PCOS માત્ર વજન જ નથી વધારતું, તમારી પર્સનલ લાઈફ પણ બગાડે છે! જાણો ડૉક્ટરનો ચોંકાવનારો ખુલાસો

શું PCOS ના કારણે સેક્સ લાઈફ ખરાબ થઈ શકે? સ્ત્રીઓએ છુપાવવા જેવી નથી આ વાતો!

પોલીસીસ્ટીક ઓવરી સિન્ડ્રોમ (PCOS), જેને હવે તબીબી ભાષામાં ‘પોલીએન્ડોક્રાઇન મેટાબોલિક ઓવેરિયન સિન્ડ્રોમ’ (PMOS) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે સ્ત્રીઓમાં જોવા મળતો એક ગંભીર હોર્મોનલ વિકાર (અંતઃસ્ત્રાવી અસંતુલન) છે. આ સમસ્યાને કારણે સ્ત્રીઓમાં અનિયમિત માસિક ધર્મ, એન્ડ્રોજન (પુરુષ હોર્મોન્સ) નું ઊંચું પ્રમાણ, વંધ્યત્વ (ઇનફર્ટિલિટી) તેમજ ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ જેવી ચયાપચયની ખામીઓ સર્જાય છે. લાંબા ગાળે આ બીમારી ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ અને સ્થૂળતા (મોટાપો) નું જોખમ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધારી દે છે.

પરંતુ, આ બધા શારીરિક લક્ષણો સિવાય પીએસઓએસ સ્ત્રીઓના અંગત જીવન એટલે કે તેમની કામેચ્છા (Libido અથવા Sex Drive) ને પણ ખૂબ જ ઊંડી અસર કરે છે, જેના વિશે સામાન્ય રીતે લોકો ખુલીને વાત કરવાનું ટાળતા હોય છે. પ્રખ્યાત ગાયનેકોલોજિસ્ટ ડૉ. અગ્રવાલ આ બાબતની પુષ્ટિ કરતા જણાવે છે કે, PCOS ચોક્કસપણે સ્ત્રીઓની સેક્સ ડ્રાઇવને પ્રભાવિત કરે છે, જો કે તેની અસર વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ અલગ હોઈ શકે છે. તેઓ કહે છે, “PCOS થી પીડાતી કેટલીક સ્ત્રીઓ સેક્સ ડ્રાઇવમાં ઘટાડો અનુભવે છે, જ્યારે કેટલીક સ્ત્રીઓમાં કોઈ ખાસ ફેરફાર જોવા મળતો નથી અથવા તો કામેચ્છામાં વધારો પણ થઈ શકે છે. આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે PCOS સ્ત્રીના હોર્મોન્સ, લાગણીઓ, મેટાબોલિઝમ અને એકંદર માનસિક સ્વાસ્થ્યને અસર કરે છે – આ તમામ પરિબળો જાતીય ઈચ્છા નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.“

1. હોર્મોનલ અસંતુલન (Hormonal Imbalances)

PCOS મૂળભૂત રીતે હોર્મોન્સની ગરબડ સાથે જોડાયેલી બીમારી છે. આ સમસ્યાથી પીડાતી સ્ત્રીઓના શરીરમાં એન્ડ્રોજન (જેને સામાન્ય રીતે ‘મેલ હોર્મોન્સ’ કહેવાય છે) જેમ કે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર સામાન્ય કરતાં વધી જાય છે. સામાન્ય સંજોગોમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોન જાતીય ઈચ્છા વધારવાનું કામ કરે છે, પરંતુ PCOS ના કિસ્સામાં આ હોર્મોનલ માળખું ઘણું જટિલ બની જાય છે. અનિયમિત ઓવ્યુલેશન (અંડમોચન), ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ અને એસ્ટ્રોજન તેમજ પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોન્સમાં થતા સતત ઉતાર-ચઢાવ સ્ત્રીના મૂડ, ઊર્જાના સ્તર અને જાતીય રસને સંપૂર્ણપણે ખોરવી નાખે છે.

2. ભાવનાત્મક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય (Emotional and Mental Health)

PCOS માત્ર શરીરને જ નહીં, મનને પણ બીમાર કરે છે. આ રોગથી પીડાતી મોટાભાગની સ્ત્રીઓ સતત ચિંતા (Anxiety), તણાવ, ડિપ્રેશન અથવા લઘુતાગ્રંથિ (ઓછા આત્મવિશ્વાસ) નો શિકાર બને છે. પીએસીઓએસના કારણે ચહેરા પર ખીલ થવા, ચહેરા કે શરીર પર અનિચ્છનીય વાળ ઉગવા (Hirsutism), અચાનક વજન વધવું અથવા માથાના વાળ પાતળા થઈને ખરવા જેવા લક્ષણો દેખાય છે. આ બાહ્ય ફેરફારોને કારણે સ્ત્રીઓ પોતાના લુક અને શરીરને લઈને શરમ અનુભવવા લાગે છે (Low Body Confidence). પોતાના દેખાવ વિશે અસહજ અનુભવવાને કારણે તેઓ પાર્ટનર સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધવામાં ખચકાટ અનુભવે છે, જે ધીમે ધીમે તેમની કામેચ્છા ઘટાડે છે.

3. અતિશય થાક અને અપૂરતી ઊંઘ (Fatigue and Poor Sleep)

PCOS નો સીધો સંબંધ ક્રોનિક થાક અને ઊંઘની સમસ્યાઓ સાથે છે. આ બીમારીથી પીડાતી ઘણી સ્ત્રીઓમાં ‘સ્લીપ એપ્નિયા’ (ઊંઘ દરમિયાન શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી) જેવી સ્થિતિ પણ જોવા મળે છે. રાત્રે પૂરતી ઊંઘ ન મળવાને કારણે દિવસભર શરીરમાં સુસ્તી અને અતિશય થાક વર્તાય છે. જ્યારે શરીર શારીરિક અને માનસિક રીતે સંપૂર્ણપણે થાકેલું હોય, ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે એનર્જી લેવલ ડાઉન થઈ જાય છે અને જાતીય પ્રવૃત્તિઓમાં રસ ઓછો થઈ જાય છે.

4. શારીરિક દુખાવો અથવા અગવડતા (Pain or Discomfort)

હોર્મોન્સમાં થતા આકરા ફેરફારોને કારણે કેટલીક સ્ત્રીઓને પેલ્વિક એરિયા (પેડુના ભાગમાં) દુખાવો, પેટ ફૂલવું (Bloating) અથવા યોનિમાર્ગમાં શુષ્કતા (Vaginal Dryness) ની સમસ્યા થઈ શકે છે. જ્યારે હોર્મોનલ અસંતુલનને લીધે સંબંધ બાંધતી વખતે સ્ત્રીને દુખાવો કે શારીરિક અગવડતા અનુભવાય, ત્યારે સમય જતાં મગજ તે પ્રક્રિયાને નકારાત્મક રીતે લેવા લાગે છે અને તેના કારણે પણ લિબિડો (કામેચ્છા) કાયમી ધોરણે ઓછી થઈ જાય છે.

5. સંબંધોમાં તણાવ અને પ્રેસર (Relationship Stress)

PCOS ને કારણે ઘણી સ્ત્રીઓને ગર્ભધારણ કરવામાં (Conceive) તકલીફ પડે છે. વંધ્યત્વ સામેની આ લડાઈ ક્યારેક દંપતીના સંબંધો પર ભાવનાત્મક દબાણ લાવે છે. જ્યારે કોઈ કપલ બાળક મેળવવા માટે સતત પ્રયાસ કરતું હોય, ત્યારે સેક્સ માત્ર એક ‘રૂટિન ટાસ્ક’ અથવા મેડિકલ પ્રક્રિયા જેવું લાગવા માંડે છે. સેક્સ પાછળનો કુદરતી રોમાંચ ગાયબ થઈ જાય છે અને આ માનસિક દબાણ તેમજ સ્ટ્રેસ સ્વયંસ્ફૂરિત ઈચ્છાને મારી નાખે છે.

શું PCOS ને કારણે સેક્સ ડ્રાઇવ વધી પણ શકે છે?

આ એક બહુ જ રસપ્રદ સવાલ છે. ડૉ. અગ્રવાલ આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવે છે કે, હા, આવું બની શકે છે. કેટલીક સ્ત્રીઓમાં એન્ડ્રોજન અને ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર ખૂબ વધારે વધી જવાથી તેમના મનમાં સેક્સ્યુઅલ વિચારો અથવા શારીરિક સંબંધ બાંધવાની ઈચ્છા અચાનક વધી જાય છે. પરંતુ આ સ્થિતિ બધી સ્ત્રીઓમાં એકસરખી જોવા મળતી નથી, કારણ કે લિબિડો એ કોઈ એક હોર્મોન પર આધારિત નથી, પરંતુ તે સ્ત્રીની શારીરિક, માનસિક અને આસપાસની પરિસ્થિતિઓનો સંયુક્ત સરવાળો છે.

PCOS માં કામેચ્છા (Libido) સુધારવા માટેની ખાસ ટિપ્સ

જો તમે પણ પીએસઓએસથી પીડિત છો અને તમારી સેક્સ લાઈફ પ્રભાવિત થઈ રહી છે, તો ડૉ. અગ્રવાલ નીચે મુજબના ઉપાયો અપનાવવાની સલાહ આપે છે:

• હેલ્ધી લાઈફસ્ટાઈલ અપનાવો: પોષણથી ભરપૂર સંતુલિત આહાર લો અને રોજિંદા જીવનમાં નિયમિત કસરત કે વર્કઆઉટ સામેલ કરો, જેથી હોર્મોન્સ બેલેન્સ થાય.

• સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ: માનસિક તણાવ ઓછો કરવા માટે રોજ યોગ, મેડિટેશન (ધ્યાન) અથવા માઇન્ડફુલનેસ થેરાપીની મદદ લો.

• ઊંઘની ગુણવત્તા સુધારો: રોજ રાત્રે 7 થી 8 કલાકની ગાઢ અને શાંત ઊંઘ લેવાનો પ્રયાસ કરો, જેથી શરીર રિચાર્જ થાય.

• માનસિક સારવાર: જો તમે ડિપ્રેશન કે અતિશય એન્ઝાયટી અનુભવતા હોવ, તો કોઈ સારા કાઉન્સિલર કે થેરાપિસ્ટની સલાહ લેવામાં સહેજ પણ અચકાશો નહીં.

• ગાયનેકોલોજિસ્ટની સલાહ લો: તમારા હોર્મોન્સને નિયંત્રિત કરવા માટે ડૉક્ટર સાથે ખુલીને વાત કરો અને ઓરલ કોન્ટ્રાસેપ્ટિવ પિલ્સ કે અન્ય હોર્મોનલ ટ્રીટમેન્ટના વિકલ્પો સમજો.

• પાર્ટનર સાથે ખુલ્લી વાતચીત: સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તમારા પાર્ટનર સાથે તમારી શારીરિક અને માનસિક સ્થિતિ વિશે ખુલીને વાત કરો. પરસ્પર સંવાદથી અડધો તણાવ આપોઆપ દૂર થઈ જશે.