બપોરની ઊંઘ હૃદય માટે બની શકે છે વરદાન! સંશોધનમાં થયો ચોંકાવનારો ખુલાસો
આજની આ દોડધામ ભરેલી જીવનશૈલીમાં સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગરૂકતા સતત વધી રહી છે. તાજેતરમાં, પ્રખ્યાત હેલ્થ એન્ડ વેલનેસ એક્સપર્ટ પાર્થ અમીને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક વીડિયો શેર કરીને બપોરના સમયની ટૂંકી ઊંઘ અથવા નૅપ (nap) વિશે ખૂબ જ રસપ્રદ દાવો કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે, “અઠવાડિયામાં ત્રણ વખત ૩૦ મિનિટની ઊંઘ લેવાથી હૃદયરોગથી મૃત્યુ પામવાનું જોખમ એક તૃતીયાંશથી વધુ ઘટી જાય છે.” આ નિવેદન સામે આવ્યા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર લોકોમાં આ વિષય પર ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે કે શું ખરેખર માત્ર અડધો કલાક સૂઈ જવાથી હૃદય સ્વસ્થ રહી શકે છે? ચાલો આ આખા વિષયને વિગતવાર સમજીએ.
ગ્રીસમાં થયેલા સંશોધનનો દાવો અને તેના ચોંકાવનારા આંકડા
પાર્થ અમીને તેમના વીડિયોમાં ગ્રીસમાં કરવામાં આવેલા એક મોટા અભ્યાસનો હવાલો આપ્યો હતો. આ સંશોધનમાં ૨૦ થી ૮૬ વર્ષની વય જૂથના કુલ ૨૩,૬૮૧ પુખ્ત વયના લોકો પર છ વર્ષથી વધુ સમય સુધી ઊંડાણપૂર્વક નજર રાખવામાં આવી હતી. અમીનના જણાવ્યા અનુસાર, જે સહભાગીઓ અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછી ત્રણ વખત ૩૦ મિનિટ કે તેથી વધુ સમય માટે બપોરે સૂવાની ટેવ ધરાવતા હતા, તેમને ક્યારેય ન સૂનારા લોકોની સરખામણીમાં હૃદયરોગથી મૃત્યુ પામવાનું જોખમ ૩૭ ટકા જેટલું ઓછું જોવા મળ્યું હતું.
આશ્ચર્યજનક વાત તો એ છે કે કામ કરતા પુરુષોના સંદર્ભમાં આ આંકડો વધુ પ્રભાવશાળી હતો; કાર્યરત પુરુષોમાં હૃદયરોગનું જોખમ ૬૪ ટકા સુધી ઓછું હોવાનું નોંધાયું હતું. સંશોધકોએ આ અભ્યાસ દરમિયાન લોકોની ખાણી-પીણી, ખોરાક અને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ જેવા અન્ય પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં લીધા હતા, છતાં નૅપ લેવા અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેનો આ સકારાત્મક સંબંધ અકબંધ રહ્યો હતો.
તણાવ મુક્તિ અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેનો સીધો સંબંધ
આ પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ સમજાવતા પાર્થ અમીને જણાવ્યું હતું કે સંશોધકોનું માનવું છે કે બપોરની આ ટૂંકી ઊંઘ શરીર માટે રોજિંદા તણાવ (stress) મુક્ત કરવાની એક ઉત્તમ થેરાપી તરીકે કામ કરે છે. આજના સમયમાં માનસિક તણાવ એ અનેક બીમારીઓનું મૂળ છે. સતત રહેતો તણાવ તમારા બ્લડ પ્રેશરને ઊંચું રાખે છે અને આખો દિવસ તમારા હૃદય પર અનાવશ્યક તાણ કે દબાણ બનાવી રાખે છે.
જ્યારે તમે બપોરે થોડો સમય આરામ કરો છો અથવા આંખો બંધ કરીને સૂઈ જાઓ છો, ત્યારે મગજ અને શરીરને રિચાર્જ થવાનો મોકો મળે છે. તે નર્વસ સિસ્ટમને શાંત કરે છે, જેનાથી હાર્ટ રેટ અને બ્લડ પ્રેશર સામાન્ય સ્તરે આવવામાં મદદ મળે છે. આ શારીરિક અને માનસિક આરામ પરોક્ષ રીતે હૃદયને લાંબા ગાળે સુરક્ષિત રાખવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે.
ડોક્ટરોની સલાહ: આ દાવાઓને કેટલી હદે સાચા માની શકાય?
આ આંકડાઓ ભલે ખૂબ જ પ્રોત્સાહક અને રાહતજનક લાગે, પરંતુ પ્રખ્યાત તબીબો અને નિષ્ણાતો આના પર સાવચેતીપૂર્વક વિચાર કરવાની સલાહ આપે છે. જાણીતા ત્સજજ્ઞ ડૉ. ભારદ્વાજના મતે, “કોરોનરી મોર્ટાલિટી (હૃદયરોગથી થતા મૃત્યુ) માં ૩૭ ટકાના ઘટાડાની જે વાત કરવામાં આવી રહી છે, તે એક ‘ઓબ્ઝર્વેશનલ સ્ટડી’ (અવલોકનાત્મક અભ્યાસ) પર આધારિત છે.” આ અભ્યાસ માત્ર બપોરની ઊંઘ અને હૃદયના મૃત્યુ વચ્ચેના સંબંધની તપાસ કરે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી થઈ જતો કે ફક્ત બપોરે સૂવાની આદતના કારણે જ હૃદયરોગનું જોખમ ઘટ્યું છે.
તબીબી દૃષ્ટિકોણથી સમજીએ તો, જે લોકો નિયમિતપણે બપોરે આરામ કરવાની ટેવ ધરાવતા હોય છે, તેમની જીવનશૈલી કદાચ પહેલેથી જ વધુ સંતુલિત હોઈ શકે છે. તેઓ વધુ સારી રીતે આરામ કરતા હોય, માનસિક રીતે શાંત હોય અથવા તેમની દિનચર્યામાં ઊંઘ પૂરી થતી હોય. તેથી, માત્ર એક જ પરિબળ એટલે કે બપોરે સૂવું એ જ હૃદયરોગ મટાડવાની કે જોખમ ઘટાડવાની સીધી ‘દવા’ છે તેમ સાબિત કરવું ઉતાવળ ગણાશે.

