શું પુરુષોમાં રાત્રે વારંવાર પેશાબ જવું પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનો સંકેત છે? જાણો ક્યારે ડૉક્ટર પાસે જવું.
ઉંમર વધવાની સાથે પુરુષોમાં પેશાબ સંબંધિત ફેરફારો થવા એ સામાન્ય બાબત ગણાય છે. ઘણા પુરુષો તેને વધતી ઉંમરની સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા માનીને નજરઅંદાજ કરી દે છે. પ્રોસ્ટેટ કેન્સર (Prostate Cancer) શરૂઆતના તબક્કામાં કોઈ ખાસ લક્ષણો દર્શાવતું નથી, જેના કારણે તેને સમયસર ઓળખવું મુશ્કેલ બને છે.
પેશાબની તકલીફનો અર્થ હંમેશાં પ્રોસ્ટેટ કેન્સર નથી હોતો
વધતી ઉંમરે પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનું કદ વધવું એ એક સામાન્ય બાબત છે, જેને તબીબી ભાષામાં BPH (Benign Prostatic Hyperplasia) કહેવામાં આવે છે. આ કોઈ કેન્સર નથી, પરંતુ તેના લક્ષણો કેન્સર જેવા જ હોઈ શકે છે:
-
પેશાબની ધાર નબળી પડી જવી કે ધીમી થવી.
-
પેશાબ શરૂ કરતી વખતે મુશ્કેલી પડવી.
-
વારંવાર પેશાબ જવાની ઈચ્છા થવી.
-
રાત્રે પેશાબ કરવા માટે વારંવાર જાગવું પડવું.
-
મૂત્રાશય (Bladder) પૂરેપૂરું ખાલી નથી થયું તેવો અહેસાસ થવો.
આ સિવાય, યુરીનરી ટ્રેક્ટ ઈન્ફેક્શન (UTI), પ્રોસ્ટેટમાં સોજો (Prostatitis), ઓવરએક્ટિવ બ્લેડર કે ડાયાબિટીસ જેવા રોગો પણ પેશાબ સંબંધિત આ તકલીફો માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે.
કયાં લક્ષણો પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે?
પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના શરૂઆતના તબક્કામાં કોઈ ખાસ લક્ષણો દેખાતા નથી. તેથી લક્ષણો દેખાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી એ યોગ્ય પદ્ધતિ નથી.
જ્યારે પ્રોસ્ટેટ કેન્સર વધે છે કે આગળના તબક્કામાં પહોંચે છે, ત્યારે કેટલાક ગંભીર સંકેતો જોવા મળી શકે છે:
-
પેશાબ કે વીર્ય (Semen) માં લોહી આવવું.
-
પીઠના નીચલા ભાગમાં, નિતંબ (Hips) કે પેલ્વિક વિસ્તારમાં સતત દુખાવો કે અસ્વસ્થતા રહેવી.
જોકે, આ લક્ષણો અન્ય સામાન્ય રોગોના પણ હોઈ શકે છે, તેથી આ લક્ષણો દેખાવાનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિને કેન્સર જ છે.
ઉંમર અને વંશાનુગત કારણો (Family History)
-
ઉંમર: જેમ જેમ પુરુષોની ઉંમર વધે છે, તેમ તેમ પ્રોસ્ટેટ કેન્સર થવાનું જોખમ વધતું જાય છે.
-
પારિવારિક ઈતિહાસ: જો ઘરમાં પિતા કે ભાઈને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું નિદાન થયું હોય, તો તે પુરુષોમાં આ રોગ થવાનું જોખમ વધારે રહે છે. આવા કિસ્સામાં ડૉક્ટર સાથે વાત કરીને વહેલું સ્ક્રીનિંગ કરાવવું જોઈએ.
શું PSA લેવલ વધારે આવે એટલે કેન્સર જ હોય?
PSA (Prostate-Specific Antigen) એક બ્લડ ટેસ્ટ છે જે પ્રોસ્ટેટના સ્વાસ્થ્યની તપાસ માટે થાય છે. પરંતુ માત્ર વધેલું PSA લેવલ કેન્સરની પુષ્ટિ કરતું નથી.
પ્રોસ્ટેટમાં સામાન્ય સોજો (Prostatitis) કે BPH ના કારણે પણ PSA લેવલ વધી શકે છે. તેથી, PSA ટેસ્ટના પરિણામની સાથે ઉંમર, પારિવારિક ઈતિહાસ, વર્તમાન લક્ષણો અને અન્ય શારીરિક પરિબળોને ધ્યાન માં રાખીને જ ડૉક્ટર આગળની તપાસ નક્કી કરે છે.
યુરોલોજિસ્ટ (Urologist) નો સંપર્ક ક્યારે કરવો?
જો પેશાબ સંબંધિત તકલીફો નવી હોય, લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે અથવા ધીમે ધીમે વધતી જાય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
ખાસ કરીને આ લક્ષણો દેખાય ત્યારે તુરંત તપાસ કરાવવી:
૧. પેશાબ અથવા વીર્યમાં લોહી દેખાવું.
૨. પેશાબની ધારમાં નોંધપાત્ર નબળાઈ આવવી.
૩. રાત્રે વારંવાર પેશાબ જવું પડવું.
૪. અચાનક વજન ઘટવું અથવા કમર-કૂલામાં સતત દુખાવો રહેવો.
આ લક્ષણોને સામાન્ય વધતી ઉંમરની અસર ગણીને નજરઅંદાજ કરવાને બદલે યોગ્ય સમયે યુરોલોજિસ્ટ પાસે તપાસ કરાવવી હિતાવહ છે, જેથી યોગ્ય કારણ જાણી શકાય અને સમયસર સારવાર થઈ શકે.
