સલમાન ખાનની ‘માતૃભૂમિ’ પર અનિશ્ચિતતાના વાદળો: સેન્સર બોર્ડનો અસંતોષ કે અન્ય કોઈ કારણ?
બોલિવૂડના સુપરસ્ટાર સલમાન ખાનની કોઈપણ ફિલ્મ હોય, તેના પ્રશંસકોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળે છે. પરંતુ હાલમાં તેમની અત્યંત ચર્ચિત અને સંવેદનશીલ વિષય પર આધારિત ફિલ્મ ‘માતૃભૂમિ: મે વોર રેસ્ટ ઇન પીસ’ (Matrubhumi: May War Rest In Peace) વિવાદોના વંટોળમાં ફસાઈ ગઈ છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન (CBFC) એ આ ફિલ્મની રિલીઝ પર અનિશ્ચિતકાળ માટે રોક લગાવી દીધી છે. ફિલ્મના નામમાં ફેરફાર અને વારંવારની મુદત છતાં, આ પ્રોજેક્ટ હાલમાં મુશ્કેલીમાં મુકાયો છે.
‘બેટલ ઓફ ગલવાન’ થી ‘માતૃભૂમિ’ સુધીનો સંઘર્ષ
આ ફિલ્મની શરૂઆતથી જ તેની મુસાફરી કંટકયુક્ત રહી છે. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મને ‘બેટલ ઓફ ગલવાન’ (Battle of Galwan) નામ આપવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૨૦માં ગલવાન ખીણમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે થયેલા સંઘર્ષની સંવેદનશીલતાને ધ્યાનમાં રાખીને, આ નામ પર ઘણી ચર્ચાઓ અને વિરોધ થયો હતો. ત્યારબાદ, મેકર્સે નામ બદલીને ‘માતૃભૂમિ’ રાખ્યું, જેથી તે વધુ વ્યાપક અને રાષ્ટ્રભક્તિના રંગમાં રંગાયેલી લાગે. પરંતુ માત્ર નામ બદલવાથી ફિલ્મના નસીબ બદલાયા નથી.
સેન્સર બોર્ડના આકરા તેવર
CBFC એટલે કે સેન્સર બોર્ડના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ફિલ્મને હજુ સુધી ક્લિયરન્સ સર્ટિફિકેટ મળ્યું નથી. મેકર્સે ફિલ્મની વાર્તાને ‘કાલ્પનિક’ (Fictional) હોવાનો ડિસ્ક્લેમર આપ્યો હોવા છતાં, સેન્સર બોર્ડ તેનાથી સંતુષ્ટ નથી. સંવેદનશીલ ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) મુદ્દાઓ પર આધારિત ફિલ્મોમાં સેન્સર બોર્ડ ખૂબ જ સાવચેતી રાખે છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને પાડોશી દેશો સાથેના સંબંધો પર અસર કરી શકે તેવી સામગ્રીને લઈને બોર્ડના નિયમો અત્યંત કડક હોય છે. એવું મનાય છે કે ફિલ્મમાં દર્શાવવામાં આવેલા અમુક દ્રશ્યો કે સંવાદો પર વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે, જેને કારણે રિલીઝમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે.
શું સંઘર્ષની વાસ્તવિકતા અને સિનેમાનું મિશ્રણ જોખમી છે?
ઐતિહાસિક વોર ડ્રામા ફિલ્મો હંમેશા જોખમી રહી છે. ‘માતૃભૂમિ’ ૨૦૨૦ની ગલવાન ખીણની ઘટના પર આધારિત છે, જે ભારતીયો માટે ખૂબ જ ભાવનાત્મક અને ગૌરવપૂર્ણ ક્ષણ છે. જ્યારે સિનેમામાં આવી સત્ય ઘટનાઓ દર્શાવવામાં આવે છે, ત્યારે મેકર્સે સંતુલન જાળવવું પડે છે. ક્યાંક ને ક્યાંક એવું લાગે છે કે સેન્સર બોર્ડ અને સંરક્ષણ મંત્રાલય ફિલ્મના દ્રશ્યોમાં એવી કોઈ પણ બાબત નથી ઈચ્છતા જે તથ્યો સાથે છેડછાડ કરતી હોય કે જે કોઈ ખોટો સંદેશ આપે. રીશૂટ અને કાપકૂપની પ્રક્રિયા આ જ સંતુલન જાળવવા માટે કરવામાં આવી રહી છે.
રિલીઝ ડેટનું અનિશ્ચિત ચક્ર
શરૂઆતમાં આ ફિલ્મને ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ રિલીઝ કરવાનું આયોજન હતું. ત્યારબાદ એવી આશા હતી કે ૧૪ ઓગસ્ટના રોજ સ્વતંત્રતા દિવસની આસપાસ તે મોટા પડદે આવશે. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ એ છે કે અનિશ્ચિતકાળ માટે રિલીઝ રોકાઈ ગઈ છે. સલમાન ખાનના ચાહકો કે જેઓ લાંબા સમયથી તેમને આ અવતારમાં જોવા માંગે છે, તેમના માટે આ એક નિરાશાજનક સમાચાર છે. ફિલ્મમાં કેટલા ભાગોનું ફરીથી શૂટિંગ કરવામાં આવ્યું છે અને સેન્સર બોર્ડને હવે કયા સુધારાની અપેક્ષા છે, તે અંગે હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી.
ફિલ્મ અને વિવાદોનો નાતો
સલમાન ખાનની ફિલ્મો ઘણીવાર વિવાદોથી ઘેરાયેલી રહે છે, પરંતુ આ ફિલ્મનો મુદ્દો એકદમ અલગ છે. જ્યારે કોઈ ફિલ્મ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કે આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ સાથે જોડાયેલી હોય, ત્યારે તેના પર રાજકીય નિવેદનો અને વિરોધ પ્રદર્શન થવા સ્વાભાવિક છે. ફિલ્મ નિર્માતાઓ હવે સાવચેતીના પગલાં લઈ રહ્યા છે જેથી કરીને ભવિષ્યમાં કોઈ પણ પ્રકારના કાયદાકીય કે સામાજિક વિવાદોમાં ફિલ્મ ન ફસાય.
શું સેન્સર બોર્ડ વધારે પડતું કડક છે?
સોશિયલ મીડિયા પર આ મુદ્દે બે ફાંટા પડી ગયા છે. એક પક્ષ માને છે કે સેન્સર બોર્ડે રાષ્ટ્રીય ભાવનાઓને માન આપવું જોઈએ અને રિલીઝની મંજૂરી આપવી જોઈએ. જ્યારે બીજો પક્ષ માને છે કે સંવેદનશીલ વિષયો પર બનતી ફિલ્મોમાં ગંભીરતા અને સચોટતા જરૂરી છે. જો ફિલ્મમાં કોઈ પણ પ્રકારની સુરક્ષા ક્ષતિ કે રાજદ્વારી મૂંઝવણ જેવી સામગ્રી હોય, તો બોર્ડનું તેને રોકવું તાર્કિક છે.
સલમાન ખાનની ‘માતૃભૂમિ’ હવે ક્યારે રિલીઝ થશે તે એક મોટો પ્રશ્ન બની ગયો છે. ફિલ્મ નિર્માતાઓ અને સેન્સર બોર્ડ વચ્ચેની આ ખેંચતાણ ક્યારે પૂર્ણ થશે તે જોવું રહ્યું. ગલવાન ખીણના બલિદાનને સિનેમાના પડદે લાવવું એ એક જવાબદારીભર્યું કામ છે, અને આ જ જવાબદારી કદાચ આ ફિલ્મની રિલીઝમાં વિલંબનું મુખ્ય કારણ છે.
આ ફિલ્મ માત્ર સલમાન ખાનના કરિયર માટે જ નહીં, પરંતુ ભારતીય વોર ડ્રામા ફિલ્મોના ભવિષ્ય માટે પણ એક મહત્વની ફિલ્મ બની રહેશે. અત્યારે તો માત્ર અટકળોનો દોર ચાલી રહ્યો છે. ચાહકોને આશા છે કે ફિલ્મમાં જે પણ જરૂરી ફેરફારો છે તે જલ્દી પૂર્ણ થાય અને એક ગર્વ અનુભવ કરાવતી આ ફિલ્મ પ્રેક્ષકો સુધી પહોંચે.
