હાર્ટ ફેલ્યોરનો ઈલાજ હવે નજીક! વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી કાઢ્યું કે માનવ હૃદય જાતે જ કરે છે સ્નાયુઓનું સમારકામ

હૃદય સંશોધનમાં વિશ્વની પ્રથમ શોધ: હવે માનવ હૃદય પણ સ્નાયુઓનું પુનઃનિર્માણ કરી શકશે

તબીબી વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી સફળતા મળી છે. ઓસ્ટ્રેલિયન વૈજ્ઞાનિકોએ વિશ્વની પ્રથમ શોધમાં જાણ્યું છે કે માનવ હૃદય, હાર્ટ એટેક (હૃદયરોગનો હુમલો) પછી તેના સ્નાયુઓના કોષોને (muscle cells) ફરીથી વિકસિત કરી શકે છે. આ શોધ ભવિષ્યમાં ‘હાર્ટ ફેઈલ્યોર’ની સારવાર માટે નવી આશાઓ જગાડે છે.

જૂની માન્યતાઓને પડકાર

લાંબા સમય સુધી વૈજ્ઞાનિકો એવું માનતા હતા કે હાર્ટ એટેક પછી હૃદયના કોષો મરી જાય છે અને તે વિસ્તારને કાયમી નુકસાન થાય છે, જેના કારણે હૃદય લોહી પંપ કરવામાં ઓછું સક્ષમ બને છે. સિડની યુનિવર્સિટીના રોબર્ટ હ્યુમના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ ક્ષમતા માત્ર ઉંદર જેવા જીવોમાં જ હોય છે, પરંતુ પ્રથમ વખત તે મનુષ્યોમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી છે. સંશોધકોએ રોયલ પ્રિન્સ આલ્ફ્રેડ હોસ્પિટલના દર્દીઓ પાસેથી મેળવેલા જીવંત હૃદયના પેશીઓના (living heart tissue) નમૂનાઓનો ઉપયોગ કરીને આ સફળતા મેળવી છે.

નવી ટેકનોલોજી અને સ્ટેમ સેલનો ચમત્કાર

સ્ત્રોતોના જણાવ્યા અનુસાર, હૃદય રોગ સામે લડવા માટે નવી ટેકનોલોજીનો સહારો લેવામાં આવી રહ્યો છે:

• mRNA ટેકનોલોજી: ‘હાર્ટ ફાઉન્ડેશન’ અનુસાર, mRNA ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ક્ષતિગ્રસ્ત હૃદયમાં સ્નાયુઓને ફરીથી ઉગાડવા અને ડાઘ (scarring) ઘટાડવા માટે નવી દવાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે.
• 3D બાયોપ્રિન્ટિંગ: ડો. કારમાઈન જેન્ટાઈલ અને તેમની ટીમે દર્દીના પોતાના સ્ટેમ સેલ્સમાંથી ‘બાયો-ઈંક’ (bio-inks) વિકસાવી છે. તેના માધ્યમથી 3D બાયોપ્રિન્ટેડ હાર્ટ પેચ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે હાર્ટ એટેકથી મૃત પામેલા હિસ્સાને પુનર્જીવિત કરવાનું કામ કરે છે. પરીક્ષણોમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ પેચ કોઈપણ હાનિકારક આડઅસર વિના હૃદયના સંકોચન (contraction) માં સુધારો કરે છે.

હૃદય રોગ: એક ગંભીર પડકાર

ઓસ્ટ્રેલિયામાં હૃદય રોગ મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ બનેલું છે. સ્ત્રોતો અનુસાર:

• લગભગ 6 માંથી 1 વ્યક્તિ હૃદય રોગ સાથે જીવી રહી છે.
• દર 10 મિનિટે એક ઓસ્ટ્રેલિયનને હાર્ટ એટેક આવે છે.
• હૃદય રોગના કારણે દરરોજ સરેરાશ 51 ઓસ્ટ્રેલિયન પોતાનો જીવ ગુમાવે છે.
• હાર્ટ એટેક હૃદયના લગભગ એક તૃતીયાંશ કોષોને નષ્ટ કરી શકે છે.

ભવિષ્યની રાહ: બાયોહાર્ટ (BioHEART) અને અગાઉથી ઓળખ

સારવારની સાથે નિવારણ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. પ્રોફેસર જેમ્મા ફિગટ્રીના નેતૃત્વમાં બાયોહાર્ટ (BioHEART) પ્રોજેક્ટ એક સરળ બ્લડ ટેસ્ટ વિકસાવવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યો છે. આ ટેસ્ટની સફળતાથી કોઈ વ્યક્તિમાં હાર્ટ એટેક અથવા સ્ટ્રોકના જોખમની ઓળખ 10 કે તેથી વધુ વર્ષ પહેલાં કરી શકાશે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નવી શોધોથી ન માત્ર હજારો લોકોના જીવ બચાવી શકાશે, પરંતુ તે ભવિષ્યમાં ‘હાર્ટ ફેઈલ્યોર’ની સારવારને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે.