વિટામિન B12ની ઉણપ મગજ અને યાદશક્તિ પર પણ કરી શકે છે અસર, આ લક્ષણોને ન કરો અવગણના
આપણા શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે દરેક વિટામિન અને પોષક તત્ત્વની પોતાની આગવી ભૂમિકા હોય છે. તેમાં વિટામિન B12 ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સામાન્ય રીતે લોકો તેની ઉણપને માત્ર થાક, નબળાઈ કે લોહીની કમી સાથે જોડે છે, પરંતુ તેની અસર મગજ, યાદશક્તિ અને નર્વસ સિસ્ટમ પર પણ પડી શકે છે. લાંબા સમય સુધી શરીરમાં B12નું પ્રમાણ ઓછું રહે તો રોજિંદા જીવનમાં અનેક પ્રકારની મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
વિટામિન B12 લાલ રક્તકણો બનાવવા, DNA તૈયાર કરવામાં અને નર્વસ સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે કામ કરે તેમાં મદદ કરે છે. તેથી તેની ઉણપને સમયસર ઓળખવી અને યોગ્ય સારવાર લેવી જરૂરી છે.
યાદશક્તિ અને મગજની કાર્યક્ષમતા પર અસર
વિટામિન B12ની ઉણપથી કેટલાક લોકોને યાદશક્તિમાં ઘટાડો, એકાગ્રતામાં મુશ્કેલી અને વિચારવામાં ધીમાપણું અનુભવાઈ શકે છે. ઘણીવાર વ્યક્તિને નાની-નાની વાતો યાદ રાખવામાં મુશ્કેલી પડે છે અથવા કામ કરતી વખતે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં તકલીફ થાય છે. આ સ્થિતિને સામાન્ય ભાષામાં ‘બ્રેઇન ફોગ’ પણ કહેવામાં આવે છે.
કેટલાક કિસ્સામાં મૂડમાં ફેરફાર, ચીડિયાપણું, ઉદાસીનતા અને ગૂંચવણ જેવી સમસ્યાઓ પણ જોવા મળી શકે છે. જોકે, આ લક્ષણો માત્ર B12ની ઉણપને કારણે જ થાય એવું નથી. અન્ય શારીરિક અને માનસિક કારણો પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
નર્વસ સિસ્ટમને થઈ શકે છે નુકસાન
B12 નર્વસ સિસ્ટમના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે. તેની ઉણપથી હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી, સુનકાર, બળતરા અથવા નબળાઈ અનુભવાઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને ચાલતી વખતે સંતુલન જાળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે. ગંભીર અથવા લાંબા સમયથી રહેલી ઉણપમાં નસોને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે.
ખાસ વાત એ છે કે B12ની ઉણપ હોય ત્યારે દરેક વ્યક્તિમાં લોહીની કમી એટલે કે એનિમિયા જોવા મળે જ એવું નથી. લોહીની તપાસમાં એનિમિયા ન હોવા છતાં નસો સંબંધિત તકલીફો હોઈ શકે છે.
કોને B12ની ઉણપનું જોખમ વધારે?
શાકાહારી અને સંપૂર્ણ વેગન આહાર લેતા લોકોમાં B12ની ઉણપનું જોખમ વધી શકે છે, કારણ કે કુદરતી રીતે આ વિટામિન મુખ્યત્વે પ્રાણીજન્ય ખોરાકમાં મળે છે. દૂધ, દહીં, ચીઝ, ઈંડાં, માછલી અને માંસ તેના સ્રોત છે. B12થી ફોર્ટિફાઇડ કરાયેલા કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થો પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
આ ઉપરાંત વૃદ્ધ લોકો, પેટ અથવા આંતરડાની કેટલીક બીમારીઓ ધરાવતા લોકો અને પેટ-આંતરડાની સર્જરી કરાવનારા લોકોને પણ B12નું યોગ્ય શોષણ કરવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. કેટલીક દવાઓનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ પણ જોખમ વધારી શકે છે.
ક્યારે કરાવવી તપાસ અને કેવી રીતે થાય સારવાર?
જો સતત થાક, યાદશક્તિમાં ફેરફાર, હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી કે ચાલવામાં સંતુલનની તકલીફ રહેતી હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. લક્ષણો અને તબીબી ઇતિહાસના આધારે ડૉક્ટર લોહીમાં વિટામિન B12નું પ્રમાણ તપાસવાની સલાહ આપી શકે છે. જરૂર પડે તો અન્ય પરીક્ષણો પણ કરવામાં આવે છે.
ઉણપનું કારણ અને તેની ગંભીરતા પ્રમાણે B12ની ગોળીઓ અથવા ઇન્જેક્શન આપવામાં આવી શકે છે. દરેક વ્યક્તિને એકસરખી સારવારની જરૂર પડતી નથી. પોતાની રીતે સપ્લિમેન્ટ શરૂ કરવાને બદલે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે.
