત્વની સેવાઓ માટે છે. RBI, SEBI, IRDAI, PFRDA જેવી મોટી નિયમનકારી સંસ્થાઓ, બેંકો અને વીમા કંપનીઓ તેનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે તમે બેંકમાંથી પૈસા ઉપાડો છો, તમારું KYC અપડેટ કરો છો અથવા કોઈ સરકારી એલર્ટ મેળવો છો, ત્યારે તે ઘણીવાર આ જ સિરીઝમાંથી આવે છે. તેમને ‘સ્પામ’ સમજવા કે બ્લોક કરવા તે માત્ર ખોટું જ નથી, પરંતુ તે તમારા નાણાકીય વ્યવહારોની માહિતીને પણ રોકી શકે છે.

• 140 સિરીઝ (પ્રોમોશનલ કોલ): આ નંબર મુખ્યત્વે માર્કેટિંગ અને પ્રોમોશનલ કોલ્સ માટે નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, આ દરેકને પરેશાન કરવા માટે નથી. જો તમે DND (Do Not Disturb) સેવાઓ હોવા છતાં અમુક ચોક્કસ સેક્ટર્સના અપડેટ્સ લેવાની મંજૂરી આપી હોય, તો 140 સિરીઝ દ્વારા તમને તે જ માહિતી મળે છે જે તમે સાંભળવા માંગો છો.

વિવાદનું મૂળ: કોલર આઇડેન્ટિફિકેશન એપ્સ અને TRAI નો આક્રોશ

સમસ્યા ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે ‘ટ્રૂકોલર’, ‘હિયા’ (Hiya) અને ‘હુસ્કૉલ’ (Whoscall) જેવી એપ્સ આ સિરીઝના નંબરોને પણ ‘સ્પામ’ કે ‘સંભવિત ફ્રોડ’નું ટેગ આપવાનું શરૂ કર્યું. TRAI નું માનવું છે કે આ એપ્સ દ્વારા મનસ્વી રીતે સરકારી અને બેંકિંગ નંબરોને સ્પામ ગણાવવા તે માત્ર નિયમોની વિરુદ્ધ જ નથી, પરંતુ તે ડિજિટલ કોમ્યુનિકેશનના પાયાના માળખાને પણ નબળું પાડી રહ્યું છે.

આ મુદ્દે TRAI હવે વધુ કડક બન્યું છે. તેણે ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલય (MeitY) પાસેથી આ એપ્સ પર IT એક્ટ હેઠળ કાર્યવાહી કરવા માટે ‘ઓથોરાઈઝ્ડ એજન્સી’નો દરજ્જો માંગ્યો છે. MeitY એ આ અંગે સૈદ્ધાંતિક સંમતિ પણ આપી દીધી છે. આનો અર્થ એ છે કે આવનારા સમયમાં જો આ એપ્સ સરકારી નંબરોને ખોટી રીતે સ્પામ માર્ક કરશે, તો TRAI તેમને નોટિસ મોકલી શકે છે અને કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે.

ટ્રૂકોલરનો પોતાનો તર્ક

બીજી તરફ, ટ્રૂકોલર જેવી કંપનીઓનું કહેવું છે કે માત્ર ‘સિરીઝ’ના નામે કોઈ પણ કોલને ભરોસાપાત્ર માની શકાય નહીં. કંપનીએ પોતાના ડેટામાં જણાવ્યું છે કે લોકો હવે દરેક અજાણ્યા કોલને શંકાસ્પદ માનીને કાપી નાખે છે. છેલ્લા આઠ મહિનાના આંકડા ચોંકાવનારા છે—ઉપયોગકર્તાઓએ 140 સિરીઝના 81% અને 1600 સિરીઝના 79% કોલ્સ ઇગ્નોર કરી દીધા છે. ટ્રૂકોલરનું કહેવું છે કે લોકો સ્પામ કોલ્સથી એટલા પરેશાન થઈ ચૂક્યા છે કે હવે તેઓ દરેક એ નંબરને બ્લોક કરી રહ્યા છે જે તેમની કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં નથી.

સામાન્ય નાગરિક માટે શીખ

આ સમગ્ર ચર્ચા વચ્ચે સામાન્ય નાગરિકે શું કરવું જોઈએ?

1. નંબરની સિરીઝ જુઓ: હવે પછી જ્યારે કોઈ કોલ આવે, તો માત્ર એપના ‘રેડ માર્ક’ પર ભરોસો ન કરો. જુઓ કે શું તે 1600 કે 140 સિરીઝનો છે.

2. બેંકિંગ સેવાઓ પ્રત્યે સતર્ક રહો: જો તમે કોઈ બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન કે સરકારી સબસિડીની રાહ જોઈ રહ્યા હોવ, તો આ નંબરોને બ્લોક ન કરો.

3. સ્માર્ટ બનો: આ એપ્સ પર સંપૂર્ણ નિર્ભર રહેવાને બદલે તમારી વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કરો. કોઈપણ અજાણ્યા નંબર પર તમારી ખાનગી બેંકિંગ માહિતી શેર ન કરો, ભલે તે કોઈ પણ સિરીઝમાંથી આવે.

ડિજિટલ યુગમાં ટેકનોલોજી અને સુરક્ષા વચ્ચે એક પાતળી રેખા છે. TRAI નું આ પગલું જ્યાં એક તરફ જરૂરી સેવાઓની અવિરત ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે છે, ત્યાં બીજી તરફ તે કોલ મેનેજમેન્ટ એપ્સ માટે પણ એક પાઠ છે કે તેઓ ટેકનોલોજીના નામે સરકારી અને નાણાકીય સેવાઓના વિશ્વાસ સાથે ચેડાં ન કરે. હાલમાં, સતર્ક રહો અને બ્લોક બટન દબાવતા પહેલા એકવાર જરૂર વિચારો!