માત્ર ટેક્સમાં રાહત નહીં પણ મોટી તક: ભારતીય કંપનીઓ માટે ૩૮ દેશોના બજારો હવે આંગળીના વેઢે.
ભારત સરકાર હવે આર્થિક ક્ષેત્રે એક એવો અભિગમ અપનાવી રહી છે જે દેશને ‘વૈશ્વિક ફેક્ટરી’ બનાવવાની દિશામાં લઈ જશે. મુક્ત વેપાર કરારો (Free Trade Agreements – FTA) એ કોઈ નવા દસ્તાવેજો નથી, પરંતુ સરકાર હવે તેને માત્ર કાગળ પર મર્યાદિત રાખવાને બદલે જમીની સ્તરે ઉતારવા માટે એક મજબૂત અને ખાસ યોજના વિકસાવી રહી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય કંપનીઓ, ખાસ કરીને MSMEs અને સ્થાનિક ઉત્પાદકોને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો છે.
વૈશ્વિક બજાર અને ભારતની પહોંચ
૨૦૨૧ થી અત્યાર સુધીમાં ભારતે વિશ્વના અનેક દિગ્ગજ અને ઉભરતા અર્થતંત્રો સાથે ઐતિહાસિક વેપાર કરારો કર્યા છે. મોરેશિયસ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને UAE જેવા દેશો સાથેના કરારો અત્યારે કાર્યરત છે, જ્યારે બ્રિટન (UK), યુરોપિયન યુનિયન (EU) અને ન્યુઝીલેન્ડ જેવા દેશો સાથે પ્રક્રિયા અંતિમ તબક્કામાં છે. આ ૩૮ થી વધુ દેશોનું કુલ આયાત બજાર આશરે $૧૨ ટ્રિલિયન જેટલું વિશાળ છે. જો ભારત આ બજારનો માત્ર ૫% થી ૧૦% હિસ્સો પણ મેળવી લે, તો દેશના અર્થતંત્રમાં ક્રાંતિકારી પરિવર્તન આવી શકે છે.
કયા ક્ષેત્રોને થશે સીધો ફાયદો?
સરકારની આ નવી યોજના ખાસ કરીને તે ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જ્યાં ભારત પાસે મજબૂત પકડ છે પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં હજુ વધુ અવકાશ છે:
-
કૃષિ અને મત્સ્યઉદ્યોગ: ભારત ખેતી પ્રધાન દેશ છે. તાજેતરમાં ૪ અને ૭ મેના રોજ યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકોમાં ભારતીય કૃષિ ઉત્પાદનોને વિદેશી બજારોમાં ‘ડ્યુટી-ફ્રી’ પ્રવેશ અપાવવા માટે ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
-
કાપડ અને ચામડું: આ ક્ષેત્રો સૌથી વધુ રોજગારી આપે છે. FTA દ્વારા યુરોપ અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા બજારોમાં ભારતીય કાપડની માંગ વધારવાનો લક્ષ્ય છે.
-
રસાયણ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ: ‘વિશ્વની ફાર્મસી’ તરીકે ઓળખાતું ભારત હવે ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતી દવાઓ અને રસાયણોની નિકાસમાં પણ અગ્રેસર બનવા માંગે છે.
પીયૂષ ગોયલ અને ઉદ્યોગ જગત વચ્ચેનો સેતુ
વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલ સતત ઉદ્યોગ સંગઠનો સાથે સીધો સંવાદ કરી રહ્યા છે. તેમનો ઉદ્દેશ્ય સ્પષ્ટ છે: “સરકાર નીતિ બનાવશે, પરંતુ તેનો અમલ ઉદ્યોગપતિઓએ કરવાનો છે.” સરકાર ઈચ્છે છે કે ભારતીય કંપનીઓ FTA ના જટિલ નિયમો અને ‘રૂલ્સ ઓફ ઓરિજિન’ (Rules of Origin) ને સરળતાથી સમજે જેથી તેઓ કોઈપણ અવરોધ વગર નિકાસ કરી શકે.
વિદેશમાં ભારતીય મિશનોની ભૂમિકા
સરકારે આ અભિયાનમાં વિદેશમાં રહેલા ભારતીય દૂતાવાસો અને મિશનોને સક્રિય કર્યા છે. હવે તેમનું કામ માત્ર રાજદ્વારી સંબંધો પૂરતું મર્યાદિત નથી, પણ તેઓએ ભારતીય ઉત્પાદનો માટે ‘બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર’ તરીકે કામ કરવાનું રહેશે. તેઓ જે તે દેશમાં ભારતીય માલ સામે આવતા બિન-ટેરિફ અવરોધો (Non-Tariff Barriers) ને ઓળખશે અને તેને દૂર કરવા માટે કામ કરશે.
$૨ ટ્રિલિયન નિકાસનું ભવ્ય લક્ષ્ય
ભારતે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં કુલ $૨ ટ્રિલિયન (માલ અને સેવાઓ બંનેમાં $૧-$૧ ટ્રિલિયન) ની નિકાસ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. ૨૦૨૫-૨૬ ના આંકડા દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક મંદીના વાતાવરણમાં પણ ભારતની નિકાસ ૪.૬% વધીને $૮૬૩.૧૧ બિલિયન થઈ છે. આ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે ભારત સાચી દિશામાં જઈ રહ્યું છે.
તજજ્ઞોનો મત: કર રાહત નહીં, પણ એક નવી સવાર
WTO ના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર શિશિર પ્રિયદર્શીના મતે, ભારતીય કંપનીઓએ પોતાની માનસિકતા બદલવી પડશે. FTA ને માત્ર ટેક્સમાં મળતી છૂટ તરીકે જોવાને બદલે, તેને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા (Global Supply Chain) માં કાયમી સ્થાન મેળવવાની તક તરીકે જોવી જોઈએ. ઉચ્ચ ગુણવત્તા અને વૈશ્વિક ધોરણો જ ભારતને વિશ્વમાં અગ્રેસર બનાવશે.
સરકારની આ નવી યોજના ભારતીય ઉદ્યોગ સાહસિકો માટે એક મોટું પ્રોત્સાહન છે. જો ઉદ્યોગપતિઓ આ તકનો ઝડપથી લાભ લેશે, તો ભારત આવનારા દાયકામાં માત્ર આર્થિક રીતે સદ્ધર જ નહીં, પણ વૈશ્વિક વેપારનું નવું કેન્દ્ર બનીને ઉભરશે.
