બીપી ચેક કરતી વખતે આ નાની ભૂલો બદલી નાખે છે પરિણામ, જાણો 140/88 નો અસલી અર્થ
જ્યારે તમે તમારું બ્લડ પ્રેશર (BP) ચેક કરો છો અને મોનિટર પર 140/88 mm Hg દેખાય છે, ત્યારે નીચેનો આંકડો (88) બહુ વધારે નથી લાગતો. આ કારણે એવું માનવું સ્વાભાવિક છે કે રીડિંગ કદાચ સામાન્ય મર્યાદામાં જ હશે. પરંતુ શું ઉપરનો મોટો આંકડો (140) આ સમગ્ર ચિત્રને બદલી નાખે છે?
આ સવાલ અવારનવાર લોકોના મનમાં થતો હોય છે. તાજેતરમાં આ જ વિષય પર ક્વોરા (Quora) પર એક પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે, “શું 140/88 બ્લડ પ્રેશર લેવલ સામાન્ય છે?” આ અંગે સાચી માહિતી મેળવવા માટે જાણીતા કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. અસીમ ધલ્લ (ડિરેક્ટર અને એચઓડી, કાર્ડિયાક સાયન્સિસ, ISIC મલ્ટિસ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલ) સાથે વાતચીત કરવામાં આવી હતી, જેથી જાણી શકાય કે 140/88 ના રીડિંગનો વાસ્તવિક અર્થ શું થાય છે, કયો આંકડો વધુ મહત્વનો છે અને ક્યારે તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.
શું 140/88 બ્લડ પ્રેશરનું સામાન્ય રીડિંગ છે?
ડો. ધલ્લના જણાવ્યા અનુસાર, “બ્લડ પ્રેશરનું 140/88 mm Hg રીડિંગ સામાન્ય ગણવામાં આવતું નથી.”
તેઓ એકદમ સરળ ભાષામાં સમજાવે છે કે બ્લડ પ્રેશરના રીડિંગમાં બે આંકડા હોય છે. સિસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશર (ઉપરનો આંકડો) એ ધમનીઓમાં ત્યારે દબાણ માપે છે જ્યારે હૃદય સંકોચાય છે અને લોહી ધકેલે છે. ડાયાસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશર (નીચેનો આંકડો) ત્યારે દબાણ માપે છે જ્યારે ધબકારા વચ્ચે હૃદય આરામની મુદ્રામાં હોય છે.
આ રીડિંગમાં, 140 નો સિસ્ટોલિક આંકડો વધુ ચિંતાજનક છે કારણ કે તે વર્તમાન AHA (અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન) માર્ગદર્શિકા હેઠળ સ્ટેજ 2 હાઇપરટેન્શન (હાઈ બ્લડ પ્રેશર) ની મર્યાદા સુધી પહોંચી ગયો છે. જો કે 88 નો ડાયાસ્ટોલિક આંકડો પણ આદર્શ સ્તર કરતા વધારે છે, પરંતુ જો સિસ્ટોલિક આંકડો વારંવાર આવતો રહે તો તેના પર ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
શું એક જ રીડિંગ પરથી બ્લડ પ્રેશર વધી ગયું છે તેમ માની લેવું?
માત્ર એક જ વાર ઊંચું રીડિંગ આવી જાય તેનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિને હાઇપરટેન્શનની કાયમી બીમારી છે. ડૉ. ધલ્લ સ્પષ્ટ કરે છે કે, “વારંવાર અને યોગ્ય રીતે માપવામાં આવેલા રીડિંગ્સથી વધુ સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવે છે.”
ગભરાઈ જવાને બદલે, કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ફરીથી બીપી ચેક કરતા પહેલા ઓછામાં ઓછી પાંચ મિનિટ શાંતિથી બેસવાની સલાહ આપે છે. વધુ સચોટ માપન માટે, “તમારા પગ જમીન પર સપાટ રાખો અને તમારા હાથને હૃદયના સ્તરે ટેકો આપીને રાખો.” આ પછી ફરીથી બીપી માપો. લગભગ એક મિનિટના અંતરે બે રીડિંગ લેવા અને તેની નોંધ કરવી ઉપયોગી સાબિત થાય છે. જો સમય જતાં રીડિંગ વધારે જ રહે, તો ડૉક્ટર સાથે તેની ચર્ચા કરવી જરૂરી છે.
શું કોફી, તણાવ કે ઓછી ઊંઘથી બીપી વધી શકે છે?
એક જ વાર બીપી વધી જવા પાછળ કયા કારણો હોઈ શકે તે અંગે ડૉ. ધલ્લ સમજાવે છે કે, “રોજિંદા જીવનના અનેક પરિબળો અસ્થાયી રૂપે બ્લડ પ્રેશર વધારી શકે છે.” જેમાં કેફીન, ધૂમ્રપાન, આલ્કોહોલ, તાજેતરની કસરત અને ભાવનાત્મક તણાવનો સમાવેશ થાય છે.
ટૂંકમાં, બ્લડ પ્રેશર ચેક કરતા થોડા સમય પહેલાં તમે શું કરી રહ્યા હતા અથવા શું ખાધું-પીધું છે તેની અસર પરિણામ પર પડે છે. ઘણીવાર બ્લડ પ્રેશર ચેક કરાવતી વખતે થતી ઘભરાહટ પણ આંકડો વધારી શકે છે, જેને ‘વાઈટ-કોટ ઇફેક્ટ’ કહેવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, ઓછી ઊંઘ અને તબિયત સારી ન હોવી પણ બીપીને અસર કરી શકે છે. માપવાની રીત પણ મહત્વની છે; જેમ કે ખોટી રીતે બેસવું, માપતી વખતે વાત કરવી અથવા મૂત્રાશય ભરેલું હોવું વગેરે પરિણામ બદલી શકે છે.
ક્યારે તબીબી ધ્યાનની જરૂર પડે છે?
જો બ્લડ પ્રેશર નિયમિતપણે 140/88 ની આસપાસ રહેતું હોય, તો તેને અવગણવું જોઈએ નહીં. યોગ્ય રીતે માપેલા રીડિંગ્સનો રેકોર્ડ રાખવાથી ડૉક્ટરને એ નક્કી કરવામાં મદદ મળે છે કે કાયમી સમસ્યા છે કે નહીં.
આગળનું પગલું દરેક વ્યક્તિ માટે અલગ હોઈ શકે છે. ડૉક્ટર સારવાર શરૂ કરતા પહેલા વજન, આહાર, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ડાયાબિટીસ, કોલેસ્ટ્રોલ, કિડનીનું સ્વાસ્થ્ય અને પારિવારિક ઇતિહાસ જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લે છે. આ સાથે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવા પણ ખૂબ મહત્વના છે, જેમ કે મીઠાનું સેવન ઘટાડવું, સક્રિય રહેવું, સ્વસ્થ વજન જાળવવું અને તમ્બાકુથી દૂર રહેવું.
શું ઉંમર વધવાની સાથે 140/88 નું અર્થઘટન બદલાય છે?
વૃદ્ધ થવાથી આ રીડિંગ આપોઆપ સામાન્ય થઈ જતું નથી. ડૉ. ધલ્લ સ્પષ્ટતા કરે છે કે, “કોઈ વ્યક્તિ વયમાં મોટી છે તેથી 140/88 ને ‘સામાન્ય’ માની લેવું જોઈએ નહીં.” એકંદર કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર જોખમનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે ઉંમર મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ બ્લડ પ્રેશરના લક્ષ્યો અને સારવારના નિર્ણયો અન્ય બીમારીઓ અને સામાન્ય સ્વાસ્થ્યના આધારે અલગ હોઈ શકે છે.
યુવાન વયસ્કોમાં આ સ્તરે વારંવાર રીડિંગ આવવું એ પ્રારંભિક હાઇપરટેન્શનની સમસ્યા તરફ ઈશારો કરી શકે છે જેના પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. જ્યારે વૃદ્ધોમાં ડૉક્ટરો એ પણ ધ્યાનમાં રાખે છે કે સારવારથી ચક્કર આવવા જેવી સમસ્યા ન સર્જાય. ટૂંકમાં, માત્ર ઉંમરને આધારે સતત વધેલા બ્લડ પ્રેશરને નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં, વ્યક્તિગત મૂલ્યાંકન ખૂબ જરૂરી છે.
