‘કાયદે-એ-આઝમ બનવા માટે જ ધર્મ અપનાવ્યો’: ફ્રીડમ એટ મિડનાઈટમાં જિન્નાહના ભદ્ર ચિત્રણનો નિખિલ અડવાણીએ કર્યો બચાવ
સોનીલિવ પર પ્રસારિત થતી ઐતિહાસિક શ્રેણી ફ્રીડમ એટ મિડનાઈટ તેની બીજી અને અંતિમ સીઝન સાથે આ મહિનાના અંતમાં પરત ફરી રહી છે. પ્રથમ સીઝને તેના મજબૂત પ્રોડક્શન મૂલ્યો, સંશોધન આધારિત વાર્તાવસ્તુ અને અસરકારક અભિનય માટે વિશાળ પ્રશંસા મેળવી હતી. ખાસ કરીને આરિફ ઝકારિયાએ મુહમ્મદ અલી જિન્નાહ તરીકે આપેલું પ્રદર્શન ચર્ચાનું કેન્દ્ર રહ્યું હતું. જોકે, આ પ્રશંસા સાથે સાથે વિવાદ પણ ઊભો થયો, જેમાં કેટલાક દર્શકો અને વિવેચકોએ દાવો કર્યો હતો કે શોમાં જિન્નાહને “અતિશય ભદ્ર અને નિષ્ક્રિય” રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
સીઝન 2 ના પ્રીમિયર પહેલાં, શ્રેણીના સર્જક અને દિગ્દર્શક નિખિલ અડવાણીએ હિંદુસ્તાન ટાઈમ્સ (HT) સાથે વાત કરતાં આ ટીકાઓ પર ખુલીને પ્રતિભાવ આપ્યો છે. અડવાણીના મતે, આ પ્રકારની ટીકા ઐતિહાસિક જટિલતાને સરળીકરણ કરવાનો પ્રયાસ છે અને જિન્નાહના વ્યક્તિત્વના એક મહત્વપૂર્ણ પાસાને અવગણે છે.
‘જિન્નાહ વાસ્તવિક જીવનમાં ભદ્ર
જિન્નાહને ખૂબ “ભદ્ર” તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હોવાના આરોપો પર નિખિલ અડવાણીએ કહ્યું,
“મને આ વાત મજાકિય લાગે છે, કારણ કે જિન્નાહે ઇસ્લામ અને ધર્મનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રાજકીય હેતુ માટે કર્યો હતો—કારણ કે તેઓ કાયદે-એ-આઝમ બનવા માંગતા હતા. તેઓ વ્યક્તિગત જીવનમાં અત્યંત પશ્ચિમીકૃત હતા. તેઓ વ્હિસ્કી પીતા, સોસેજ ખાતા અને દક્ષિણ બોમ્બેના એક ભદ્ર વર્ગના માણસ હતા.”
અડવાણીએ વધુમાં ઉમેર્યું કે જિન્નાહ માત્ર એક ધાર્મિક નેતા નહીં, પરંતુ તેમના સમયના સૌથી શક્તિશાળી કાનૂની મગજોમાંના એક હતા.
“1920ના દાયકામાં જિન્નાહ ભારતની કાનૂની વ્યવસ્થામાં સૌથી પ્રભાવશાળી અવાજોમાંથી એક બની ગયા હતા. તેમને મલબાર હિલમાં રહેવાનો ગર્વ હતો અને તેઓ બોમ્બેના ઉચ્ચ સમાજના કેન્દ્રમાં સ્થાન ધરાવતા હતા,” એમ તેમણે જણાવ્યું.
ભદ્ર જીવનશૈલીના સમર્થનમાં ઉતર્યા
ઇતિહાસ પ્રમાણે, મુસ્લિમ લીગના નેતા તરીકેના તેમના સક્રિય રાજકીય જીવન દરમિયાન જિન્નાહ લાંબા સમય સુધી બોમ્બેમાં રહ્યા હતા અને ત્યાંના સામાજિક અને કાનૂની વર્તુળોમાં તેમની મજબૂત હાજરી હતી. ભાગલા પૂર્વે 1947 સુધી તેઓ શહેરના અગ્રણી અને પ્રતિષ્ઠિત ચહેરાઓમાં ગણાતા હતા. ત્યારબાદ જ તેઓ કરાચી ગયા, જ્યાં ભારત અને પાકિસ્તાનના વિભાજન બાદ તેમણે પાકિસ્તાનના પ્રથમ ગવર્નર જનરલ તરીકે સેવા આપી.
નિખિલ અડવાણીનું કહેવું છે કે ફ્રીડમ એટ મિડનાઈટમાં જિન્નાહનું ચિત્રણ ઇરાદાપૂર્વક બહુપરિમાણીય રાખવામાં આવ્યું છે ન તો તેમને નાયક બનાવવામાં આવ્યા છે, ન તો સંપૂર્ણ ખલનાયક.
“અમારો ઉદ્દેશ તેમને સંત અથવા દાનવ તરીકે રજૂ કરવાનો ન હતો, પરંતુ એક જટિલ, વિરોધાભાસોથી ભરપૂર માનવી તરીકે દર્શાવવાનો હતો, જે પોતાના સમયની રાજનીતિ, સત્તાકાંક્ષા અને ઓળખની લડાઈથી ઘડાયો હતો,” અડવાણીએ સંકેત આપ્યો.
જિન્નાહના લુક અને વર્તન પરનો વિવાદ
આ દૃષ્ટિકોણને કારણે જ આરિફ ઝકારિયાનો અભિનય અનેક સ્તરે કામ કરે છે એક ભદ્ર, શિસ્તબદ્ધ વકીલથી લઈને એક કડક અને વ્યૂહાત્મક રાજકારણી સુધીના પરિવર્તનને રજૂ કરે છે. અડવાણી માને છે કે જિન્નાહના વ્યક્તિત્વની આ જ દ્વિધા શ્રેણીને વધુ વાસ્તવિક અને વિચારપ્રેરક બનાવે છે.
ફ્રીડમ એટ મિડનાઈટની બીજી સીઝન ભારત અને પાકિસ્તાનના ઇતિહાસના નિર્ણાયક વર્ષો પર વધુ પ્રકાશ પાડશે. સ્વતંત્રતા, વિભાજન અને તેના પરિણામોએ બંને દેશોના રાજકીય અને સામાજિક સ્વરૂપને કેવી રીતે ઘડ્યા—આ પ્રશ્નોને શ્રેણી વધુ ઊંડાણથી તપાસશે. જિન્નાહનું ચિત્રણ આ વાર્તામાં કેન્દ્રસ્થાને રહેશે, અને અડવાણીના શબ્દોમાં, “ઈતિહાસને સમજવા માટે આપણે તેને આરામદાયક બનાવવાની જરૂર નથી, પરંતુ સચોટ અને પ્રમાણિક બનાવવાની જરૂર છે.”
આ રીતે, વિવાદો વચ્ચે પણ, નિખિલ અડવાણી ફ્રીડમ એટ મિડનાઈટમાં જિન્નાહના ભદ્ર અને પશ્ચિમીકૃત ચિત્રણ પર અડગ છે કારણ કે તેમના મતે, તે ઇતિહાસનો એક મહત્વપૂર્ણ અને અવગણાયેલો સત્ય છે.
