મેલાનોમા સામે નવી આશા: પર્સનલાઇઝ્ડ mRNA વેક્સિન અને કીટ્રુડાનાં આશાસ્પદ પરિણામો
વૈજ્ઞાનિક અને તબીબી જગતમાં તાજેતરમાં જ એક અત્યંત આશાસ્પદ અને ઉત્સાહવર્ધક સફળતા મળી છે. પર્સનલાઇઝ્ડ (વ્યક્તિગત) કેન્સર વેક્સિન અને વ્યાપકપણે વપરાતી ઇમ્યુનોથેરાપી દવાના સંયુક્ત ઉપયોગથી દર્દીઓના મૃત્યુના જોખમમાં અથવા ત્વચાનું કેન્સર પાછું આવવાની શક્યતામાં 42 ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ પરિણામોને તબીબી નિષ્ણાતો દ્વારા કેન્સર સંશોધન ક્ષેત્રે એક ‘મોટી અને ઐતિહાસિક સિદ્ધિ’ તરીકે આવકારવામાં આવી રહ્યા છે.
આ સંશોધન ખાસ કરીને ‘મેલાનોમા’ (Melanoma) નામના ત્વચાના સૌથી ગંભીર અને આક્રમક કેન્સર પર કરવામાં આવ્યું છે. બ્રિટનમાં જ આ રોગના કારણે દર વર્ષે લગભગ 2,600 લોકો પોતાના જીવ ગુમાવે છે. સામાન્ય રીતે, આ ગંભીર કેન્સરના અંતિમ કે જટિલ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહેલા દર્દીઓમાંથી માત્ર એક તૃતીયાંશ (આશરે 33%) દર્દીઓ જ નિદાન થયાના પાંચ વર્ષ પછી જીવિત રહી શકે છે. પરંતુ, આ નવી સારવાર પદ્ધતિએ દર્દીઓમાં નવી આશાનું કિરણ જગાડ્યું છે.
ક્લિનિકલ ટ્રાયલના મહત્વપૂર્ણ આંકડા અને તારણો
આ ત્રીજા તબક્કાની (Phase Three) ફેઝ-3 ક્લિનિકલ ટ્રાયલમાં 1,100 કરતાં પણ વધુ દર્દીઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે માત્ર ઇમ્યુનોથેરાપી આપવાને બદલે, જ્યારે mRNA રસી અને ઇમ્યુનોથેરાપી બંને સાથે આપવામાં આવ્યા, ત્યારે બે વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન મેલાનોમા કેન્સર શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાવાનું જોખમ 38 ટકા જેટલું ઘટી ગયું.
આ આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાયલમાં કુલ 1,137 વયસ્ક દર્દીઓએ ભાગ લીધો હતો. તમામ દર્દીઓને ‘કીટ્રુડા’ (Keytruda) નામની જાણીતી ઇમ્યુનોથેરાપી દવા આપવામાં આવી હતી, જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને કેન્સરના કોષોને શોધવામાં અને તેના પર હુમલો કરવામાં મદદ કરે છે. ત્યારબાદ, આમાંથી લગભગ બે-તૃતીયાંશ દર્દીઓને પ્રાયોગિક રસી પણ આપવામાં આવી, જ્યારે બાકીના દર્દીઓને પ્લેસિબો (Placebo) આપવામાં આવ્યું હતું.
બે વર્ષના અંતે પ્રાપ્ત થયેલા ડેટા દર્શાવે છે કે જે દર્દીઓને કીટ્રુડા દવાની સાથે આ નવી રસી આપવામાં આવી હતી, તેમાંથી 82.2 ટકા દર્દીઓ બે વર્ષ પછી પણ સંપૂર્ણપણે કેન્સર-મુક્ત રહ્યા હતા. એની સરખામણીએ, જે દર્દીઓને માત્ર કીટ્રુડા દવા આપવામાં આવી હતી, તેમાંથી 70 ટકા દર્દીઓ જ કેન્સર-મુક્ત રહ્યા હતા. આ તફાવત સાબિત કરે છે કે વેક્સિન અને ઇમ્યુનોથેરાપીનું જોડાણ કેન્સરને પાછું આવતું રોકવામાં કેટલું અસરકારક છે.
પર્સનલાઇઝ્ડ રસી (Intismeran) કેવી રીતે કામ કરે છે?
આ પ્રાયોગિક રસીનું નામ ‘ઇન્ટિસમેરાન’ (Intismeran) રાખવામાં આવ્યું છે. આ કોઈ સામાન્ય રસી નથી, પરંતુ દરેક દર્દી માટે ખાસ અલગથી તૈયાર કરવામાં આવતી ‘પર્સનલાઇઝ્ડ’ રસી છે.
જ્યારે દર્દીના શરીરમાંથી શસ્ત્રક્રિયા (સર્જરી) દ્વારા ટ્યુમર દૂર કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે જ ટ્યુમરના કોષોનો ઉપયોગ કરીને આ રસી બનાવવામાં આવે છે. આ રસી દર્દીના પોતાના શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System)ને તાલીમ આપે છે. રસી લીધા પછી, દર્દીની પ્રતિકારક શક્તિ કેન્સરના બાકી રહી ગયેલા કોષોને ઓળખીને તેના પર ચોક્કસ લક્ષ્ય સાથે હુમલો કરે છે.
કેમ્બ્રિજની એડનબ્રુક્સ હોસ્પિટલના કન્સલ્ટન્ટ મેડિકલ ઓન્કોલોજિસ્ટ પ્રોફેસર પીપા કોરીના જણાવ્યા અનુસાર, “આ ટેકનોલોજી સર્જરી પછી શરીરમાં રહી ગયેલા ટ્યુમર કોષોનો નાશ કરવા માટે દર્દીની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિને સક્રિય કરે છે. આ કેન્સરની સારવારમાં સંપૂર્ણપણે નવો અભિગમ છે. પરંપરાગત કેન્સર દવાઓ દરેક વ્યક્તિના શરીર અને કેન્સરના અલગ સ્વભાવને ધ્યાનમાં લેતી નથી, પરંતુ આ રસી વ્યક્તિગત તફાવતોને આધારે કામ કરે છે.“
દર્દીનો અનુભવ: સંશોધનમાં ભાગ લેનાર ટોની ચિપમેનની વાર્તા
ઉત્તર નોર્થહેમ્પટનશાયરના 75 વર્ષીય નિવૃત્ત બઝનેસમેન ટોની ચિપમેન આ ઐતિહાસિક આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાયલનો એક ભાગ હતા. વર્ષ 2019માં તેમને થર્ડ સ્ટેજ કેન્સર હોવાનું નિદાન થયું હતું, જેના પછી તેમની છાતીમાંથી મેલાનોમા દૂર કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, ચાર વર્ષ પછી તેમના બગલમાં એક ગાંઠ દેખાઈ, જેને દૂર કરવા માટે તેમણે લિમ્ફ નોડ્સની સર્જરી કરાવવી પડી હતી.
ત્યારબાદ તેઓ એડનબ્રુક્સ હોસ્પિટલમાં આ ટ્રાયલમાં જોડાયા. ટોની કહે છે, “જ્યારે મેં આ ટેકનોલોજી વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે મને લાગ્યું કે આ ખરેખર ક્રાંતિકારી છે. વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને આગળ ધપાવવામાં અને ભવિષ્યમાં અન્ય લોકોને મદદરૂપ થવામાં નાનો ભાગ ભજવવાની આ તક હું ગુમાવવા નહોતો માગતો.“
સારવાર પૂરી થયા પછી ટોની આજે સંપૂર્ણપણે કેન્સર-મુક્ત છે અને સ્વસ્થ જીવન જીવી રહ્યા છે.
ભવિષ્યની શક્યતાઓ: અન્ય કેન્સરો પર પરીક્ષણ અને નિષ્ણાતોનો મંતવ્ય
આ સફળતા બાદ રસી ઉત્પાદક કંપનીઓ MSD અને મોડેર્ના (Moderna) એ જાહેરાત કરી છે કે આ રસી અને ઇમ્યુનોથેરાપીના સંયોજનનું પરીક્ષણ હવે અન્ય જટિલ કેન્સર પર પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં કિડની, બ્લેડર (મૂત્રાશય) અને ફેફસાંનું કેન્સર શામેલ છે.
ટ્રાયલ બહારના કેન્સર નિષ્ણાતો પણ આ પરિણામોથી ખૂબ જ પ્રભાવિત છે, પરંતુ તેમનું માનવું છે કે હજુ વધુ અભ્યાસની જરૂર છે જેથી એ સમજી શકાય કે આ સારવાર દર્દીઓનું આયુષ્ય કેટલું લંબાવી શકે છે.
લંડનની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કેન્સર રિસર્ચના પ્રોફેસર એલન મેલચરના જણાવ્યા અનુસાર, “મેલાનોમા આ દિશામાં રસ્તો બતાવી રહ્યું છે, પરંતુ હવે એવી કેન્સરની જાતો પર પણ વેક્સિનનું સંશોધન થઈ રહ્યું છે જેની સારવાર અત્યંત મુશ્કેલ છે. હવે મોટો પડકાર એ શોધવાનો છે કે કયા કેન્સરમાં અને કયા દર્દીઓને આનાથી સૌથી વધુ ફાયદો થશે.” તેમણે ઉમેર્યું કે રસીઓ હાલની પરંપરાગત સારવાર પદ્ધતિઓને સંપૂર્ણપણે વિસ્થાપિત નહીં કરે, પરંતુ તે ઇમ્યુનોથેરાપી સાથે મળીને એક મજબૂત શસ્ત્ર બનશે.
ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીના ડૉ. લેનાર્ડ લી એ જણાવ્યું હતું કે, “કેન્સર સંશોધન માટે આ એક મોટો ક્રાંતિકારી ક્ષણ છે. આ ટ્રાયલ સાબિત કરે છે કે ભવિષ્યની કેન્સર સારવાર પર્સનલાઇઝ્ડ હશે. દરેક દર્દીનું કેન્સર અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ અલગ હોય છે. બધા દર્દીઓને એક જ સરખી દવા આપવાને બદલે, દર્દીના ટ્યુમરના ખાસ જિનેટિક ફિંગરપ્રિન્ટના આધારે રસી ડિઝાઇન કરવી એ જ સાચો અને અસરકારક રસ્તો છે.“
