1:3 નું ગણિત અને સ્ટીલની વાટકીનો જાદુ, જાણો પરફેક્ટ દાળ બનાવવાનું સિક્રેટ
ભારતીય ભોજનની થાળી દાળ વગર અધૂરી છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે ક્યારેક દાળ પાણી જેવી પાતળી રહી જાય છે, તો ક્યારેક કુકરના ઢાંકણમાંથી બહાર નીકળીને આખું રસોડું ગંદુ કરી દે છે? ખરેખર, પ્રેશર કુકરમાં દાળ બનાવવી એ પણ એક વિજ્ઞાન છે. સાચું પ્રમાણ, સાચું તાપમાન અને યોગ્ય સમયે વગાડેલી સીટી જ દાળને ‘મલાઈદાર’ અને સુપાચ્ય બનાવે છે.
આજે આપણે પ્રેશર કુકરમાં દાળ રાંધવાની તે રીત જાણીશું, જે માત્ર તમારો સમય જ નહીં બચાવે પણ સ્વાદમાં પણ ઢાબા જેવો સ્વાદ લાવી દેશે.
દાળનો અસલી સ્વાદ: તૈયારીથી પીરસવા સુધી
દાળ રાંધવાનો અર્થ માત્ર કુકરમાં પાણી નાખીને તેને ગેસ પર ચડાવવો એવો નથી. એક પરફેક્ટ દાળ માટે તમારે આ સ્ટેપ્સ અનુસરવા જોઈએ:
1. દાળને પલાળવી (Soaking) કેમ જરૂરી છે?
મોટાભાગના લોકો દાળને સીધી ધોઈને રાંધવા મૂકી દે છે. પરંતુ અડદ, ચણા કે તુવેર જેવી દાળને રાંધતા પહેલા ઓછામાં ઓછી 20-30 મિનિટ પલાળવી જોઈએ. પલાળવાથી દાળમાંથી ‘ફાઈટિક એસિડ’ નીકળી જાય છે, જેના કારણે તે ઝડપથી ચઢે છે અને ગેસ કે અપચા જેવી સમસ્યા થતી નથી.
2. પાણી અને દાળનું સાચું પ્રમાણ (The Golden Ratio)
પરફેક્ટ કન્સિસ્ટન્સી માટે હંમેશા 1:3નું પ્રમાણ રાખો. એટલે કે જો તમે 1 કપ દાળ લઈ રહ્યા હોવ, તો તેમાં 3 કપ પાણી નાખો. આ પ્રમાણ દાળને બહુ ઘટ્ટ પણ નહીં થવા દે અને બહુ પાતળી પણ નહીં થવા દે.
કઈ દાળ માટે કેટલી સીટી વગાડવી?
દરેક દાળનો સ્વભાવ અલગ હોય છે, તેથી તેને ચઢવામાં લાગતો સમય પણ અલગ હોય છે. મધ્યમ આંચ પર દાળ રાંધવાનો સામાન્ય નિયમ અહીં આપેલ છે:
| દાળનો પ્રકાર | સીટીની સંખ્યા (મધ્યમ આંચ પર) | ખાસ સૂચન |
| પીળી મગ/મસૂર દાળ | 2-3 સીટી | આ દાળ ખૂબ ઝડપથી ગળી જાય છે, તેને વધુ ન રાંધો. |
| તુવેર દાળ | 3-4 સીટી | જો પલાળેલી હોય તો 3 સીટી પૂરતી છે. |
| ચણા દાળ / રાજમા | 5-7 સીટી | આને રાંધતા પહેલા ઓછામાં ઓછા 2-4 કલાક પલાળવી અનિવાર્ય છે. |
| આખા અડદ (દાળ મખની) | 6-8 સીટી | આને ધીમી આંચ પર વધુ સીટી વગાડવાથી મલાઈદાર ટેક્સચર આવે છે. |
કિચન હેક્સ: દાળને ઉભરાતી કેવી રીતે રોકવી?
ઘણીવાર દાળ રાંધતી વખતે સીટી દ્વારા પાણી અને ફીણ બહાર આવવા લાગે છે, જેનાથી કુકર અને ગેસ બંને ખરાબ થઈ જાય છે. આનાથી બચવા માટે આ બે રીતો અપનાવો:
-
સ્ટીલની વાટકીનો જાદુ: કુકરમાં દાળ અને પાણી નાખ્યા પછી, એક નાની સ્ટીલની વાટકીને ઉંધી કરીને દાળની વચ્ચે મૂકી દો. આ વરાળના દબાણને નિયંત્રિત કરે છે અને ફીણને ઉપર આવતા અટકાવે છે.
-
તેલના ટીપાં: દાળમાં મીઠું અને હળદરની સાથે એક નાની ચમચી સરસવનું તેલ અથવા ઘી નાખી દો. આનાથી સપાટી પર ચીકાશ જળવાઈ રહે છે અને ફીણ બહાર નીકળતું નથી.
પ્રેશર કુકરમાં દાળ રાંધવાના અદભૂત ફાયદા
પ્રેશર કુકરમાં રસોઈ બનાવવી એ માત્ર મજબૂરી નથી, પણ એક સમજદારીભરી પસંદગી છે:
-
સમય અને ઉર્જાની બચત: ખુલ્લા વાસણમાં દાળ ચઢવામાં 40-50 મિનિટ લાગી શકે છે, જ્યારે કુકરમાં આ કામ 10-15 મિનિટમાં થઈ જાય છે. આનાથી ગેસ (LPG)ની પણ મોટી બચત થાય છે.
-
પોષક તત્વોની જાળવણી: પ્રેશર કુકિંગમાં ભોજન વરાળના દબાણમાં ચઢે છે અને હવાના સંપર્કમાં ઓછું રહે છે. આનાથી દાળના વિટામિન્સ અને મિનરલ્સ નષ્ટ થતા નથી.
-
ગહન સ્વાદ: બંધ પ્રેશરમાં ચઢવાને કારણે મસાલા અને હીંગની સુગંધ દાળના દાણામાં અંદર સુધી ઉતરી જાય છે, જેનાથી સ્વાદ અનેકગણો વધી જાય છે.
-
વધુ સારું પાચન: ઊંચા દબાણમાં દાળના ફાઈબર્સ (Fibers) સારી રીતે તૂટી જાય છે, જેનાથી શરીર તેને સરળતાથી પચાવી શકે છે.
અંતિમ અને સૌથી મહત્વનું સ્ટેપ: ‘નેચરલ પ્રેશર રિલીઝ’
ગેસ બંધ કર્યા પછી તરત જ ક્યારેય સીટી ઉંચી કરીને વરાળ બહાર ન કાઢો. કુકરને 5-10 મિનિટ સુધી પોતાની મેળે ઠંડુ થવા દો. જ્યારે વરાળ ધીમે ધીમે નીકળે છે, ત્યારે દાળ અંદરને અંદર પોતાના જ તાપમાનમાં વધુ સોફ્ટ થાય છે. આ જ સમયે દાળમાં ઘટ્ટપણું અને મલાઈદાર સ્વાદ (Creamy Texture) આવે છે.
નિષ્કર્ષ:
એક સારી દાળ તે છે જે ન તો આખી-આખી રહે અને ન તો સાવ લોચો બની જાય. ઉપર આપેલી ટિપ્સ અપનાવીને તમે દર વખતે તમારી મનપસંદ દાળને બિલકુલ સાચી રીતે રાંધી શકો છો.
