શિયાળાનું ‘સુપરફૂડ’ સીંગદાણા: વજન ઘટાડવા માટે રામબાણ ઈલાજ કે મોટપાનું કારણ? જાણો નિષ્ણાતોનો મત
શિયાળાની ઋતુમાં તડકામાં બેસીને સીંગદાણા ખાવાનો એક અલગ જ આનંદ છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જેને આપણે અવારનવાર માત્ર એક ‘ટાઈમપાસ સ્નેક’ સમજીએ છીએ, તે ખરેખર પોષણનો ખજાનો છે? નિષ્ણાતો અને ડાયેટિશિયનોએ સીંગદાણાને તેના ઉત્કૃષ્ટ ગુણોને કારણે ‘સુપરફૂડ’ નો દરજ્જો આપ્યો છે.
પોષણનું પાવરહાઉસ છે સીંગદાણા
સીંગદાણા પ્રોટીન, ફાઈબર અને હેલ્ધી ફેટ્સ (Healthy Fats) નો એક ઉત્તમ સ્ત્રોત છે. 100 ગ્રામ સીંગદાણામાં અંદાજે 26 ગ્રામ પ્રોટીન અને 560 થી 570 ની વચ્ચે કેલરી હોય છે. તેમાં રહેલા મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ (MUFAs) અને પોલીઅનસેચ્યુરેટેડ (PUFAs) ફેટ્સ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે અને તે સોજા (inflammation) ઘટાડવામાં પણ મદદ કરી શકે છે.
વજન ઘટાડવામાં કેવી રીતે છે મદદરૂપ?
ઘણીવાર લોકો એવું વિચારીને સીંગદાણા ખાવાનું ટાળે છે કે તેમાં કેલરી વધારે છે, પરંતુ સંશોધનો કંઈક અલગ જ કહે છે:
- ભૂખ પર નિયંત્રણ: સીંગદાણામાં રહેલા ઉચ્ચ પ્રોટીન અને ફાઈબરને પચવામાં સમય લાગે છે, જેનાથી પેટ લાંબા સમય સુધી ભરેલું લાગે છે (Satiety) અને તમે ઓવરઈટિંગથી બચી જાઓ છો.
- કેલરીનું ઓછું શોષણ: અભ્યાસો દર્શાવે છે કે આપણું શરીર સીંગદાણામાંથી મળતી તમામ કેલરીને સંપૂર્ણપણે શોષી શકતું નથી; તેનો કેટલોક હિસ્સો પચ્યા વગર જ શરીરની બહાર નીકળી જાય છે.
- મેટાબોલિઝમમાં સુધારો: સીંગદાણાનું સેવન મેટાબોલિક રેટ વધારી શકે છે, જેનાથી શરીર આરામ કરતી વખતે પણ વધુ કેલરી બર્ન કરે છે.
સીંગદાણા ખાવાનો સાચો સમય અને રીત
વજન ઘટાડવાના ફાયદા મેળવવા માટે સમયનું ઘણું મહત્વ છે. નિષ્ણાતોના મતે સીંગદાણા ખાવાનો શ્રેષ્ઠ સમય આ છે:
- સવારના નાસ્તામાં: તે દિવસભરની ઉર્જા આપે છે અને વચ્ચે-વચ્ચે લાગતી ભૂખને અટકાવે છે.
- વર્કઆઉટ પહેલા અને પછી: તે વ્યાયામ માટે ઉર્જા પૂરી પાડે છે અને સ્નાયુઓના રિકવરીમાં મદદ કરે છે.
- ગોળ સાથે: સીંગદાણાને ગોળ સાથે ખાવા શિયાળામાં ખૂબ જ ફાયદાકારક છે કારણ કે ગોળના એન્ટીઓક્સીડેન્ટ અને સીંગદાણાનું પ્રોટીન એક ઉત્તમ કોમ્બિનેશન બનાવે છે.
સાવધાની: ક્યાંક તમે પણ આ 3 ભૂલો તો નથી કરી રહ્યા?
પોષણ નિષ્ણાત લીમા મહાજનના જણાવ્યા અનુસાર, સીંગદાણા ખાતી વખતે લોકો અવારનવાર આ ભૂલો કરે છે જેનાથી ફાયદાને બદલે નુકસાન થઈ શકે છે:
- ફોતરાં ઉતારવા: સીંગદાણાના પાતળા લાલ ફોતરામાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં એન્ટીઓક્સીડેન્ટ અને પોલીફેનોલ હોય છે. તેને ફોતરાં સાથે ખાવા બે થી પાંચ ગણા વધુ ફાયદાકારક છે.
- તળેલા કે નમકીન સીંગદાણા: ડીપ-ફ્રાય કરવાથી તેમાં ખરાબ ફેટ વધી જાય છે અને મીઠાનું વધુ પ્રમાણ બ્લડ પ્રેશર (BP) વધારી શકે છે. હંમેશા શેકેલા (Dry-roasted) અથવા મીઠા વગરના સીંગદાણા પસંદ કરો.
- અનિયંત્રિત માત્રા: સીંગદાણા કેલરીથી ભરપૂર છે. નિષ્ણાતો દરરોજ માત્ર 25-30 ગ્રામ (અંદાજે એક મુઠ્ઠી) સીંગદાણા ખાવાની સલાહ આપે છે.
કોણે સીંગદાણા ખાવાનું ટાળવું જોઈએ?
જોકે તે સ્વાસ્થ્યવર્ધક છે, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં તે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે:
- એલર્જી: નટ્સથી એલર્જી ધરાવતા લોકો માટે તે જીવલેણ હોઈ શકે છે.
- કિડનીની સમસ્યા: તેમાં ઓક્સાલેટ વધુ હોય છે, જે કિડનીની પથરી (stones) વધારી શકે છે.
- ગેસ્ટ્રિક સમસ્યા: પેટમાં કબજિયાત અથવા પિત્તાશય (gallbladder) ની સમસ્યાવાળા લોકોએ સાવધાની રાખવી જોઈએ.
સીંગદાણા પોતે સમસ્યા નથી, પરંતુ તેને ખાવાની ખોટી રીત અને ખોટી માત્રા વજન વધારી શકે છે. જો તેને યોગ્ય માત્રા અને સાચા સ્વરૂપમાં લેવામાં આવે, તો તે તમારી ફિટનેસ જર્નીનો સૌથી સસ્તો અને અસરકારક ભાગ બની શકે છે.
