જાણો કઈ ટેબ્લેટ્સને અડધી કરવી તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે બની શકે છે ખતરનાક

SR, CR અને XR માર્કવાળી દવાઓ ક્યારેય ન તોડશો, થઈ શકે છે ગંભીર આડઅસરો.

આજના સમયમાં (Self-medication) નું ચલણ વધ્યું છે. ઘણા લોકો ડોક્ટરને પૂછ્યા વગર દવાનો ડોઝ અડધો કરવા માટે ટેબ્લેટને વચ્ચેથી તોડી નાખે છે. પરંતુ આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને ફાર્માસિસ્ટ્સ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે દરેક દવાની બનાવટ (Formulation) અલગ હોય છે. કેટલીક દવાઓ એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે તે પેટમાં જઈને ધીમે-ધીમે ઓગળે, જ્યારે તેને તોડવામાં આવે છે ત્યારે તે મિકેનિઝમ ખોરવાઈ જાય છે.

કઈ દવાઓ ક્યારેય તોડવી નહિ? (SR, CR, XR નો ખ્યાલ)

તમે દવાની પટ્ટી (Strip) પાછળ જોયું હશે કે દડાના નામની પાછળ SR (Sustained Release), CR (Controlled Release) અથવા XR (Extended Release) લખેલું હોય છે.

• કેવી રીતે કામ કરે છે? આ દવાઓ પર એક ખાસ પ્રકારનું કોટિંગ (આવરણ) હોય છે જે તેને શરીરમાં ૧૨ થી ૨૪ કલાક સુધી ધીમે-ધીમે રિલીઝ કરે છે.

• તોડવાથી શું થાય? જો તમે આવી ગોળીને તોડો અથવા ચાવો, તો બધી જ દવા એકસાથે રક્ત પ્રવાહમાં ભળી જાય છે. આને ‘ડોઝ ડમ્પિંગ’ કહેવામાં આવે છે, જેનાથી ઓવરડોઝ થઈ શકે છે અને દર્દીનું બ્લડ પ્રેશર કે સુગર લેવલ અચાનક જોખમી સ્તરે વધી કે ઘટી શકે છે.

‘સ્કોર ટેબ્લેટ્સ’ શું છે?

બધી દવાઓ તોડવી જોખમી નથી. જે ટેબ્લેટ્સ પર વચ્ચે સ્પષ્ટ લાઇન હોય છે, તેને ‘સ્કોર ટેબ્લેટ્સ’ (Scored Tablets) કહેવામાં આવે છે. આ લાઇન એ વાતની નિશાની છે કે દવાની બનાવટમાં બંને બાજુ સરખા પ્રમાણમાં ઘટકો રહેલા છે. જો તમારા ડોક્ટરે તમને અડધી ગોળી લેવાની સલાહ આપી હોય, તો જ આવી સ્કોર લાઇન વાળી ગોળીને તોડવી જોઈએ.

દવા તોડવાના ૩ મુખ્ય જોખમો:

૧. અસમાન ડોઝ: જો ટેબ્લેટ પર લાઇન ન હોય અને તમે તેને તોડો, તો એક ટુકડામાં દવાનું પ્રમાણ વધુ અને બીજામાં ઓછું હોઈ શકે છે. ૨. કડવો સ્વાદ અને ઉબકા: ઘણી દવાઓ પર સુગર કોટિંગ હોય છે જેથી તેનો કડવો સ્વાદ ન આવે. તોડવાથી આ કોટિંગ નીકળી જાય છે અને દવા લેતી વખતે ઉબકા કે ઉલટી થઈ શકે છે. ૩. પેટમાં બળતરા: કેટલીક દવાઓ એવી હોય છે જે સીધી જઠર (Stomach) ને નુકસાન કરી શકે છે, તેથી તેને ગળી જવી જ હિતાવહ છે.

નિષ્ણાતોની સલાહ

૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ આ સમાચાર દ્વારા જનતાને અપીલ કરવામાં આવે છે કે, જો તમને ગોળી ગળવામાં મુશ્કેલી પડતી હોય, તો તેને તોડવાને બદલે તમારા ડોક્ટરને જાણ કરો. તેઓ તમને તે દવાનું સીરપ (Liquid) અથવા ડ્રોપ્સ લખી આપી શકે છે. ફાર્માસિસ્ટની સલાહ વિના કોઈપણ ટેબ્લેટનું ‘સલાહ વગરનું કટિંગ’ તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે મોંઘું પડી શકે છે.

 દરેક દવાની એક મર્યાદા અને પદ્ધતિ હોય છે. આપણું સ્વાસ્થ્ય સૌથી વધુ મહત્વનું છે, તેથી દવા લેતી વખતે “પૂરેપૂરી દવા, પૂરેપૂરી સાવચેતી” ના મંત્રને અનુસરો.