શું આયુર્વેદ કેન્સરને જડમૂળથી ખતમ કરી શકે છે? જાણો ઇન્ટરનેટ પરના દાવાઓનું સાચું સત્ય અને નિષ્ણાતોનો અસલી અભિપ્રાય
આજના આધુનિક અને તણાવપૂર્ણ યુગમાં કેન્સર એક એવી ગંભીર બીમારી બની ગઈ છે, જેનું નામ સાંભળતા જ લોકો ધ્રુજી ઉઠે છે. કેન્સર એ દુનિયાના એવા રોગોમાંનો એક છે જે સમયસર સારવાર ન મળવાને કારણે મોટાભાગે દર્દીનો જીવ લઈને જ છોડે છે. આ જ કારણે તબીબો હંમેશાં સલાહ આપે છે કે આ રોગના શરૂઆતના લક્ષણો દેખાતા જ તાત્કાલિક ધ્યાન આપવું ખૂબ જરૂરી છે. જો કે, આજના સોશિયલ મીડિયા અને ઇન્ટરનેટના જમાનામાં એવા અસંખ્ય દાવાઓ અને નુસ્ખાઓ જોવા મળે છે, જેમાં છાતી ઠોકીને કહેવામાં આવે છે કે આયુર્વેદ પાસે કેન્સરને જડમૂળથી નાબૂદ કરવાનો અકસીર ઈલાજ છે.
આવા લોભામણા અને ભ્રામક દાવાઓથી પ્રભાવિત થઈને ઘણા દર્દીઓ હોસ્પિટલની કીમોથેરાપી, રેડિયેશન કે સર્જરી જેવી આધુનિક વૈજ્ઞાનિક સારવારો અધવચ્ચે જ છોડી દે છે અને માત્ર જડીબુટ્ટીઓ કે ઘરેલુ ઉપચારો પર નિર્ભર થઈ જાય છે. પરંતુ શું વાસ્તવમાં આયુર્વેદ એકલું કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારીને સંપૂર્ણપણે મટાડવા માટે સક્ષમ છે? આ લેખમાં આપણે મેડિકલ સાયન્સ અને આયુર્વેદના નિષ્ણાતોના આધારે આ વિષયનું અસલી સત્ય વિગતવાર સમજીશું.
આખરે કેન્સર શું છે અને મેડિકલ સાયન્સ આ અંગે શું કહે છે?
આયુર્વેદની ભૂમિકા સમજતા પહેલાં એ જાણવું જરૂરી છે કે કેન્સર શરીરમાં કેવી રીતે ફેલાય છે. મેડિકલ સાયન્સ (Modern Medicine) મુજબ, આપણું શરીર અબજો કોષો (Cells) નું બનેલું છે. કેન્સરની સ્થિતિમાં શરીરના આ કોષો અસાધારણ અને અનિયંત્રિત રીતે વધવા લાગે છે. આ ખરાબ કોષો શરીરની તંદુરસ્ત સિસ્ટમને નષ્ટ કરે છે અને ધીમે-ધીમે ગાંઠ (Tumor) નું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે.
એલોપેથી વિજ્ઞાનમાં કેન્સરની સારવાર દર્દીના સ્ટેજ (તબક્કા) અને તેની શારીરિક સ્થિતિને જોઈને નક્કી કરવામાં આવે છે, જેમાં કેન્સરગ્રસ્ત ભાગને કાપીને અલગ કરવા માટે ‘સર્જરી’, કેન્સરના કોષોને મારવા માટે ‘કીમોથેરાપી’, હાઈ-એનર્જી કિરણો દ્વારા ગાંઠને ઓગળવા માટે ‘રેડિયોથેરાપી’, શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે ‘ઇમ્યુનોથેરાપી’ અને ચોક્કસ કોષો પર પ્રહાર કરવા માટે ‘ટાર્ગેટેડ થેરાપી’ નો ઉપયોગ થાય છે. આથી, વર્તમાન વિજ્ઞાનના મતે એવો કોઈ મજબૂત પુરાવો નથી કે જે સાબિત કરે કે આયુર્વેદ એકલું કેન્સરને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી શકે છે. તેથી કેન્સર માટે માત્ર આયુર્વેદ પર નિર્ભર રહેવું એ તબીબી દ્રષ્ટિએ તદ્દન ખોટું અને જોખમી છે.
તો પછી કેન્સરની લડાઈમાં આયુર્વેદ કેવી રીતે મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે?
ભલે આયુર્વેદ કેન્સરને જડમૂળથી મટાડી શકતું નથી, પરંતુ તેનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે આયુર્વેદ નકામું છે. આયુર્વેદ એ માત્ર દવાઓ નથી, પરંતુ તે આપણને એક સ્વસ્થ અને સંતુલિત જીવન જીવવાની સાચી શૈલી (Lifestyle) શીખવે છે. આયુર્વેદ ભારતીય ચિકિત્સા પદ્ધતિનું એવું વિજ્ઞાન છે જે શરીરમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) ને મજબૂત બનાવવાનું અને શરીરના ત્રણ દોષો (વાત, પિત્ત અને કફ) ને સંતુલિત કરવાનું કામ કરે છે.
કેન્સરના દર્દીઓ માટે આયુર્વેદ એક બહુ શક્તિશાળી ‘સપોર્ટિવ થેરાપી’ (પૂરક સારવાર) તરીકે કામ કરી શકે છે. જ્યારે દર્દી હોસ્પિટલમાં કીમોથેરાપી કે રેડિયેશન લેતો હોય, ત્યારે તેના શરીર પર તેની ઘણી આડઅસરો (Side Effects) થાય છે. આ કઠોર આધુનિક સારવાર દરમિયાન આયુર્વેદ દર્દીના શરીરને અંદરથી મજબૂતી આપવાનું અને જીવનની ગુણવત્તા સુધારવાનું અદ્ભુત કાર્ય કરે છે.
આયુર્વેદિક ઉપચારોથી કેન્સરના દર્દીઓને કઈ બાબતોમાં આરામ મળી શકે છે?
ઘણા કેન્સર નિષ્ણાતો (Oncologists) અને આયુર્વેદના વરિષ્ઠ વૈદ્યોનું માનવું છે કે યોગ્ય આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટીઓ અને આહાર પદ્ધતિના ઉપયોગથી કેન્સરની સારવાર દરમિયાન થતી તકલીફોને ઘણી અંશે ઓછી કરી શકાય છે. તેનાથી મુખ્યત્વે નીચે મુજબના ફાયદા થાય છે:
નબળાઈ અને થાક દૂર કરવો: કીમોથેરાપીના ભારે ડોઝના કારણે દર્દીનું શરીર અત્યંત નબળું પડી જાય છે. આયુર્વેદમાં રહેલી અશ્વગંધા અને શતાવરી જેવી રસાયણ ઔષધિઓ શરીરની ગુમાવેલી ઉર્જા પાછી લાવવામાં અને શારીરિક થાક ઓછો કરવામાં મદદ કરે છે.
ભૂખ વધારવી અને પાચન સુધારવું: કેન્સરની દવાઓની ગરમીના કારણે દર્દીઓને ઉલટી, ઉબકા અને ભૂખ ન લાગવાની ગંભીર સમસ્યા થાય છે. આયુર્વેદિક ઉપચારો પાચનતંત્રને શાંત પાડે છે, જેનાથી દર્દી યોગ્ય આહાર લઈ શકે છે અને તેનું વજન ઘટતું અટકે છે.
માનસિક તણાવ અને ચિંતામાં રાહત: કેન્સરની બીમારી દર્દીને માનસિક રીતે તોડી નાખે છે. આયુર્વેદિક પદ્ધતિઓ જેમ કે પ્રાણાયામ, ધ્યાન અને બ્રાહ્મી જેવી વનસ્પતિઓ મગજને શાંત રાખે છે અને દર્દીને ડિપ્રેશન તેમજ ભયમાંથી બહાર નીકાળે છે.
શું કેન્સરની સારવારમાં માત્ર આયુર્વેદ પર નિર્ભર રહેવું યોગ્ય છે?
કેન્સર જેવી જીવલેણ બીમારીમાં સૌથી મહત્વનું પરિબળ સમય (Time) છે. જો આ રોગની સારવારમાં થોડો પણ વિલંબ થાય, તો કેન્સર પ્રથમ સ્ટેજમાંથી સીધું ત્રીજા કે ચોથા સ્ટેજમાં પહોંચી જાય છે, જેને મેડિકલ ભાષામાં કેન્સરનું મેટાસ્ટેસિસ (ફેલાવવો) કહે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ માત્ર સોશિયલ મીડિયાના વીડિયો જોઈને હૉસ્પિટલ જવાનું ટાળે અને માત્ર આયુર્વેદિક ઉકાળાઓ પીવામાં સમય બગાડે, તો તે પોતાના જીવને બહુ મોટા જોખમમાં મૂકે છે.
તેથી, દરેક કેન્સરના દર્દીએ એ સમજવું જોઈએ કે આધુનિક એલોપેથી દવાઓ કેન્સરના કોષોને મારવાનું મુખ્ય કામ કરશે, જ્યારે આયુર્વેદ શરીરને તે લડાઈ લડવા માટે તૈયાર કરશે. કેન્સરની મુખ્ય સારવાર હંમેશાં એક પ્રમાણિત કેન્સર સ્પેશિયાલિસ્ટ (Oncologist) ની દેખરેખ હેઠળ જ થવી જોઈએ.
કેન્સરના દર્દીઓએ કઈ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
જો તમારા ઘરમાં કે આસપાસ કોઈ વ્યક્તિ કેન્સરની સારવાર લઈ રહ્યું હોય, તો સાવચેતી તરીકે નીચેની બાબતો હંમેશાં યાદ રાખો:
૧. લોભામણા નુસ્ખાઓથી બચો: “૧૦૦ ટકા ગેરંટી સાથે કેન્સર મટાડી દઈશું” તેવા અંધશ્રદ્ધા ફેલાવતા વૈદ્યો કે સોશિયલ મીડિયાના નુસ્ખાઓ પર ક્યારેય આંધળો ભરોસો ન કરો.
૨. ડૉક્ટરની મંજૂરી જરૂરી: કેન્સરની હોસ્પિટલની દવાઓ ચાલુ હોય ત્યારે ડૉક્ટરને પૂછ્યા વગર પોતાની મરજીથી કોઈ પણ આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટી, ભસ્મ કે ઉકાળો ન પીવો, કારણ કે કેટલીક વનસ્પતિઓ કીમોથેરાપીની દવાની અસરોને નષ્ટ કરી શકે છે.
૩. થેરાપી અધવચ્ચે ન છોડો: કીમોથેરાપી કે રેડિયોથેરાપીના ચક્ર (Cycles) ડૉક્ટરે જેટલા કહ્યા હોય તે પૂરા જ કરો, તેને અધવચ્ચે છોડવાથી કેન્સર વધુ આક્રમક બનીને પાછું આવી શકે છે.
૪. આયુર્વેદની પણ આડઅસર હોઈ શકે: એવું બિલકુલ નથી કે આયુર્વેદિક દવાઓની કોઈ સાઇડ ઇફેક્ટ નથી હોતી. જો ખોટી માત્રામાં કે ખોટી પદ્ધતિથી ભારે ધાતુઓવાળી ભસ્મ લેવામાં આવે, તો તે દર્દીના લિવર અને કિડનીને ભારે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
સારાંશ એ છે કે, આયુર્વેદ અને એલોપેથી એકબીજાના દુશ્મન નથી પરંતુ મિત્ર છે. જો આ બંને પદ્ધતિઓનો યોગ્ય સમન્વય (Integrative Medicine) કરવામાં આવે, તો કેન્સર સામેની જંગ ચોક્કસપણે જીતી શકાય છે.
