ખોરાક ખાધા પછી આપણને સુસ્તી કેમ લાગે છે?

વધુ પડતું ખાવાથી થાય છે સુસ્તી કે પછી જવાબદાર છે આપણી બોડી ક્લોક? જાણો જમ્યા પછીની આ સુસ્તી દૂર કરવાની ટિપ્સ

શું તમને પણ બપોરના સ્વાદિષ્ટ ભોજન પછી અચાનક ગાઢ ઊંઘ અને ભારે સુસ્તી ઘેરી વળે છે? મોટાભાગના લોકોના જીવનમાં આ એક સામાન્ય અનુભવ બની ગયો છે. ભોજન લીધા પછી તરત જ કામ કરવાનું મન ન થવું, આંખો મીંચાઈ જવી અને શરીર સતત આરામ માટે ઝંખવું એ એવી બાબતો છે જે કચેરીઓમાં કે ઘરોમાં અવારનવાર જોવા મળે છે. ખાસ કરીને બપોરના લંચ પછી આ સમસ્યા અત્યંત તીવ્ર બની જાય છે.

આ સામાન્ય પ્રશ્ન દરેકના મનમાં થાય છે કે પેટ ભરીને ખાધા પછી આપણું શરીર અચાનક આટલું બધું સુસ્ત અને આળસુ કેમ બની જાય છે? તેની પાછળ આપણી પાચનક્રિયા, હોર્મોન્સ અને શરીરની જૈવિક ઘડિયાળનું એક મોટું વિજ્ઞાન છુપાયેલું છે.

વધુ પડતું ખાવાથી કેમ વધી જાય છે સુસ્તી?

જ્યારે આપણે આપણી જરૂરિયાત કે ક્ષમતા કરતાં વધુ પડતું ભોજન કરીએ છીએ, ત્યારે આપણા પેટ અને પાચનતંત્રને તે ખોરાક પચાવવા માટે સામાન્ય કરતાં ઘણી વધારે મહેનત કરવી પડે છે. ભારે ભોજન આપણા પેટને એકદમ ભરેલું અનુભવ કરાવે છે, જેના કારણે લોહીનું પરિભ્રમણ પાચન અંગો તરફ વઘારે થાય છે અને મગજ સુધી પહોંચતી ઊર્જામાં ઘટાડો થાય છે.

ખાસ કરીને વધુ પડતા તેલ, ઘી, મસાલા અને ભારે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સથી યુક્ત ખોરાક ખાધા પછી લોકો વધુ પડતી સુસ્તી અનુભવે છે. આવી સ્થિતિમાં, એક જ સમયે ઘણું બધું ખાઈ લેવાને બદલે દિવસ દરમિયાન થોડા-થોડા અંતરે હળવો અને સંતુલિત આહાર લેવો હંમેશાં ઉત્તમ રહે છે. તમારા દૈનિક આહારમાં કઠોળ, લીલા શાકભાજી, આખા અનાજ અને પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રોટીનનો સમાવેશ કરવાથી શરીરને ભારેાપણું અનુભવાયા વગર જરૂરી પોષક તત્વો મળી રહે છે.

શરીરની શારીરિક ઘડિયાળ (Biological Clock) ની ભૂમિકા

જમ્યા પછી સુસ્તી અનુભવવાની આ પ્રક્રિયા માત્ર ખાવાની સાથે જ જોડાયેલી નથી, પરંતુ તે આપણા શરીરની આંતરિક ઘડિયાળ (Circadian Rhythm) સાથે પણ ગાઢ રીતે સંકળાયેલી છે. આપણું માનવ શરીર દિવસભર એક ચોક્કસ કુદરતી લયમાં કાર્ય કરે છે.

કુદરતી રીતે જ બપોરના સમયે માનવ શરીરમાં ઊર્જાનું સ્તર થોડું નીચું જાય છે, જેને કારણે ઘણા લોકોને આ સમયે સ્વાભાવિક રીતે જ ઊંઘ કે આળસ આવે છે. જો તમે રાત્રે પૂરતી ગાઢ ઊંઘ ન લીધી હોય, તો આ શારીરિક ઘડિયાળ વધુ અસંતુલિત બને છે અને ખાધા પછી સુસ્તીની આ લાગણી વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે. તેથી જ, દરરોજ રાત્રે પૂરતી ઊંઘ લેવી અને સૂવા તથાાગવાની આદતોમાં નિયમિતતા જાળવવી અત્યંત આવશ્યક છે.

બ્લડ શુગર અને હોર્મોન્સ પર તેની અસરો

આપણે જ્યારે પણ ભોજન કરીએ છીએ ત્યારે શરીરને તાકાત અને ઊર્જા પૂરી પાડવા માટે ખોરાકનું પાચન થાય છે. આ પાચન પ્રક્રિયા દરમિયાન લોહીમાં સાકરનું પ્રમાણ (બ્લડ શુગર) અને ઇન્સ્યુલિનનું સ્તર સતત બદલાતું રહે છે. ખોરાકમાં રહેલા કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ શરીરને ઉર્જા પ્રદાન કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે, પરંતુ જો ખોરાકમાં વધુ પડતી ખાંડ કે શુદ્ધ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ (Refined Carbs) હોય, તો તે બ્લડ શુગરમાં ઝડપી ઉછાળો લાવીને પાછળથી અચાનક થાક અને સુસ્તી પેદા કરે છે.

આ ઉપરાંત, ભોજન લીધા પછી શરીરમાં કેટલાક એવા હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે જે મગજને આરામ અને ઊંઘ સંબંધિત સંકેતો મોકલે છે, જેના કારણે આપણને ઊંઘ આવવા લાગે છે.

સુસ્તી અને આળસથી બચવા માટે શું કરવું જોઈએ?

જો તમે પણ દરરોજ ભોજન પછી થાક અને સુસ્તીથી પરેશાન રહેતા હોવ, તો જીવનશૈલીમાં કેટલાક નાના બદલાવ કરીને આ સમસ્યાથી છુટકારો મેળવી શકો છો:

• સંતુલિત આહાર અપનાવો: ભોજનમાં ભારે તળેલા કે વધુ પડતા ગળ્યા પદાર્થો ખાવાનું ટાળો અને હળવો ખોરાક લો.

• હાલચાલ રાખો: જમ્યા પછી તરત જ બેસી જવાને બદલે ૧૦ થી ૧૫ મિનિટ સુધી હળવા પગે ચાલવા (Walk) જાઓ.

• તરત આરામ કરવાનું ટાળો: જમ્યા પછી તરત જ સૂઈ જવાની ટેવ રાખવાને બદલે કોઈ સામાન્ય અને હળવી પ્રવૃત્તિમાં મનને વ્યસ્ત રાખો.

• હાઇડ્રેશન અને ઊંઘ: રાત્રે પૂરતી ગાઢ ઊંઘ લો અને આખો દિવસ શરીરમાં પાણીની કમી ન સર્જાય તે માટે પુષ્કળ પ્રમાણમાં પાણી પીઓ.

જો તમને ખોરાક લીધા પછી નિયમિતપણે અતિશય સુસ્તી, સતત શારીરિક થાક કે ચક્કર આવવા જેવી સમસ્યાઓ સતાવતી હોય, તો કોઈ નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ અવશ્ય લેવી જોઈએ.